I SA/Wa 560/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska – Jaroszewicz Sędziowie WSA Marta Kołtun – Kulik (spr.) WSA Dariusz Pirogowicz Protokolant Zbigniew Dzierzęcki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 sierpnia 2011 r. sprawy ze skargi K.B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. postanowieniem z dnia [...] lutego 2011 r., nr [...], po rozparzeniu zażalenia K. B., utrzymało w mocy postanowienie Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie rozpoznania sprawy dotyczącej umorzenia należności jako dłużnika alimentacyjnego. Zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Wnioskiem z dnia 4 października 2010 r. (data wpływu do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. – 5 października 2010 r.) K. B. wystąpił do organu o umorzenie jego zadłużenia "z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych na rzecz M. B. i M. B.". W uzasadnieniu wniosku podniósł, że wyrokiem z dnia [...] marca 2010 r. Sąd Rejonowy w P., sygn. akt [...] orzekł, że z dniem 28 listopada 2008 r. ustał jego obowiązek alimentacyjny wobec M. B. i M. B. Jednocześnie K. B. wskazał, że w okresie od dnia 1 września 2005 r. do dnia składania wniosku Zakład Ubezpieczeń Społecznych przekazał komornikowi sądowemu w S., prowadzącemu egzekucję zasądzonych alimentów, kwotę [...] zł., oraz że po potrąceniu z jego renty - w wysokości [...] zł - kwoty [...] zł z tytułu alimentów pozostaje kwota nie wystarczająca na podstawowe potrzeby życiowe. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2010 r., wydanym w oparciu o przepis art. 66 § 1 i 2 Kodeksu postępowania administracyjnego zawiadomiono wnioskodawcę, że Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w K. uczyni przedmiotem rozpoznania podanie zainteresowanego jedynie w zakresie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Natomiast w sprawie umorzenia pozostałych należności tytułu wypłaconych osobie uprawnionej zaliczek alimentacyjnych na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz. 732 ze zm.), Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w K. nie jest organem właściwym do rozpoznania sprawy. Zatem w tej drugiej sprawie zainteresowany K. B. powinien wnieść odrębne podanie do organu właściwego, którym jest organ właściwy dłużnika w tym przypadku - Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w C. Na postanowienie organu pierwszej instancji z dnia [...] grudnia 2010 r. K. B. wniósł zażalenie. W zażaleniu podniósł, że to Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w K. wypłacał zaliczki alimentacyjne, a od 1 października 2008 r. otrzymuje zwrot pieniędzy od komornika sądowego. W związku z tym, w sprawie jego wniosku z dnia 4 października 2010 r. o umorzenie jego zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych na rzecz M. B. i M. B., to ten właśnie Ośrodek jest władny do rozpoznania jego sprawy a nie Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w C. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2011 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. utrzymało w mocy postanowienie Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...]. W uzasadnieniu postanowienia z dnia [...] lutego 2011 r. Kolegium wskazało, że stosownie do art. 19 Kodeksu postępowania administracyjnego organy administracji publicznej obowiązane są z urzędu przestrzegać swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Sprawy dotyczące umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego, o co wnosi K. B. w swoim podaniu z dnia 5 października podlegają materii ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze. zm.). Ustawa ta w przepisie art. 30 w sposób jednoznaczny określa kwestię właściwości organów administracji w kwestii orzekania w przedmiocie umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego, przewidując dwa różne organy administracji: – organ właściwy dłużnika, tj. wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika alimentacyjnego, który orzeka na podstawie przepisu art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. w odniesieniu do należności wymienionych w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 (m.in. powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej), w oparciu o zawarte w tym przepisie przesłanki skuteczności egzekucji wobec dłużnika alimentacyjnego; – organ właściwy wierzyciela, tj. wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej, który orzeka na podstawie przepisu art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. w odniesieniu do należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Kolegium wskazało, że z akt sprawy wynika, iż dłużnik alimentacyjny K. B. zamieszkuje w miejscowości C., powiat [...], województwo [...]. Natomiast działający z upoważnienia Wójta Gminy K. – Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej jest organem właściwym wierzyciela, właściwym ze względu na miejsce zamieszkania uprawnionych: M. B. i M. B. W konsekwencji, w oparciu o powyższy stan faktyczny i prawny, zdaniem Kolegium Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. jest władny do orzekania wyłącznie w oparciu o regulację art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, tj. w kwestii umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Nie jest więc organem władnym do rozpoznania w całości przedmiotowego wniosku K. B. z dnia 5 października 2010 r. i orzekania w kwestii umorzenia pozostałych należności, w tym powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. W związku z tym, zdaniem Kolegium, ma zastosowanie przepis art. 66 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, który stanowi, iż jeżeli podanie dotyczy kilku spraw podlegających załatwieniu przez różne organy (w tym konkretnym przypadku przedmiotowe podanie K. B. z dnia 4 października 2010 r.), organ administracji publicznej, do którego podanie wniesiono, uczyni przedmiotem rozpoznania sprawy należące do jego właściwości. Równocześnie, organ ten zawiadomi wnoszącego podanie, że w sprawach innych powinien wnieść odrębne podanie do właściwego organu, i poinformuje go o treści art. 66 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zawiadomienie następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. Tak też uczynił Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., którego postanowienie - zdaniem organu drugiej instancji - ma oparcie w obowiązujących przepisach prawa. Na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] lutego 2011 r. K. B., pismem z dnia 10 lutego 2011 r., wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący wniósł o: – uchylenie lub stwierdzenie nieważności postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. oraz poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji z dnia [...] grudnia 2010 r.; – zawieszenie i nie wznowienie postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w S. [...] do czasu prawomocnego rozpatrzenia sprawy ze skargi; – dołączenie akt spawy organu pierwszej instancji na okoliczność wypłaconych miesięcznych kwot zaliczek alimentacyjnych w okresie 2005/2006, 206/2007, i 2007/2008 oraz jaka kwota wpłynęła na zwrot wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. W skardze K. B. podniósł, że wnioskiem z dnia 4 października 2010 r. zwrócił się do organu właściwego wierzyciela, tj. Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. o umorzenie istniejącego zadłużenia. W sprawie tej została wydana, przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., decyzja z dnia [...] listopada 2010 nr [...], którą organ odmówił umorzenia należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych, uzasadniając tym, iż wnioskodawca nie spełnił wymogów do umorzenia należności określonych w ustawie o zaliczce alimentacyjnej. Dalej wskazał, że w wyniku wniesionego przez niego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławczego w O. decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] uchyliło decyzję organu pierwszej instancji w całości i przekazało sprawę do ponownego jej rozpatrzenia. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że organ wierzyciela, wobec którego K. B. jest dłużnikiem, i dla którego to organu prowadzone jest postępowanie egzekucyjne nie jest organem władnym do rozpoznania wniosku o umorzenie zadłużenia z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Skarżący podniósł, że pismem z dnia 28 grudnia 2010 r. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy (w tym miejscu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazuje, że w uzasadnieniu tego wniosku skarżący wnosił o uzupełnienie decyzji z dnia [...] grudnia 2010 r. w oparciu o art. 111 Kodeksu postępowania administracyjnego). Dalej skarżący wskazał, że w konsekwencji wniosku z dnia 28 grudnia 2010 r. Samorządowe Kolegium Odwoławczego w O. postanowieniem z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] odmówiło uzupełnienia decyzji. Jednocześnie skarżący podniósł, iż wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...]. Zdaniem skarżącego, Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., sugerując się wydaną przez Kolegium decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r., postanowieniem z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] zawiadomił skarżącego, że nie jest organem właściwym do rozpoznania sprawy, którą wcześniej przecież rozpoznawał i wydał decyzję z dnia [...] listopada 2010 r., nr [...]. Zdaniem K. B. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. rozpatrując jego zażalenie na rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji powtórzyło błąd, że Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w K. nie jest organem władnym do orzekania rozpoznania w całości jego wniosku. Skarżący wskazał, że nie ma innego zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych w tym, także świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a skoro tak władny do orzekania w sprawie umorzenia zaliczek alimentacyjnych jest Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w K., tym bardziej iż istniejące zadłużenie jest wynikiem błędu tego organu. W tym zakresie skarżący przytoczył uzasadnienie z podaniem kwot. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko prezentowane w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie zaś do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ocenie Sądu skarga jest bezzasadna, bowiem zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] lutego 2011 r., nr [...] nie narusza prawa. Na wstępie Sąd zauważa, że w okresie od dnia 1 czerwca 2005 r. do dnia 30 września 2008 r. problematyka pomocy osobom uprawnionym do alimentów w sytuacji, gdy egzekucja świadczeń od dłużnika alimentacyjnego była bezskuteczna, regulowana była ustawą z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz.732 ze zm.). Od dnia 1 października 2008 r. kwestie te regulowane są natomiast ustawą z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst. jedn. Dz. U. z 2009r. Nr 1, poz. 7 ze zm.). W przedmiotowej sprawie należność, o umorzenie której ubiega się skarżący, powstała na skutek wypłaty przez organ właściwy wierzyciela zaliczek alimentacyjnych osobom uprawnionym, tj. M. B. i M. B., na podstawie przepisów pierwszej z powołanych ustaw. W art. 16 ustawa ta zawierała unormowanie, w myśl którego organ właściwy wierzyciela może umorzyć należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, a także należności wierzyciela powstałe z tytułu nienależnie pobranej zaliczki, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną tych osób. Przy czym określenie "organ właściwy wierzyciela" oznaczał – w myśl art. 2 pkt 4 w/w ustawy - wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej. Z kolei ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów kwestię umorzenia reguluje szerzej, dając uprawnienie do umorzenia należności zarówno organowi właściwemu wierzyciela (rozumianemu tak samo jak w ustawie z dnia 22 kwietnia 2005 r., a zdefiniowanemu w art. 2 pkt 10 ustawy z dnia 7 września 2007 r.) jak i organowi właściwemu dłużnika (wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika alimentacyjnego, zdefiniowanego w art. 2 pkt 9 ustawy z dnia 7 września 2007 r.). I tak w myśl art. 30 ust.1 obowiązującej ustawy, organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości: 1) 30 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100 % jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Z kolei w art. 28 ust. 1 ustawy ustawodawca wymienił poniższe należności: 1) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy; 2) należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej; 3) należności wierzyciela alimentacyjnego; 4) należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym. Czyli, w myśl przepisu art. 30 ust. 1, organ właściwy dłużnika może umorzyć należności wskazane w ustawie, jeżeli został spełniony określony w tym przepisie w sposób procentowy warunek skuteczności egzekucji. Natomiast, w myśl przepisu art. 30 ust. 2 tej ustawy, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając jego sytuację dochodową i rodzinną. W związku z powyższym, przy rozpatrywaniu wniosku dłużnika o umorzenie zadłużenia, powstałego z tytułu wypłaconego wierzycielowi przez Skarb Państwa świadczenia zastępującego świadczenie alimentacyjne zasądzone przez sąd, istotne jest, z jakim świadczeniem mamy w danym przypadku do czynienia. Przepis art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów dotyczy bowiem tylko należności, powstałych na skutek świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Nie dotyczy on natomiast należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych, wypłaconych uprawnionemu na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej. Umarzanie tych ostatnich należności określa natomiast art. 30 ust. 1 w związku z art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Sąd zauważa, że przedstawiona wyżej wykładnia omawianego zagadnienia została już przesądzona przez Naczelny Sąd Administracyjny (por. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r., sygn. akt I OSK 980/10, postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego dnia 4 listopada 2009 r. i z dnia 22 grudnia 2009 r. zapadłe przy rozpoznawaniu sporów o właściwość w sprawach o sygnaturach akt I OW 89/09 i I OW 113/09.). Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy należy zauważyć, że wnioskiem z dnia 4 października 2010 r. K. B. wniósł o umorzenie jego zadłużenia z tytułu "wypłaconych świadczeń alimentacyjnych na rzecz M. B. i M. B.". Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] została usunięta z obrotu prawnego decyzja Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia [...] listopada 2010 nr [...] odmawiająca umorzenia należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych, będąca następstwem wniosku z dnia 4 października 2010 r. W tej sytuacji wniosek K. B. pozostawał nadal nierozpoznany. Trafnie więc, rozpatrujący ponownie wniosek z dnia 4 października 2010 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., w pierwszej kolejności rozpoczął badanie sprawy od ustalenia swojej właściwości z uwzględnieniem zaleceń Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O., zawartych w decyzji z dnia [...] grudnia 2010 r. Skoro więc, dla organu pierwszej instancji, bezspornym jest w sprawie, iż należność o umorzenie której ubiegał się K. B., powstała wskutek wypłaty przez organ właściwy wierzyciela zaliczki alimentacyjnej na podstawie przepisów ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej - czego nie kwestionuje też skarżący - to słusznie organ uznał, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności wypłaconych wierzycielowi przez Skarb Państwa może być wydana jedynie w trybie przepisu art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Może ją zatem wydać tylko organ właściwy dłużnika, orzekając w oparciu o przesłanki zawarte w tym przepisie, tj. biorąc pod uwagę w pierwszej kolejności kwestię skuteczności egzekucji. W niniejszym stanie faktycznym, organem właściwym dłużnika jest więc Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w C., na co słusznie wskazał tym razem organ pierwszej instancji, informując o tym K. B. oraz wskazując na konieczność wniesienia odrębnego podania do właściwego organu. Słusznie też wskazały organy obu instancji, iż Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. jest uprawniony tylko do orzekania w oparciu o przepis art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. i tylko w tym zakresie będzie prowadził postępowanie administracyjne. W tym też postępowaniu, zdaniem Sądu, organ zbada niewątpliwie okoliczność podnoszoną przez skarżącego, iż "nie ma on innego zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych w tym, także świadczeń z funduszu alimentacyjnego". Odnosząc się zaś do wniosku skarżącego o zawieszenie i nie wznawianie postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w S. [...] do czasu prawomocnego rozpatrzenia sprawy, Sąd zauważa, iż nie jest to materia podlegająca rozpoznawaniu przez sądy administracyjne. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji wyroku. ----------------------- 8