I SA/Wa 745/12

Referendarz sądowy Grzegorz Antas Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] Stowarzyszenia [...] z siedzibą w [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] Stowarzyszenia [...] z siedzibą w [...] na postanowienie Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wykonania wezwania postanawia: odmówić zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 listopada 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 745/12 odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi na postanowienie Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z [...] stycznia 2012 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wykonania wezwania, [...] Stowarzyszenie [...] z siedzibą w [...] wystąpiło z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając swoje żądanie, Stowarzyszenie wskazało, że nie prowadzi działalności gospodarczej i nie posiada żadnych środków, które umożliwiłyby mu poniesienie kosztów sądowych w sprawie. Stowarzyszenie nie otrzymuje darowizn, środki pozyskane ze składek członkowskich (ok. 80 zł) przeznacza na pokrywanie bieżących wydatków (koszty zakupu materiałów biurowych, korespondencji, korzystania z telefonu). Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 21 września 2012 r. sygn. I SA/Wa 745/12 odmówił Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W wyniku rozpoznania sprzeciwu od powyższego orzeczenia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 8 listopada 2012 r. sygn. I SA/Wa 745/12 oddalił wniosek Stowarzyszenia o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia Sad stwierdził, że wniosek strony został rozpatrzony z uwzględnieniem wysokości obciążeń finansowych, jakie będzie ona zobowiązana ponieść w postępowaniu oraz jej możliwości finansowych. Odnosząc się do tej pierwszej przesłanki, Sąd przyjął, że koszty sądowe w sprawie, mając na uwadze jej przedmiot, nie przekraczają jednorazowo kwoty 100 zł. Zwolnienie Stowarzyszenia z obowiązku uiszczenia ww. kwoty nie znajduje uzasadnienia, albowiem prowadziłoby to do nieuzasadnionego przerzucenia kosztów działalności Stowarzyszenia na Skarb Państwa. Sąd uznał, że skarżący jest bowiem podmiotem, który może poczynić działania, aby uzyskać środki na postępowanie sądowe. Co prawda - przyjmując oświadczenie odnośnie do uzyskiwania kwoty 80 zł ze składek członkowskich za prawdziwe - nie posiada ono znacznych środków, jednakże może zwiększyć składki członkowskie osób w nim stowarzyszonych, aby pokryć koszty sądowe, których nie można uznać za wysokie. Sąd I instancji wyjaśnił, że opłacenie kosztów postępowania ma charakter incydentalny, ale nienadzwyczajny i nieprzewidywalny, a Stowarzyszenie powinno się do ponoszenia takich wydatków przygotować. Skoro Stowarzyszenie realizuje cel upowszechniania i ochrony wolności i praw człowieka oraz swobód obywatelskich, a także działania, wspomagające rozwój demokracji, działania na rzecz zapewnienia porządku i bezpieczeństwa publicznego oraz przeciwdziała patologiom społecznym, to powinno - ustalając składki członkowskie - uwzględnić sytuację, w której konieczna będzie realizacja ww. celów także przed sądem administracyjnym. Zażalenie [...] Stowarzyszenia [...] na powyższe postanowienie Naczelny Sąd Administracyjny oddalił postanowieniem z dnia 3 stycznia 2013 r. sygn. I OZ 951/12. We wskazanym orzeczeniu NSA podkreślił, że Stowarzyszenie w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinno uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Fakt pobierania składek od swoich członków w symbolicznej wysokości nie może stanowić podstawy do przyznania skarżącemu Stowarzyszeniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Niezaskarżonym sprzeciwem postanowieniem z dnia 22 lipca 2013 r. sygn. I SA/Wa 745/12 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmownie rozpoznał wniosek [...] Stowarzyszenia [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie dla wnioskodawcy pełnomocnika z urzędu. W związku z wezwaniem [...] Stowarzyszenia [...] do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 stycznia 2014 r. sygn. I SA/Wa 745/12, oddalającego skargę Stowarzyszenia na postanowienie Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z [...] stycznia 2012 r., przesłany Stowarzyszeniu wraz z uzasadnieniem sporządzonym na skutek zgłoszenia żądania, Stowarzyszenie wystąpiło ponownie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wymaganych kosztów sądowych (uiszczenia opłaty kancelaryjnej). Ze zgłoszonego wniosku wynika, że Stowarzyszenie prowadzi wyłącznie działalność statutową non profit. Nie prowadzi działalności gospodarczej, utrzymując się ze składek członkowskich w wysokości około 80-100 zł miesięcznie. Ze wskazanych funduszy pokrywane są bieżące wydatki Stowarzyszenia (zakup materiałów biurowych, korespondencja itp.). Z przedstawionych wyjaśnień wynika jednocześnie, że Stowarzyszenie nie posiada rachunku bankowego. Dołączona do wniosku kopia zeznania o wysokości osiągniętego dochodu przez podatnika za rok podatkowy 2013 (CIT-8) wskazuje, że Stowarzyszenie osiągnęło w ww. okresie przychody w wysokości [...] zł. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zważyć należało, co następuje: W rozpoznawanej sprawie w pierwszej kolejności wymaga zauważenia, że kwestia przyznania skarżącemu Stowarzyszeniu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych była już przedmiotem rozpoznania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który prawomocnie odmówił Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy w przedstawionej częsci postanowieniem z dnia 8 listopada 2012 r. Zażalenie na to orzeczenie Naczelny Sąd Administracyjny oddalił, potwierdzając prawidłowość oceny sytuacji majątkowej Stowarzyszenia w kontekście sformułowanego przez ten podmiot żądania zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na postanowienie Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z [...] stycznia 2012 r. Przyjęte w postanowieniu z dnia 8 listopada 2012 r. stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie ma charakteru jedynie formalnoprawnego w znaczeniu ustosunkowania się przez Sąd do wniosku, jeżeli strona postanowiła taki wniosek zgłosić w toku postępowania. Ma ono charakter również materialny wynikający z zawarcia w postanowieniu wiążącej wypowiedzi organu sądowego na temat możliwości finansowych Stowarzyszenia do uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Odnosząc się do tej płaszczyzny wypowiedzi Sądu, nie może być wątpliwości, że oddaleniu wniosku Stowarzyszenia należy przypisać znaczenie sprowadzające się do uznania, że kwestia zdolności Stowarzyszenia do partycypowania w kosztach postępowania sądowego nie kształtuje się inaczej, aniżeli tak, jak przyjął to Sąd w postanowieniu z dnia 8 listopada 2012 r. A skoro Sąd stwierdził, że pogląd składającego wniosek o nieposiadaniu z przyczyn niezawinionych środków na prowadzenie postępowania jest błędny w świetle przyjętych przez ten podmiot zasad finansowania swoich potrzeb (pobieranie składek członkowskich w wysokości ok. 80 zł, co wystarcza do pokrywania bieżących wydatków na korespondencję i zakup materiałów biurowych przy jednoczesnym zaniechaniu prowadzenia innej działalności, która mogłaby prowadzić do osiągania przychodów), to Stowarzyszenie – wbrew jednoznacznemu w swej treści orzeczeniu sądowemu - nie może skutecznie występować o ponowne zwolnienie od kosztów sądowych, żądając rewizji tego stanowiska jako – w jego ocenie – nietrafnego. Wynik faktycznej i prawnej oceny sytuacji majątkowej Stowarzyszenia zawarty w postanowieniu z dnia 8 listopada 2012 r., w świetle przyjętych w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasad, nie wyklucza możliwości ponownego ubiegania się przez stronę o przyznanie prawa pomocy. Podstawą ubiegania się o tego rodzaju uprawnienie jest jednak wykazanie, że doszło w sprawie do zmiany okoliczności (art. 165 p.p.s.a.). Poprzez "zmianę okoliczności" należy na gruncie postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy rozumieć sytuację, w której zdolność strony do ponoszenia kosztów postępowania uległa pogorszeniu w stopniu nakazującym uznanie, że dotychczasowe stanowisko sądu odnoszące się do możliwości płatniczych składającego wniosek może być nieadekwatne w stosunku do aktualnie występujących w sprawie nowych okoliczności. W piśmiennictwie podkreśla się, że w art. 165 p.p.s.a. chodzi o zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. Muszą mieć one przy tym charakter rzeczywisty, albowiem bez zmiany okoliczności sprawy sąd nie może zmienić swojego orzeczenia, nawet gdyby doszedł do wniosku, że zamieszczona w nim ocena może być nieuzasadniona (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 428). Podobnie przesłankę zastosowania art. 165 p.p.s.a. postrzega się w orzecznictwie sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 10 lutego 2010 r. sygn. I OZ 80/10). Konfrontując przedstawione zasady z przedmiotem rozpoznawanej sprawy dojść należy do wniosku, że w postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy organ sądowy nie zajmuje się ponowną oceną sytuacji majątkowej składającego wniosek i podniesionymi przez niego argumentami mającymi w założeniu potwierdzać brak środków do ponoszenia kosztów postępowania, a więc kwestiami co do zasady rozpatrywanymi w postępowaniu wywołanym pierwszym wnioskiem. Zasadnicze zadanie organu sądowego sprowadza się bowiem do porównania sytuacji zakreślonej w dwóch wnioskach i dokonania następczej oceny, czy nastąpiła w sprawie istotna zmiana okoliczności. Jeżeli ustaleń tego rodzaju nie da się poczynić, złożony wniosek powinien zostać oddalony poprzez odmowę zmiany prawomocnego postanowienia sądu wskutek niewystąpienia okoliczności, które na taką zmianę, stosownie do art. 165 p.p.s.a., zezwalają (por. postanowienie NSA z dnia 5 marca 2014 r. sygn. I OZ 125/14; postanowienie NSA z dnia 27 sierpnia 2013 r. sygn. I OZ 712/13). Rozpatrywany w niniejszym postępowaniu wniosek o przyznanie prawa pomocy nie spełnia tak zakreślonych warunków, co w konsekwencji powoduje, że żądanie [...] Stowarzyszenia [...] odnoszące się do zwolnienia od kosztów sądowych nie mogło doprowadzić do zwolnienia strony z obowiązku ponoszenia tychże kosztów, a więc przyjęcia w sprawie odmiennej oceny od tej, która została zawarta w postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 8 listopada 2012 r. Tak formułowane stanowisko wynika z uznania, że wniosek o przyznanie prawa pomocy zgłoszony przez Stowarzyszenie po wyroku Sądu I instancji z dnia 10 stycznia 2014 r. jest wnioskiem w całości opartym na podstawach tożsamych z wnioskiem rozpatrywanym w poprzednim postępowaniu. Ustalenia przyjęte w oparciu o wypełniony formularz i złożone dodatkowe wyjaśnienia wskazują bowiem, że w sprawie nie zmieniła się sytuacja organizacyjna Stowarzyszenia odnoszona do zasad jego finansowania. Źródłem wyłącznych dochodów Stowarzyszenia pozostają, jak wcześniej, jedynie składki członkowskie. Ich łączna miesięczna wysokość (80-100 zł), jak określono we wniosku, pozostaje analogiczna do wysokości składek poprzednio uiszczanych. Stowarzyszenie nie prowadzi nadal żadnych działań, które byłyby nakierowane na uzyskanie przez ten podmiot środków innych aniżeli składki jego członków. Udokumentowane złożonym zeznaniem podatkowym przychody Stowarzyszenia mają wysokość zerową, Stowarzyszenie nie powołało się równocześnie na jakiekolwiek inne dodatkowe okoliczności, w świetle których jego sytuacja materialna miałaby się pogorszyć, co nakazuje przyjąć, że w kontekście kosztów sądowych, które składające wniosek Stowarzyszenie jest zobowiązane ponieść na aktualnym etapie postępowania (100 zł) nie może być mowy o zmianie okoliczności w rozumieniu art. 165 p.p.s.a., uzasadniającej zmianę orzeczenia z dnia 8 listopada 2012 r. w sposób przez stronę skarżącą wnioskowany, a więc zwolnienie wnioskodawcy od kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 165 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., stwierdzając brak podstaw do zmiany postanowienia w przedmiocie przyznania prawa pomocy, orzeczono jak w sentencji.