I SA/Wa 68/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska Sędziowie: WSA Mirosław Gdesz (spr.) WSA Izabela Ostrowska Protokolant starszy referent Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi A. K. i D. M. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę I. Stan faktyczny 1. Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z [...] grudnia 2011 r., nr [...], po rozpatrzeniu wniosku I. K. (dalej jako: "skarżąca") odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z [...] czerwca 1991 r., nr [...], stwierdzającej uwłaszczenie [...] Przedsiębiorstwa Robót Telekomunikacyjnych w [...] nieruchomością położoną w [...], przy ul. [...], oznaczoną ewidencyjnie jako działki nr [...] i [...], w części działki nr [...]. Minister uznał, że decyzja uwłaszczeniowa nie narusza rażąco prawa. 2. Po rozpatrzeniu wniosku skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy, Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z [...] czerwca 2013 r., nr [...], utrzymał w mocy własną decyzję o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej. Minister stwierdził, że kluczowe znaczenie dla sprawy ma to, że do dnia zakończenia postępowania uwłaszczeniowego nie został zgłoszony wniosek o zwrot działki nr [...]. Zdaniem organu, brak zgłoszenia tego roszczenia do dnia wydania decyzji uwłaszczeniowej, oznacza to, że w dniu wydania tej decyzji wnioskodawca (b. właściciel lub jego następca prawny) nie mógł być stroną postępowania uwłaszczeniowego, a decyzja nie narusza praw poprzedniego właściciela. 3. Skarżąca wniosła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze zarzucono naruszenie: a) art. 28 Kpa w zw. z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (tekst jedn.: Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.) poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji błędne przyjęcie przez Ministra, że organ prowadzący postępowanie uwłaszczeniowe nie miał obowiązku informowania poprzedniego właściciela lub jego następców prawnych o toczącym się postępowaniu uwłaszczeniowym, a tym samym przyjęcie, że poprzedni właściciel nieruchomości nie miał przymiotu strony w takim postępowaniu, podczas gdy organ prowadzący postępowanie miał obowiązek powiadomić byłego właściciela o toczącym się postępowaniu uwłaszczeniowym oraz przyznać mu status strony; b) naruszenie art. 2 ust. 1 zd. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1990 r. Nr 79, poz. 464 ze zm.; dalej jako: "ustawa zmieniająca") poprzez jego błędną wykładnię zakładającą, że wyrażona w tym przepisie przesłanka "nie naruszania praw osób trzecich" dotyczy wyłącznie tych osób wywłaszczonych, które złożyły wniosek o zwrot nieruchomości, podczas gdy prawidłowa wykładnia zakłada, że naruszeniem praw osób trzecich jest również sytuacja, w której nie został wprawdzie złożony wniosek o zwrot, ale zaktualizowały się przesłanki do zwrotu nieruchomości, a sam właściciel nie został powiadomiony o toczącym się postępowaniu uwłaszczeniowym, co uniemożliwiło mu złożenie wniosku o zwrot. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 12 grudnia 2011 r. oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego. 4. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. 5. W trakcie postępowania sądowego w miejsce zmarłej skarżącej wstąpiły jej spadkobierczynie: A. K. i D. M.. II. Uzasadnienie prawne Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. 1. Stan faktyczny w sprawie jest bezsporny, dlatego Sąd akceptując ustalenia faktyczne dokonane przez organ w decyzji dokonał kontroli zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zbadał, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: .Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.; dalej jako: "Ppsa") Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. 2. Istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy przysługujące skarżącej roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 518 ze zm.; dalej jako: "ugn"), a przed dniem 1 stycznia 1998 r. na podstawie art. 69 ustawy z 29 kwietnia 1995 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.) mimo jego niezgłoszenia do dnia wydania przez Wojewodę [...] decyzji uwłaszczeniowej, stanowi negatywną przesłankę uwłaszczenia, z uwagi na "naruszenie praw osób trzecich" w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy zmieniającej. 3. Należy stwierdzić, że roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości funkcjonuje w obrocie prawnym dopiero od chwili złożenia wniosku o zwrot nieruchomości. Nie można zatem mówić o pominięciu w postępowaniu uwłaszczeniowym prawa osoby trzeciej w postaci roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, jeśli żądanie zwrotu nie zostało zgłoszone. Skutkiem takiego poglądu jest stanowisko, zgodnie z którym zakaz naruszenia praw osób trzecich do nieruchomości nie jest dochowany, gdy przed wydaniem decyzji uwłaszczeniowej został złożony wniosek o zwrot nieruchomości (por. uchwała SN z dnia 27 stycznia 2000 r., sygn. akt III ZP 14/99, OSNP 2000/8/294; wyroki NSA: z dnia 28 listopada 2007 r., sygn. akt I OSK 1652/06, z dnia 7 grudnia 2007 r., sygn. akt I OSK 1733/06, z dnia 1 lutego 2008 r., sygn. akt I OSK 43/07, niepublikowane, dostępne: orzeczenia.nsa.gov.pl). 4. Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela pogląd Ministra Infrastruktury, przedstawiony w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że uprawnienia dawnych właścicieli do uzyskania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości z uwagi na jej zbędność na cel wywłaszczenia, o ile nie zostaną zgłoszone do dnia wydania ostatecznej decyzji uwłaszczeniowej, nie stanowią negatywnej przesłanki uwłaszczenia określonej w art. 200 ust. 4 ugn. Zawarta w tym przepisie klauzula "nie może naruszać praw osób trzecich" nie odnosi się, jak trafnie podniósł Minister, do hipotetycznych praw, ale do praw ujawnionych (skonkretyzowanych). Zatem w przypadku gdy ich źródłem mają być roszczenia byłych właścicieli o zwrot nieruchomości oznacza to konieczność wystąpienia przez osoby uprawnione w tym przedmiocie ze stosowny wnioskiem najpóźniej do dnia wydania decyzji uwłaszczeniowej. 5. Zważyć przy tym należy, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz sądów administracyjnych, wbrew temu co twierdzi skarżąca, powszechnie przyjmuje się, że dopiero złożenie wniosku osób uprawnionych (byłego właściciela lub jego spadkobierców) o zwrot, ujawniało roszczenia osób trzecich w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (por. uchwała SN z 27 stycznia 2000 r. sygn. III ZP 14/99, Lex nr 38852; wyroki NSA: z 10 października 2001 r., sygn. akt I S.A. 2394/99, Lex nr 75559; z 28 listopada 2007 r., sygn. I OSK 1652/06, Lex nr 417167; z 1 grudnia 2008 r., sygn. I OSK 43/07, Lex 456493). Zatem naruszenie praw osób trzecich w rozumieniu ww. przepisu będzie miało miejsce tylko wówczas, gdy do czasu wydania decyzji uwłaszczeniowej skarżąca zgłosiła w jakikolwiek sposób roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, której część wchodzi w skład działki podlegającej uwłaszczeniu. 6. Wbrew stanowisku skarżącej, organ orzekający w sprawie uwłaszczenia nie ma prawnego obowiązku badania, czy pozostający w zarządzie państwowej osoby prawnej wywłaszczony grunt, spełnia przesłanki do zwrotu na rzecz dawnego właściciela, co oznacza, że nie bada on również sposobu użycia tej nieruchomości w kontekście celu wywłaszczenia. Postępowanie o zwrot nieruchomości jest bowiem postępowaniem odrębnym. Organ ten jest zobowiązany jedynie w sytuacji, gdy poweźmie wiadomość, że został złożony przez osobę uprawnioną wniosek o zwrot nieruchomości, uwzględnić tę okoliczność w prowadzonym przez siebie postępowaniu i wydać postanowienie o zawieszeniu postępowania o uwłaszczenie do czasu zakończenia postępowania w przedmiocie zwrotu nieruchomości. Taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie zachodziła, gdyż wniosek o zwrot nieruchomości skarżąca złożyła dopiero po zakończeniu postępowania uwłaszczeniowego. Nie mogła być zatem uznana za stronę postępowania uwłaszczeniowego, która bez własnej winy nie brała w nim udziału. Sam fakt uprzedniego wywłaszczenia nie oznacza, że zawsze w postępowaniu uwłaszczeniowym muszą brać udział poprzedni właściciele albo ich spadkobiercy. W zaskarżonej decyzji organ zasadnie więc uznał, że decyzja uwłaszczeniowa nie narusza rażąco prawa. Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd na podstawie art. 151 Ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.