I SA/Wa 699/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska Sędziowie WSA Dariusz Chaciński (spr.) WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Protokolant starszy referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 lipca 2016 r. sprawy ze skargi T. W. na postanowienie Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz skarżącej T. W. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Minister Skarbu Państwa postanowieniem z [...] marca 2016 r. utrzymał w mocy postanowienie Wojewody [...] z [...] stycznia 2016 r. odmawiające przywrócenia terminu do złożenia wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania, dotyczącego potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. R. nieruchomości położonej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, we L.. W uzasadnieniu postanowienia Minister wskazał na następujące okoliczności. Pismem z 28 grudnia 1992 r. J. R. złożył do Urzędu Miejskiego w S. wniosek o rekompensatę z tytułu pozostawienia nieruchomości położonej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Następnie pismem z 4 marca 1998 r. T. W. poinformowała Urząd Rejonowy w S. o śmierci jej ojca – J. R. w dniu 5 lipca 1993 r. W dniu 30 grudnia 2008 r. T. W. złożyła wniosek o rekompensatę z tytułu pozostawienia nieruchomości położonej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Pismem z 10 grudnia 2012 r. T. W. złożyła wniosek do Wojewody [...] o zawieszenie postępowania o rekompensatę. Wojewoda [...] postanowieniem z [...] grudnia 2012 r. zawiesił postępowanie na żądanie strony, pouczając ją o treści art. 98 § 2 k.p.a. Postanowienie zostało doręczone Stronie postępowania w dniu 20 grudnia 2012 r. W dniu 28 grudnia 2015 r. T. W. wystąpiła z prośbą o wznowienie postępowania w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty, udzielając również wyjaśnienia, że "przeoczyła termin" możliwy do wznowienia postępowania ze względu na stan zdrowia swój i swojej rodziny. Pismem z 30 grudnia 2015 r. Wojewoda [...] wezwał T. W. do sprecyzowania wniosku z 28 grudnia 2015 r. poprzez wyjaśnienie, czy jej zamiarem było złożenie wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania, czy o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania. Odpowiadając na powyższe, pismem z 6 stycznia 2016 r. T. W. wyjaśniła, że wnioskuje o podjęcie zawieszonego postępowania, pomimo uchybienia terminu, jaki był wyznaczony na jego podjęcie. Wyjaśnienie to organ potraktował jako wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania. Biorąc pod uwagę powyższe Wojewoda [...] postanowieniem z [...] stycznia 2016 r. odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o podjęcie zawieszonego na wniosek strony postępowania, dotyczącego potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. R. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej we L. T. W. złożyła zażalenie na ww. postanowienie Wojewody [...]. Utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie Minister Skarbu Państwa stwierdził, że zgodnie z art. 58 § 1 k.p.a. "W razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy." Z § 2 art. 58 k.p.a. wynika, że "Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin." Art. 59 § 2 k.p.a. stanowi, że "O przywróceniu terminu do wniesienia odwołania lub zażalenia postanawia ostatecznie organ właściwy do rozpatrzenia odwołania lub zażalenia". Organ administracji publicznej jest obowiązany przywrócić termin, gdy zostaną spełnione łącznie następujące przesłanki: - uchybienie terminowi nastąpiło bez winy zainteresowanego i brak winy zostanie uprawdopodobniony, - zainteresowany złożył wniosek o przywrócenie terminu w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu, - zainteresowany dopełnił czynności, dla której określony był termin jednocześnie ze złożeniem wniosku o przywrócenie terminu. Termin do złożenia wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania określony w art. 98 § 2 k.p.a. jest terminem prekluzyjnym (zob. K.p.a., Komentarz, B. Adamiak, J. Borkowski, wydanie 11, 2011, s. 382). Bez względu na okoliczności jest to termin o charakterze nieprzywracalnym, o czym świadczy ugruntowane stanowisko doktryny i orzecznictwa. W związku z powyższym przytoczone przez stronę okoliczności dotyczące uchybienia terminu związane ze stanem zdrowia wnioskodawcy pozostają bez wpływu na możliwość przywrócenia terminu do złożenia wniosku o podjęcie postępowania. Z uwagi na prekluzyjny charakter terminu 3-letniego z art. 98 § 2 k.p.a. nie jest możliwe jego przywrócenie. Wskazane przez stronę okoliczności, które uniemożliwiły złożenie wniosku w terminie 3-letnim liczonym od dnia wydania przez Wojewodę [...] postanowienia z [...] grudnia 2012 r. o zawieszeniu postępowania, nie mają zatem znaczenia dla możliwości przywrócenia terminu do złożenia wniosku o podjęcie postępowania. Termin ten bowiem jest nieprzywracalny. W tym stanie rzeczy zasadne jest utrzymanie w mocy postanowienia Wojewody [...] z [...] stycznia 2016 r., odmawiającego przywrócenia terminu do złożenia wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania. Dodatkowo, Minister Skarbu Państwa zauważył, że Wojewoda powinien wziąć pod uwagę fakt złożenia przez J. R. wniosku w dniu 28 grudnia 1992 r. Przepisy obowiązujące w dacie złożenia podania w sposób jednoznaczny kształtują sytuację prawną stron postępowania. Zgodnie z art. 81 ust 4 (wcześniej art. 88 ust. 4) ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości "W razie śmierci właściciela mienia nieruchomego pozostawionego za granicą uprawnienia wynikające z ust. 1 przysługują łącznie wszystkim jego spadkobiercom lub jednemu z nich, wskazanemu przez osoby uprawnione". W związku z powyższym organ wojewódzki winien rozważyć udokumentowanie śmierci strony (brak aktu zgonu w aktach sprawy) oraz wykonać obowiązki wynikające z art. 97 § 1 k.p.a., a po ustaleniu wszystkich stron postępowania (ewentualnych innych następców prawnych zmarłej strony), dokonać oceny postanowienia z 17 grudnia 2012 r., pod względem przesłanek wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Skargę na postanowienie Ministra Skarbu Państwa z 15 marca 2016 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła T. W. Wskazała, że niniejsza sprawa trwa od 1992 r., kiedy jej ojciec zwrócił się do Urzędu Miejskiego w S. w sprawie pozostawionej we L. nieruchomości. Na pismo ojca nie było żadnej odpowiedzi. Dlatego w grudniu 2008 r. skarżąca złożyła powtórny wniosek do Wojewody [...]. W grudniu 2012 r. zmuszona była zwrócić się do organu o zawieszenie postępowania. Trzyletni termin zawieszenia upłynął 17 grudnia 2015 r., a skarżąca zwróciła się z prośbą o podjęcie zawieszonego postępowania 29 grudnia 2015 r., niestety po terminie. Stwierdza, że urzędy mogą ignorować prawa obywateli przez 20 lat, a jeśli obywatel spóźni się z wnioskiem o parę dni zostaje pozbawiony prawa do rekompensaty. Zwraca się więc z prośba do sądu o danie możliwości załatwienia sprawy rekompensaty. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. W ocenie sądu skarga podlegała uwzględnieniu, choć z powodów innych niż zarzuty w niej podniesione (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Bezsporne jest, że postępowanie administracyjne w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. R. nieruchomości położonej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, zostało zawieszone – na wniosek T. W. z 10 grudnia 2012 r. – postanowieniem Wojewody [...] z [...] grudnia 2012 r. Przepis art. 98 k.p.a. stanowi, że: § 1. Organ administracji publicznej może zawiesić postępowanie, jeżeli wystąpi o to strona, na której żądanie postępowanie zostało wszczęte, a nie sprzeciwiają się temu inne strony oraz nie zagraża to interesowi społecznemu. § 2. Jeżeli w okresie trzech lat od daty zawieszenia postępowania żadna ze stron nie zwróci się o podjęcie postępowania, żądanie wszczęcia postępowania uważa się za wycofane. Z kolei z art. 58 § 1 k.p.a. wynika, że "W razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy." Trzyletni termin, o jakim mowa w art. 98 § 2 k.p.a., ma charakter materialny, a taki nie podlega przywróceniu (zob. K.p.a., Komentarz. B. Adamiak, J. Borkowski, wydanie 11, 2011, s. 382; wyrok NSA z 25.05.2016 r., I OSK 2004/14). Jednolite jest bowiem stanowisko doktryny i judykatury, iż tylko terminy procesowe mogą podlegać w przypadku ich uchybienia przywróceniu, natomiast terminy materialne, od których zachowania zależy możliwość dochodzenia przez stronę określonego uprawnienia nie podlegają przywróceniu, bowiem uprawnienie strony obwarowane określonym terminem, do którego może ona wszcząć (podjąć) postępowanie administracyjne z upływem przewidzianego terminu wygasa, lub – jak w tym wypadku – żądanie uważa się za wycofane. Oznacza to, że w przypadku niezachowania terminu materialnego strona nie może skutecznie domagać się jego przywrócenia w oparciu o art. 58 i art. 59 k.p.a. Do zmiany art. 126 k.p.a., która nastąpiła w dniu 11 kwietnia 2011 r. (kiedy to wprowadzono możliwość odpowiedniego stosowania do postanowień art. 105 k.p.a.) przyjmowano w orzecznictwie, że "Prawidłowe i racjonalne działanie organu w takim przypadku [złożenia wniosku o przywrócenie terminu materialnego] winno prowadzić do wydania orzeczenia w przedmiocie zgłoszonego żądania strony i rozstrzygać je negatywnie z uwagi na niezachowanie terminu warunkującego skuteczność dochodzenia danego żądania obwarowanego terminem" (zob. wyrok NSA z 16.06.2009 r., I OSK 95/09, LEX nr 563313) – w tym wypadku do negatywnego rozstrzygnięcia w przedmiocie rekompensaty. Obecnie możliwe jest także umorzenie postępowania w przedmiocie wniosku o przywrócenie terminu materialnego, jako bezprzedmiotowego, w oparciu o art. 105 § 1 w zw. z art. 126 k.p.a. Z całą pewnością nie jest jednak dopuszczalna odmowa przywrócenia terminu, z uwagi na jego materialny charakter. Takie rozstrzygnięcie narusza niewątpliwie art. 58 § 1 k.p.a., który możliwość przywrócenia terminu zastrzega wyłącznie dla terminów procesowych. Postanowienia organów obydwu instancji zapadły więc z naruszeniem art. 58 § 1 k.p.a., co miało wpływ na wynik sprawy, gdyż ani orzekanie o odmowie, ani o przywróceniu terminu do złożenia wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania, po upływie trzech lat od jego zawieszenia na wniosek strony (art. 98 § 2 w zw. z § 1 k.p.a.), nie było dopuszczalne. Rację ma jedynie organ odwoławczy, że po ustaleniu spadkobierców J. R. (co dotychczas nie nastąpiło), jeżeli okazałoby się, że T. W. nie jest jedyną spadkobierczynią, konieczne będzie zbadanie poprawności postanowienia o zawieszeniu postępowania, z punktu widzenia przesłanek z art. 156 § 1 k.p.a. Mając to na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzeczono jak w pkt 1 wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.