I SA/Wa 558/21
WyrokWSA w Warszawie2021-11-16
Skład orzekający: Bożena Marciniak, Łukasz Trochym, Anna Fyda-Kawula
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Samorządowe Kolegium Odwoławcze, stwierdzając nieważność swojej wcześniejszej decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa, prawidłowo zinterpretowało i zastosowało przesłankę nieodwracalnych skutków prawnych oraz czy jego uzasadnienie było wystarczające?Ratio decidendi
Sąd administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję SKO oraz utrzymaną nią w mocy decyzję poprzedzającą, stwierdzając, że organy te nie wykazały w sposób wystarczający, iż wcześniejsza decyzja z dnia 2001-12-01 została wydana z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Brak było analizy, czy decyzja ta wywołała nieodwracalne skutki prawne, co jest przesłanką negatywną do stwierdzenia nieważności. Uzasadnienie organu nie wyjaśniło, dlaczego brak takiej oceny należy kwalifikować jako rażące naruszenie prawa, co stanowi naruszenie art. 107 § 3 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła stwierdzenia nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego (SKO) z dnia 2021-01-29, która utrzymała w mocy wcześniejszą decyzję SKO z dnia 2020-07-xx. Wcześniejsza decyzja stwierdzała nieważność orzeczenia z 1966 r. odmawiającego ustanowienia prawa wieczystego użytkowania gruntu. SKO w decyzji z 2021 r. uznało, że decyzja z 2001 r. (stwierdzająca nieważność orzeczenia z 1966 r.) została wydana z rażącym naruszeniem prawa, ponieważ nie odniesiono się w niej do skutków prawnych, w tym nieodwracalności tych skutków, co stanowiło naruszenie art. 156 § 2 k.p.a. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 156 k.p.a. poprzez wadliwą wykładnię przepisów o stwierdzeniu nieważności i nierozpoznanie istoty sprawy.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2020 r. Zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz P.S. kwotę 200 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bożena Marciniak, sędzia WSA Łukasz Trochym, asesor WSA Anna Fyda-Kawula (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz P.S. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (SKO w [...]) na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., zwanej dalej: k.p.a.) w wyniku wniosków P. S. (skarżący) oraz A. C. i B. G. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją SKO w [...] z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...], utrzymało w mocy tę decyzję.
Zaskarżona decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.
Prezydium Rady Narodowej w [...], po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] października 1948 r. dawnych właścicieli, J. i E. S., orzeczeniem z dnia [...] listopada 1966 r., Nr [...], odmówiło ustanowienia prawa wieczystego użytkowania gruntu nieruchomości [...], położonej przy ul. [...], oznaczonej hipotecznie nr [...].
W wyniku wniosku skarżącego z dnia [...] lipca 1999 r. o stwierdzenie nieważności orzeczenia z dnia [...] listopada 1966 r., SKO w [...] decyzją z dnia [...] lipca 2001 r., [...] na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. stwierdziło nieważność orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...] listopada 1966 r., jako wydanego z rażącym naruszeniem prawa, to jest art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279).
SKO w [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2001 r. nr [...] w wyniku wniosku M. P. o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymało w mocy decyzję SKO z dnia [...] lipca 2001 r.
W dniu [...] czerwca 2019 r. do SKO w [...] wpłynął sprzeciw Prokuratora del. do Prokuratury Regionalnej w [...] od ww. decyzji z dnia [...] grudnia 2001 r. Kolegium wszczęło z urzędu na skutek tego sprzeciwu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] grudnia 2001 r.
W wyniku przeprowadzonego postępowania SKO decyzją z dnia [...] lipca 2020 r. stwierdziło nieważność decyzji SKO w [...] z dnia [...] grudnia 2001 r., jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.).
W wyniku wniosków skarżącego oraz A. C. i B. G. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją SKO w [...] z dnia [...] lipca 2020 r. SKO w [...] zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r. utrzymało tę decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ stwierdził, że w postępowaniu zakończonym decyzją z dnia [...] lipca 2020 r. Kolegium badało, czy decyzja tego organu, wydana w dniu [...] grudnia 2001 r. obarczona jest wadami, o których mowa jest w art. 156 § 1 k.p.a. W wyniku analizy akt sprawy ustalono, iż decyzja ta została wydana z rażącym naruszeniem prawa, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., co spowodowało konieczność stwierdzenia jej nieważności. Wydanie tej decyzji z rażącym naruszeniem prawa miało miejsce ze względu na to, że Kolegium orzekając w kwestii stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...] listopada 1966 r. nie odniosło się do skutków prawnych, jakie orzeczenie to wywołało, podczas gdy obowiązek ten wynikał z treści przepisu art. 156 § 2 k.p.a. Stanowisko to SKO podzieliło w zaskarżonej decyzji. Zgodnie bowiem z treścią tego przepisu nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1 pkt 1, 3, 4 i 7, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne.
SKO podkreśliło, że w decyzji Kolegium z dnia [...] lipca 2001 r. stwierdzono, iż powodem stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...] listopada 1966 r., było wydanie go z rażącym naruszeniem prawa, a mianowicie art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy. Mając na względzie powyższe, wyeliminowanie z obrotu prawnego orzeczenia z dnia [...] listopada 1966 r. poprzez stwierdzenie jego nieważności, mogło mieć miejsce wyłącznie w sytuacji określonego powiązania skutków prawnych, jakie orzeczenie to wywołało. W przypadku ustalenia, że skutki te były nieodwracalne Kolegium nie mogło wydać decyzji na podstawie art. 158 § 1 w zw. z art 156 § 1 pkt 2 k.p.a., lecz winno ograniczyć się do stwierdzenia, że decyzja ta została wydana z naruszeniem prawa. W takiej sytuacji nie mogłoby dojść do eliminacji z obrotu prawnego tej decyzji, która byłaby przecież wadliwa, a jedynie do samej sygnalizacji jej wadliwości. Takiej analizy w decyzji Kolegium z dnia [...] lipca 2001 r., jak i utrzymującej tę decyzję w mocy decyzji z dnia [...] grudnia 2001 r., jednakże zabrakło, co oznacza istotną wadliwość, którą ocenić należy jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
SKO stwierdziło, że rażące naruszenie prawa określa się jako oczywiste naruszenie przepisu prawa, a przy tym takie, które koliduje z zasadą praworządnego działania organów administracji publicznej w demokratycznym państwie prawnym. O rażącym naruszeniu prawa decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze - skutki, które wywołuje decyzja. Wadliwość decyzji Kolegium z dnia [...] grudnia 2001 r., którą utrzymano w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2001 r., jest oczywista - skoro bowiem dozwolone jest stwierdzenie nieważności decyzji z powodu rażącego naruszenia przez nią prawa gdy tylko nie wywołała ona nieodwracalnych skutków prawnych, to przed takim rozstrzygnięciem konieczne jest ustalenie, czy decyzja ta wywołała takie skutki. Gdyby bowiem skutki wywołane tą decyzją były nieodwracalne, to wyeliminowanie jej z obrotu prawnego, a w konsekwencji dalsze procedowanie nad wnioskiem przeddekretowych właścicieli przedmiotowej nieruchomości byłoby niemożliwe. Zatem zaniechanie takiej analizy stanowiło naruszenie prawa o szczególnej wadliwości, czemu przypisać należy znamiona naruszenia rażącego.
Odnosząc się zaś do zarzutów, podniesionych we wnioskach o ponowne rozpatrzenie sprawy, iż Kolegium w decyzji z dnia [...] lipca 2020 r. nie odniosło się do kwestii sprzedanych lokali mieszkalnych, znajdujących się w budynku przy ul. [...], co nie powinno skutkować całościowym stwierdzeniem nieważności decyzji Kolegium z dnia [...] grudnia 2001 r., SKO stwierdziło, że okoliczności te winien uwzględnić kolejny Skład Orzekający Kolegium, procedujący w zakresie odwołania od decyzji Kolegium z dnia [...] lipca 2001 r., którą stwierdzono nieważność orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...] listopada 1966 r.
W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść orzeczenia, a to:
a) art. 156 k.p.a. poprzez przekroczenie przez organ rozpoznania zakresu sprawy i wadliwą wykładnię przepisów o stwierdzeniu nieważności decyzji - w niezgodzie z regułą spójności decyzji administracyjnej,
b) art. 104 § 2 i art. 138 w zw. z art. 140 i w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. poprzez faktyczne nierozpoznanie istoty sprawy,
c) brak wszechstronnego rozważenia całokształtu okoliczności faktycznych sprawy, dowolną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego oraz wydanie decyzji z pomięciem dyrektywy nakazującej uwzględnienie słusznego interesu strony,
d) art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania niezgodnie z zasadą pogłębiania zaufania.
Skarżący wniósł o uchylenie wydanych w sprawie decyzji i zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że organ rozpatrujący wniosek, jest zobowiązany do przeprowadzenia powtórnego postępowania w celu rozstrzygnięcia sprawy co do istoty. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się bowiem odpowiednio przepisy dotyczące odwołania od decyzji. Zaskarżona decyzja nie zbliżyła się nawet do rozstrzygnięcia istoty sprawy i nie odnosiła się do zarzutów zawartych we wniosku o jej ponowne rozpoznanie, a jedynie ograniczyła się do rozbudowanego uzasadnienia zasadności poprzedniej decyzji. Tym samym doszło do naruszenia reguł rządzących postępowaniem odwoławczym. We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy skarżący podnosił istotne naruszenia przepisów prawa w kontekście potrzeby rozstrzygnięcia już na tym etapie sprawy istnienia odwracalnych i nieodwracalnych skutków prawnych decyzji dekretowej dla części związanej z budynkiem w zakresie lokali niesprzedanych oraz sprzedanych. Powyższe zarzuty zostały potraktowane w decyzji SKO z dnia [...] stycznia 2021 r. w ten sposób, że odniesiono się doń jednym zdaniem: "należy wyjaśnić, iż okoliczności te winien uwzględnić kolejny skład orzekający Kolegium, procedujący w zakresie odwołania od decyzji Kolegium [...]". Taki sposób procedowania przez SKO świadczy o naruszeniu normy nakazującej rozpatrzenie - w trybie art. 127 k.p.a. - całej sprawy merytorycznie i odniesienie się do zarzutów, a tym samym nierozpoznanie istoty sprawy. Ponadto, organ administracji powinien podjąć starania, aby strona została przekonana o zasadności wydanego w sprawie rozstrzygnięcia.
W odpowiedzi na skargę SKO w [...] wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Zarządzeniem z dnia 23 września 2021 r. wydanym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.), sprawa została skierowania do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.
W piśmie z dnia 27 października 2021 r. skarżący wniósł o wyznaczenie w tej sprawie rozprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji rozstrzygając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
Kontrolując wydane w sprawie w trybie nadzorczym decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2021 r. i z dnia [...] lipca 2020 r. zgodnie ze wskazanym wyżej kryterium, Sąd stwierdził, że zostały one wydane z naruszeniem art. 107 § 3 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
SKO w [...] w decyzji z dnia [...] lipca 2020 r. (utrzymanej w mocy zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r.), jako przyczynę stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] grudnia 2001 r. (utrzymującej w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2001 r. stwierdzającą na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. nieważność orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...] listopada 1966 r., jako wydanego z rażącym naruszeniem prawa, to jest art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279)) wskazało brak dokonania w niej oceny, czy zachodziła jedna z okoliczności, o których mowa w art. 156 § 2 k.p.a., wyłączających możliwość stwierdzenia nieważności decyzji, to jest czy decyzja ta wywołała nieodwracalne skutki prawne. Skoro taka ocena nie została dokonana w decyzji z dnia [...] grudnia 2001 r., to – zdaniem SKO – oznacza, że została ona wydana z rażącym naruszeniem prawa.
Zaskarżone w sprawie decyzje zostały wydane w trybie tzw. "nadzoru nad nadzorem".
Z ugruntowanego stanowiska wyrażonego w orzecznictwie sądów administracyjnych i doktrynie wynika, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ma na celu ustalenie, czy badana w tym trybie decyzja obarczona jest którąkolwiek z kwalifikowanych wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a., uzasadniających jej wyeliminowanie z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc. Wyeliminowanie w tym trybie ostatecznej decyzji stanowi odstępstwo od ustanowionej w art. 16 § 1 k.p.a. generalnej zasady trwałości decyzji administracyjnej, z której wynika domniemanie jej legalności. Zasada ta ma zaś fundamentalne znaczenie dla zapewnienia bezpieczeństwa obrotu prawnego i stabilności ukształtowanych w przeszłości stosunków administracyjnoprawnych (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 25 listopada 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 1570/20 i przywołane w nim orzecznictwo).
Postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest więc postępowaniem nadzwyczajnym i stanowi formę nadzoru. Oznacza to, że obowiązkiem organu administracji publicznej jest rozpatrywanie sprawy w tym trybie wyłącznie w granicach określonych przez przepis art. 156 § 1 k.p.a., który to przepis zawiera zamknięty katalog przesłanek. Przedmiotem postępowania nadzorczego jest ustalenie, czy ostateczna decyzja administracyjna poddana nadzorowi w nadzwyczajnym trybie jest dotknięta którąkolwiek z kwalifikowanych wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. oraz czy nie zachodzą przesłanki negatywne do stwierdzenia nieważności, o których mowa w art. 156 § 2 k.p.a.
Podstawę prawną decyzji z dnia [...] grudnia 2001 r. stanowił art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Zgodnie z treścią art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa.
Zarówno w literaturze przedmiotu, jak i w orzecznictwie przyjmuje się, że "rażące naruszenie prawa", o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., zachodzi jedynie wówczas, gdy naruszenie prawa ma charakter oczywistego naruszenia bezpośrednio godzącego w rozstrzygnięcie decyzji, co wyraża się w oczywistej sprzeczności treści tej decyzji z obowiązującym porządkiem prawnym.
O rażącym naruszeniu prawa decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze - skutki, które wywołuje decyzja. Oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności - skutki gospodarcze lub społeczne naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa (vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lutego 2005 r., sygn. akt OSK 1134/04).
Jak na wstępie podkreślono, decyzje administracyjne, które są ostateczne i znajdują się w obiegu prawnym, podlegają domniemaniu legalności, chyba że w sposób oczywisty i niewątpliwy domniemanie to zostanie obalone. Oznacza to, że nie każde naruszenie lub uchybienie prawa jest podstawą do zastosowania nadzwyczajnego trybu wzruszenia decyzji administracyjnej, będącego wyjątkiem od określonej w art. 16 § 1 k.p.a. ogólnej zasady trwałości decyzji administracyjnych.
Nie każde bowiem naruszenie prawa dyskwalifikuje decyzję w takim stopniu, że niezbędna jest jej eliminacja tak, jak gdyby od początku nie została wydana (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 września 1998 r., sygn. akt II SA 1249/97). Pojęcie rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. nie może być ponadto interpretowane w sposób rozszerzający.
Stosownie do treści art. 156 § 2 k.p.a. (w brzmieniu mającym zastosowanie w sprawie i stanowiącym przyczynę stwierdzenia nieważności decyzji nadzorczej z dnia [...] grudnia 2001 r. w trybie nadzoru) nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1 pkt 1, 3, 4 i 7, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne.
W doktrynie prawa i w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że przesłanka nieodwracalnych skutków prawnych, dotycząca wszystkich przyczyn nieważności wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a., odnosi się do skutków prawnych, a nie faktów.
W tym względzie chodzi o skutki materialnoprawne wywołane decyzją, które wyrażają się w kreowaniu lub pozbawieniu adresata decyzji określonych praw lub obowiązków, i których to skutków, jako nieodwracalnych skutków tejże decyzji, nie można w prosty sposób odnosić do aktów lub czynności, które zostają wydane lub podjęte po jej wydaniu i dla których jest ona przyczyną. Nieodwracalność skutków prawnych nie polega na tym, iż w wyniku stwierdzenia jej nieważności nastąpi przywrócenie całego stanu prawnego istniejącego poprzednio. Nie chodzi zatem o odwrócenie wszystkich skutków prawnych, lecz o odwrócenie tych tylko skutków prawnych, które wywołała sama decyzja dotknięta wadą nieważności. Przy dokonywaniu oceny, czy decyzja wywołała nieodwracalny skutek prawny nie powinny zatem być brane pod uwagę takie późniejsze zdarzenia, które stwarzać mogą przeszkody w przywróceniu uprawnień lub w nadaniu obowiązkom ich pierwotnego kształtu. Nie są to bowiem bezpośrednie skutki wykonania danej decyzji administracyjnej, lecz zamierzone lub nieprzewidziane następstwa tego, że decyzja administracyjna, chociaż obarczona ciężkimi wadami, istnieje w obrocie prawnym i korzysta z domniemania legalności (tak NSA w wyroku z dnia 13 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1884/12). Ponadto, nieodwracalność skutków prawnych nie dotyczy skutków wynikających z faktu wydania decyzji nieważnej, lecz wynika z podjęcia kolejnej czynności prawnej dokonanej w związku ze skutkami decyzji obarczonej wadą nieważności (vide NSA w wyroku z dnia 28 listopada 2017 r., sygn. akt I OSK 1115/17).
Odnosząc powyższe do istoty rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że decyzja o stwierdzeniu nieważności decyzji wydanej w przedmiocie prawa użytkowania wieczystego nie daje jeszcze komukolwiek uprawnienia do gruntu nieruchomości [...]. Uprawnienie to strona uzyskuje bowiem dopiero na podstawie decyzji przyznającej jej to prawo (por. wyrok NSA z dnia 24 listopada
2010 r., sygn. akt I OSK 148/10). Decyzja powodująca nabycie prawa własności nieruchomości wywołuje nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a., jeżeli następnie to prawo własności jest przedmiotem obrotu prawnego w warunkach pozwalających na zastosowanie przepisów o rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt II OSK 292/11). Samo więc stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej nie usuwa jej skutku cywilnoprawnego (vide wyrok NSA z dnia 11 października 2018 r., sygn. akt I OSK 2655/16).
Ze wszystkich powołanych względów Sąd stwierdził, że wydane w sprawie w trybie nadzoru decyzja z dnia [...] lipca 2020 r. i utrzymująca ją w mocy decyzja z dnia [...] stycznia 2021 r. nie są zgodne z prawem. SKO nie wykazało w nich bowiem, że decyzja z dnia [...] grudnia 2001 r., której nieważność stwierdzono, została wydana z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art.156 § 1 pkt 2 k.p.a. Organ nie wyjaśnił przy tym wyrażonego w uzasadnieniu decyzji stanowiska, zgodnie z którym "nieodwracalny skutek prawny decyzji rozpoznającej wniosek o przyznanie prawa własności czasowej można wiązać wyłącznie ze zbyciem lokali mieszkalnych w budynku przy ul. [...] wraz z udziałem w prawie użytkowania wieczystego tego gruntu i w prawie własności wspólnych części budynku, dokonanym w drodze umowy cywilnoprawnej". Nie wskazał zatem i nie uzasadnił, dlaczego brak oceny, czy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne należy kwalifikować, jako rażące naruszenie prawa. Świadczy to o naruszeniu przez organ art. 107 § 3 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
Na marginesie należy zauważyć, że w uzasadnieniu inkryminowanej decyzji z dnia [...] grudnia 2001 r. znajduje się stwierdzenie, że decyzja ta "w żaden sposób nie narusza nabytych praw do lokali mieszkalnych w budynku przy ul. [...] w [...] i udziałów w użytkowaniu wieczystym działki ewid. Nr [...], na której znajduje się ten budynek" oraz że organ "rozpoznając ponownie wniosek z dnia [...] października 1948 r. E. i J. S. będzie musiał uwzględnić owe prawa i odpowiednio ograniczyć zakres przyszłego rozstrzygnięcia".
Ze wskazanych powodów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) orzekł, jak w pkt 1 sentencji wyroku.
Organ rozstrzygając ponownie w sprawie uzasadni, dlaczego decyzja SKO w [...] z dnia [...] grudnia 2001 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
O zwrocie kosztów postępowania (obejmujących uiszczony należny wpis od skargi w kwocie 200 zł) orzeczono w pkt 2 wyroku na podstawie art. 200 p.p.s.a.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.), o czym zawiadomiono strony umożliwiając im przedstawienie dodatkowego stanowiska w sprawie. Poza brakiem udziału stron w samym posiedzeniu, na którym zapada wyrok, sądowa kontrola w tym trybie nie różni się od kontroli sprawowanej przy rozpoznawaniu spraw na rozprawie. Ponadto, jak wskazano w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2020 r., sygn. akt II OPS 6/19, przepis art. 15 zzs4 ust. 3 powołanej ustawy należy traktować jako "szczególny" w rozumieniu art. 10 i art. 90 § 1 p.p.s.a. Prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Dlatego Sąd nie uwzględnił wniosku skarżącego o rozpoznanie sprawy na rozprawie, zawartego w piśmie z dnia 27 października 2021 r.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 22.07.2026. · Źródło