I SA/Wa 614/09
WyrokWSA w Warszawie2009-10-22
Skład orzekający: Monika Nowicka, Elżbieta Lenart, Emilia Lewandowska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Wojewódzki Sąd Administracyjny prawidłowo stwierdził nieważność decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej i poprzedzającej ją decyzji Wojewody, które zostały wydane w trybie wznowienia postępowania, pomimo braku podstaw do jego wznowienia?Ratio decidendi
Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody, ponieważ organy administracji nieprawidłowo wznowiły postępowanie, opierając się na błędnych przesłankach. Sąd uznał, że nie zaistniały podstawy do wznowienia postępowania ani na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. (strona nie brała udziału w postępowaniu bez własnej winy), ani na podstawie art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. (decyzja oparta na uchylonym lub zmienionym orzeczeniu). W związku z tym, że postępowanie zostało wznowione wadliwie, obie wydane w tym trybie decyzje obarczone są wadą nieważności.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej utrzymującej w mocy decyzję Wojewody stwierdzającą, że wcześniejsza decyzja Wojewody o nabyciu z mocy prawa przez gminę własności nieruchomości została wydana z naruszeniem prawa. Decyzja komunalizacyjna z 1999 r. dotyczyła działek, które wcześniej zostały wywłaszczone na rzecz Skarbu Państwa, a następnie sprzedane Skarbowi Państwa przez poprzednich właścicieli. Wnioskodawca domagał się zwrotu części tych nieruchomości. Postępowanie zostało wznowione z uwagi na brak udziału strony w pierwotnym postępowaniu komunalizacyjnym oraz oparcie decyzji na uchylonej decyzji wywłaszczeniowej. Wojewoda stwierdził naruszenie prawa, ale nie uchylił decyzji z uwagi na upływ 5 lat. Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa utrzymała decyzję Wojewody w mocy. Skarżący domagał się uchylenia obu decyzji.Rozstrzygnięcie
Stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...]. Stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Nowicka Sędziowie: WSA Elżbieta Lenart (spr.) WSA Emilia Lewandowska Protokolant Jolanta Dominiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 października 2009 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.
Decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa utrzymała w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2008 r.
nr [...] stwierdzającą, że decyzja Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 1999 r. nr [...] o stwierdzeniu nabycia z mocy prawa przez gminę K. prawa własności nieruchomości położonej w obrębie [...] m. [...], o pow. [...] ha, w części dotyczącej działek nr: [...],[...],[...] i [...] - wydana została z naruszeniem prawa.
Zaskarżoną decyzję wydano w oparciu o następujący stan faktyczny sprawy.
W dniu 31 lipca 1997 r. A. i B. P. złożyli do Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] maja 1974 r. nr [...] - utrzymanej w mocy decyzją Wojewody [...] z dnia [...] września 1974 r. nr [...]. Orzeczono nimi o wywłaszczeniu za odszkodowaniem działki nr [...] (aktualnie stanowiącej działki
nr [...] i nr [...]) oraz działki nr [...]. Przed wywłaszczeniem grunt ten stanowił współwłasność A. P. i B. P.
Następnie A. P. złożył w dniu [...] grudnia 1998 r. wniosek o zwrot działki nr [...] (obecnie stanowiącej działki nr [...] i nr [...]) oraz działki nr [...]. Skarb Państwa stał się ich właścicielem na podstawie aktu notarialnego - zawartego w dniu 11 lipca 1972 r. w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - na mocy którego A. P. sprzedał mu ww. działki.
Wnioskiem z dnia 21 maja 1999 r. Gmina K. wystąpiła do Wojewody [...] o wydanie decyzji stwierdzającej nabycie z mocy prawa własności nieruchomości opisanych w kartach inwentaryzacyjnych nr [...],[...],[...], które obejmowały działki ewidencyjne nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] o łącznej pow. [...] ha, położonych w obrębie [...] m. [...], które w dniu 27 maja 1990 r. były uregulowane w księgach wieczystych KW [...] i KW [...]. Uprzednio wskazane działki ewidencyjne odpowiadały działkom hipotecznym nr [...] i [...] wpisanym w dziale I KW [...]oraz działkom hipotecznym nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] wpisanym w dziale I KW [...]. W działach II tych ksiąg wieczystych Skarb Państwa ujawniony był jako ich właściciel.
Po rozpoznaniu wniosku Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] czerwca 1999 r. nr [...] - wydaną na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) - stwierdził nabycie z mocy prawa przez Gminę K. własności nieruchomości położonej w obrębie [...] m. [...], składającej się z działek ewidencyjnych nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] o łącznej pow. [...] ha. Powyższa decyzja komunalizacyjna Wojewody [...]została doręczona w sierpniu 1999 r. m.in. Prezydentowi Miasta K. i Zarządowi Gminy K. A. P. i A. P., ani ich poprzednicy prawni nie byli powiadomieni o toczącym się wówczas postępowaniu komunalizacyjnym.
Następnie Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...]października 1999 r. nr [...]- utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...]marca 2000 r. [...]- stwierdził nieważność decyzji Wojewody [...]z dnia [...]września 1974 r. nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia [...]maja 1974 r. nr [...], a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2005 r. wydanym w sprawach sygn. akt. I SA 835/00, I SA 830/00 i I SA 887/00 umorzył postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...]marca 2000 r. nr [...]- co oznaczało, że A. P. i B. P. przywrócone zostało prawo własności do działki nr [...] (aktualnie stanowiącej działki nr [...] i nr [...]) oraz do działki nr [...] - odjętych decyzją wywłaszczeniową. Jeżeli zaś chodzi o działki nr [...] i nr [...], to postępowanie o ich zwrot - prowadzone w trybie przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) - nie zostało zakończone.
Wnioskiem z dnia 8 czerwca 2000 r. A. P. wystąpił do Wojewody [...]o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją komunalizacyjną z dnia [...] czerwca 1999 r. podając, iż bez własnej winy nie brał udziału w tym postępowaniu, a jest następcą prawnym poprzednich właścicieli części skomunalizowanego tą decyzją mienia i przed jej wydaniem wystąpił o jego zwrot.
Wojewoda [...]decyzją z dnia [...]czerwca 2000 r. odmówił wznowienia postępowania, jednakże - po uchyleniu tego orzeczenia decyzją Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...]września 2000 r. nr [...]- postanowieniem z dnia [...]grudnia 2000 r. wznowił przedmiotowe postępowanie komunalizacyjne.
Postępowanie to było kilkakrotnie zawieszane, celem ustalenia spadkobierców B. P., rozstrzygnięcia sprawy zwrotu działki nr [...] i [...] oraz rozpatrzenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczającej na rzecz Skarbu Państwa działkę nr [...] (aktualnie stanowiącej działki nr [...] i nr [...]).
Sąd Rejonowy dla W. postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2005r., sygn. akt [...] stwierdził, że spadek po B. P. nabył A. P. w całości.
Następnie Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa postanowieniem z dnia [...]maja 2008 r. nr [...] orzekła o podjęciu zawieszonego postępowania komunalizacyjnego.
Wobec powyższego Wojewoda [...]decyzją z dnia [...]listopada 2009 r. nr [...] stwierdził, że jego własna decyzja z dnia [...] czerwca 1999 r. nr [...] - dotycząca stwierdzenia nabycia z mocy prawa przez Gminę K. własności nieruchomości położonej w obrębie [...] m. [...], o pow. [...]ha, w części dotyczącej działek nr: [...], [...], [...] i [...] - wydana została z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 4 i 8 kpa, jednakże nie uchylił tej decyzji, ponieważ od dnia jej doręczenia upłynęło 5 lat.
Organ stwierdził, że w postępowaniu komunalizacyjnym Skarb Państwa legitymował się tytułem własności w postaci decyzji wywłaszczeniowej - która następnie została unieważniona. Oznacza to, że Skarb Państwa w dniu 27 maja 1990 r. nie był właścicielem tych działek, w związku z tym nie mogły stać się one z mocy prawa mieniem komunalnym Gminy K.. Jest to więc przesłanka o jakiej mowa w art. 145 § 1 pkt 8 kpa, skutkująca wznowieniem postępowania administracyjnego, bowiem decyzja wydana została z naruszeniem prawa.
Natomiast w odniesieniu do działek nr [...] i nr [...] postępowanie o ich zwrot, prowadzone w trybie przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) nie zostało zakończone.
Dodał, że w postępowaniu komunalizacyjnym wniosek o zwrot nieruchomości nie został wzięty pod uwagę, a tym samym były właściciel części komunalizowanej nieruchomości, nie był stroną tego postępowania, w związku z czym decyzja komunalizacyjna w tym zakresie wydana została z naruszeniem prawa - art. 145 § 1 pkt 4 kpa. Natomiast fakt toczącego się postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, nie stanowi przeszkody do wydania decyzji komunalizacyjnej, gdyż skutek w postaci obowiązku zwrotu nieruchomości poprzedniemu właścicielowi następuje z dniem uprawomocnienia się decyzji o zwrocie. Zwrot nieruchomości następuje przez aktualnego właściciela - którym w wyniku komunalizacji stała się Gmina. Fakt uzyskania przez poprzedniego właściciela po dniu 27 maja 1990 r. zwrotu nieruchomości wywłaszczonej, nie stanowi przeszkody do jej komunalizacji z mocy prawa, gdyż bezsprzecznie w tym dniu nieruchomość stanowiła własność ogólnonarodową (państwową).
Dodał, że decyzja komunalizacyjna wydana została w dniu [...]czerwca 1999 r. Została ona następnie doręczona stronom postępowania i stała się ostateczna w dniu [...]lipca 1999 r. A. P. o decyzji dowiedział się w dniu 31 maja 2000 r. Zgodnie z art. 146 § 1 kpa uchylenie decyzji z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 3-8, nie może nastąpić, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło pięć lat. Ponieważ upłynął określony w art. 146 § 1 kpa okres do wzruszenia decyzji komunalizacyjnej - organ ograniczył się do stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa.
Odwołanie od powyższej decyzji w dniu 13 grudnia 2008 r. i w dniu 16 grudnia 2008 r. złożyli A. P. i A. P.
W uzasadnieniu wniosków wskazali, że skoro decyzja komunalizacyjna Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 1999 r. nie została wcześniej doręczona - ani poprzednim właścicielom, ani odwołującym - to nie zostały spełnione warunki możliwości skutecznego zastosowania powołanych w decyzji Wojewody przepisów art. 151 § 2 w związku z art. 146 § 1 i art. 145 § 1 pkt 4 i 8 kpa. Ponadto Wojewoda wydając decyzję z dnia [...] czerwca 1999 r. miał wiedzę, że wcześniej wystąpiono o zwrot o spornego mienia. Wnioskujący stwierdzili, że dla nich ma znaczenie od kogo następuje zwrot wywłaszczonego mienia i od kogo należy prawidłowo domagać się należności z tytułu jej użytkowania oraz kto powinien być prawidłowo wpisany do ewidencji gruntów i w księdze wieczystej jako właściciel. Konieczne jest zatem uchylenie wadliwych decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 1999 r. i z dnia [...] listopada 2008 r.
Po rozpoznaniu odwołania Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] utrzymała w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...].
W uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia Komisja stwierdziła, że w toku wznowionego postępowania Wojewoda [...]prawidłowo ocenił przyczyny wznowienia określone w art. 145 § 1 kpa., jak też miał obowiązek rozstrzygnięcia o istocie sporu, do czego zobowiązywał go wyraźnie art. 149 § 2 kpa. Również sentencja zaskarżonej decyzji nie narusza prawa, bowiem decyzja komunalizacyjna Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 1999 r. została doręczona w sierpniu 1999 r., m.in. Prezydentowi Miasta K. jak i Zarządowi Gminy K. W toczącym się aktualnie trybie wznowieniowym rozpatrywanej sprawy nie skutkuje podstawą do wyeliminowania powyższej decyzji z obrotu prawnego, ani brak powiadomienia odwołujących oraz ich poprzedników prawnych o toczącym się wówczas postępowaniu komunalizacyjnym, ani fakt nie doręczenia im tej decyzji, ani wcześniejsze powzięcie przez organ pierwszej instancji informacji o tym, że A. P. wystąpił o zwrot działki nr [...], która stanowiła część mienia objętego wspomnianą decyzją z dnia [...] czerwca 1999 r.
Komisja uznała też, że nie można wybierać podmiotu zobowiązanego do zwrotu mienia.
Dodała, że skoro prawomocnie orzeczono, iż mienie objęte decyzją Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 1999 r. nie stanowiło w dniu 27 maja 1990 r. mienia ogólnonarodowego (państwowego), to organ pierwszej instancji - działając na podstawie przepisów art. 151 § 2 w związku z art. 146 § 1 i art. 145 § 1 pkt 4 i 8 kpa -słusznie ustalił, że decyzja Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 1999 r. została wydana z naruszeniem prawa - bez jej uchylenia. Zatem i decyzja Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2008 r. nie narusza prawa.
Skargę na powyższą decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] złożył A. P., wnosząc o ich uchylenie.
Zarzucił im naruszenie przepisów: art. 145 § 1 pkt 1 kpa., art. 103 kpa., art. 145 § 1 pkt. 8 kpa. oraz nieuwzględnienie faktu, że w dacie komunalizacji, tj. w dniu [...] czerwca 1999 r., skarżący – A. i B. P. złożyli do Wojewody [...] uzasadnione wnioski o zwrot nieruchomości w oparciu o przepisy art. 136 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, których częściami były skomunalizowane działki nr [...], [...], [...] i [...].
Ponadto skarżący zarzucił naruszenie przepisu art. 146 § 1 kpa. poprzez błędne przyjęcie przez organ pierwszej i drugiej instancji, że w niniejszej sprawie ma zastosowanie tylko przepis art. 146 § 1 pkt 4 i 8 kpa., gdyż z treści uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji wynika wprost, że wznowienie postępowania powinno opierać się na art. 145 § 1 pkt 1 kpa. Stwierdził, że w 1999 r. bezpośrednio przed komunalizacją, zostały wydzielone z działki nr [...] i nr [...] działki nr [...],[...], [...] i [...] - których dotychczasowe przeznaczenie zostało zmienione. Nastąpiła także zmiana użytkownika, co stwierdza wpis do ewidencji gruntów. Nowe przeznaczenie tych działek określone zostało jako droga, co jest niezgodne z prawdą i stanem faktycznym. W świetle powyższego komunalizacja wywłaszczonych działek stanowiła ewidentne naruszenie przepisu art. 7 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami i jest wystarczającą podstawą do wznowienia postępowania komunalizacyjnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 kpa, a nie art. 145 § 1 pkt 4 i 8 kpa.
Skarżący zarzucił również, że organy pominęły istotny w sprawie fakt, że działka nr [...] i działka nr [...] stanowiąca część działki nr [...], w dacie jej komunalizacji nie była własnością Skarbu Państwa i nie mogła jej podlegać. Fałszywe przyjęcie za podstawę komunalizacji tych działek, że są one własnością Skarbu Państwa oznacza, że w sprawie wznowienia postępowania komunalizacyjnego należało zastosować przepis art. 145 § 1 pkt 1 kpa - przez co termin, w którym można uchylić decyzję komunalizacyjną z dnia [...] czerwca 1999 r. nie upłynął i Wojewoda [...] powinien wznowić postępowanie komunalizacyjne.
Ponadto stwierdził, że organy nie ustosunkowały się do zarzutu naruszenia przepisu art. 103 kpa., gdyż nie zostały uwzględnione okresy zawieszenia postępowania, które nie powinny być uwzględnione w okresie określonym w przepisie art. 145 § 1 kpa.
W odpowiedzi na skargę Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wniosła o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik postępowania. Zgodnie z art. 134 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi.
Skargę należało uznać za uzasadnioną, choć z innych przyczyn niż w niej wskazane.
W niniejszej sprawie decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa utrzymała w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2008 r. stwierdzającą, że jego własna decyzja z dnia [...] czerwca 1999 r. o stwierdzeniu nabycia z mocy prawa przez gminę K. prawa własności nieruchomości położonej w obrębie [...] m. [...], o pow. [...] ha, w części dotyczącej działek nr [...], [...], [...] i [...] - wydana została z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 4 i 8 kpa, jednakże nie uchylił tej decyzji, ponieważ od dnia jej doręczenia upłynęło 5 lat.
Sprawa była zatem prowadzona w trybie wznowienia postępowania. Tryb ten jest instytucją procesową, która stwarza prawną możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym ona zapadła, było dotknięte kwalifikowaną wadą, wyliczoną enumeratywnie w przepisach kpa.
Zgodnie z art. 145 § 1 wznawia się postępowanie, jeżeli :
pkt 4) - strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu,
pkt 8) - decyzja została wydana w oparciu o inna decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione.
Na wstępie należy przypomnieć, że stroną w postępowaniu administracyjnym jest ten, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek (art. 28 kpa.).
W postępowaniu komunalizacyjnym - prowadzonym na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) - zwanej dalej ustawą, stroną jest Skarb Państwa i właściwa gmina, na rzecz której następują przekształcenia własnościowe, a także ten, kto wykaże, iż ma tytuł prawnorzeczowy do objętej postępowaniem komunalizacyjnym nieruchomości na dzień 27 maja 1990 r. (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 sierpnia 1998 r. sygn. akt I SA 873/98).
Decyzja komunalizacyjna należy do tzw. decyzji deklaratoryjnych, stwierdza ona jedynie urzędowo fakt, że w dacie komunalizacji zaistniał określony stan prawny na nieruchomości. Nie konstytuuje żadnego nowego prawa. Zatem rację ma organ administracji, iż stan prawny lub stan faktyczny powstały na nieruchomości po dniu 27 maja 1990 r. nie stanowi przeszkody prawnej w wydaniu przez wojewodę decyzji komunalizacyjnej, jeżeli w tym dniu nieruchomość stanowiła własność Skarbu Państwa i spełniała pozostałe warunki określone w art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1840/09).
W niniejszej sprawie na dzień komunalizacji, tj. 27 maja 1990 r. znajdowały się w obrocie prawnym decyzje z dnia [...] maja 1974 r. i z dnia [...] września 1974 r. wywłaszczające działki nr [...] i nr [...]. W tym też dniu nie zakończyło się prawomocnie postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości nr [...] i [...] - sprzedanych Skarbowi Państwa w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.
Skarżący nie był zatem w dniu komunalizacji stroną tego postępowania, gdyż nie posiadał żadnego tytułu prawnego do komunalizowanych nieruchomości - w związku z czym organ nieprawidłowo orzekł o wznowieniu postępowania, uznając niesłusznie, że zaistniała dyspozycja z art. 145 § 1 pkt 4 kpa.
Również druga ze wskazanych podstaw wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 8 kpa (decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione) - nie miała miejsca w niniejszej sprawie.
W literaturze podkreśla się, że w tym przypadku chodzi o sytuacje, gdy decyzja została oparta na kompetentnym rozstrzygnięciu sądu lub innego organu; rozstrzygnięcie to wchodziło w skład szeroko rozumianej podstawy prawnej, uchylenie lub zmiana tej podstawy prawnej musi oczywiście wywrzeć odpowiedni wpływ na moc obowiązującej decyzji i doprowadzić do rozpatrzenia sprawy w nowych warunkach prawnych (Dawidowicz, Ogólne postępowanie administracyjne s. 234).
Sąd w pełni podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z dnia 10 października 2006 r., sygn. akt II GSK 156/06 (LEX 276701) - "Związek, o którym mówi art. 145 § 1 pkt 8 kpa., można zobrazować jako pewną sekwencję "działań prawnych" organu administracyjnego, zgodnie z logiką których jedna decyzja lub orzeczenie sądu stanowi podstawę wydania innej decyzji (ta druga decyzja zależna jest od decyzji pierwszej). Podkreślić przy tym trzeba, iż wydanie drugiej decyzji nie będzie możliwe bez wcześniejszego wydania decyzji pierwszej. Zatem językowy sens pojęcia "w oparciu" można przy tym scharakteryzować zwrotem: "na podstawie", co wprost wskazuje, iż jakaś rzecz/stan (tu decyzja) znajduje uzasadnienie czy wręcz merytoryczne umocowanie w jakiejś innej rzeczy/stanie (również decyzji)".
W niniejszym przypadku decyzja komunalizacyjna nie była uwarunkowana żadną inną decyzją, jej wydanie nie było uzależnione od wcześniejszego wydania innej decyzji. Decyzja ta potwierdzała jedynie stan prawny zaistniały na nieruchomości w dniu 27 maja 1990 r. Żadne inne orzeczenie nie wchodziło "w skład jej podstawy prawnej". Nie była nią z pewnością decyzja wywłaszczeniowa z 1974 r., nie była ona wydana na potrzeby komunalizacji - odnosi się ona jedynie do tej samej nieruchomości. Decyzja komunalizacyjna nie była też bezpośrednim następstwem wydania decyzji wywłaszczeniowej. Nie ma między nimi związku na tyle adekwatnego, aby stanowiło to podstawę wznowienia postępowania zgodnie z art. 145 § 1 pkt 8 kpa.
Nieprawidłowe było zatem stwierdzenie organu, że wznowienie postępowania komunalizacyjnego nastąpiło z uwagi na fakt, że Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] października 1999 r., utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...] marca 2000 r., stwierdził nieważność decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 1974 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia [...] maja 1974 r. orzekających o wywłaszczeniu za odszkodowaniem działek nr [...] i nr [...]. Podkreślić należy, że w dniu komunalizacji, tj. 27 maja 1990 r. właścicielem nieruchomości był Skarb Państwa, a wyeliminowane z obrotu prawnego ww. decyzje z 1974 r. nie pozostawały w takim związku z decyzją komunalizacyjną, który uzasadniałby wznowienie postępowania.
Nie jest również zasadny zarzut skargi, że niniejsze postępowanie powinno zostać wznowione z uwagi na okoliczności wymienione w art. 145 § 1 pkt 1 kpa – dowody , na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe. Skarżący zarzucił, że organ fałszywie przyjął za podstawę komunalizacji działek nr [...] i [...] fakt, że są one własnością Skarbu Państwa.
Sąd stwierdza, że zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie sądów administracyjnych oparcie decyzji o fałszywe dowody, na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, wiąże się z faktem stwierdzenia sfałszowania dowodu prawomocnym orzeczeniem sądu (por. B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. 6, Wydawnictwo C.H. Beck s. 630 i nast.), chyba, że sfałszowanie dowodu lub popełnienie przestępstwa jest oczywiste, a wznowienie postępowania jest niezbędne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego.
Ta ostatnia sytuacja jednakże w niniejszej sprawie nie miała miejsca. Żadnym prawomocnym orzeczeniem nie stwierdzono sfałszowania dowodu, na którym oparto by decyzję komunalizacyjną Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 1999 r.
W tym stanie rzeczy dokonanie oceny, czy organ administracji prawidłowo ocenił, iż upłynął 5 letni termin, stało się bezprzedmiotowe.
Podsumowując, należy zatem stwierdzić, że organy orzekające w niniejszej sprawie w sposób nieprawidłowy wznowiły postępowanie - przyjmując błędne podstawy wznowienia - i to w sytuacji, gdy w ogóle nie było podstaw do wznowienia postępowania. Konieczne zatem było stwierdzenie nieważności obu wydanych w tym postępowaniu decyzji.
Sąd pragnie również zauważyć, że niemożność wznowienia postępowania w niniejszej sprawie, nie stanowi przeszkody do ewentualnego stwierdzenia nieważności tejże decyzji.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd z mocy art. 145 § 1 pkt 2 i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 27.07.2026. · Źródło