I SA/Wa 765/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński (spr.) Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Protokolant starszy referent Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 października 2015 r. sprawy ze skargi U.O na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokat K.W tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem wynagrodzenia kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] marca 2015 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] stycznia 2015 r., Nr [...], odmawiającą U.O. pomocy finansowej na [...], [...], [...], [...], [...], [...]. Zaskarżona decyzja Kolegium została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy. W dniu 22 grudnia 2014 r. U.O wystąpiła do Ośrodka Pomocy Społecznej [...] z wnioskiem o "dofinansowanie [...]." Do wniosku dołączono fakturę rozliczeniową za [...] z dnia 12 listopada 2014 r., z której wynikała niedopłata za [...] w wysokości [...] zł. Decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r., Nr [...], Prezydent W. odmówił U.O wnioskowanej pomocy finansowej. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ wskazał, że podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 5 stycznia 2015 r. ustalono, że U. O. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. W miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku, tj. w listopadzie 2014 r. dochodem strony było świadczenie emerytalne ZUS w wysokości [...] zł. oraz dodatek mieszkaniowy w wysokości [...] zł. Łączny dochód wyniósł [...] zł., co oznacza przekroczenie kryterium dochodowego określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, które dla jednoosobowego gospodarstwa domowego wynosi [...] zł. Podczas wizyty pracownika socjalnego zainteresowana poinformowała, że w dalszym ciągu nie wyraża zgody na przeprowadzenie wywiadu u matki. Ponadto wnioskodawczyni wskazała, że od 26 maja 2013 r. nie ma kontaktu z dziećmi mieszkającymi i pracującymi w [...]. Organ I instancji uznał zatem, że postawa wnioskodawczyni nadal uniemożliwia organowi ustalenie sytuacji bytowej osób zobowiązanych do alimentacji, realnej oceny i zakresu wsparcia ze strony najbliższych poprzez ustalenie oraz wynegocjowanie z rodziną możliwości świadczenia pomocy materialnej na rzecz klientki. Ponadto podkreślono, że wnioskodawczyni w dalszym ciągu nie wykorzystuje własnych uprawnień i możliwości (nie występuje o obniżkę w opłatach czynszowych oraz dodatek energetyczny, pomimo że przedmiotowa kwestia była wielokrotnie poruszana przez pracownika socjalnego) w celu poprawienia sytuacji finansowej. Wobec powyższego Prezydent uznał, że z uwagi na okoliczność, iż dochód wnioskodawczyni przekracza kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń na zasadach ogólnych, należało rozważyć możliwość udzielenia pomocy na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy pomocowej tj. przyznanie specjalnego zasiłku celowego. Powołując się na treść ww. przepisu organ pierwszej instancji uznał jednak, że w sytuacji wnioskodawczyni nie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie pomocy na cele wskazane we wniosku. Od powyższej decyzji U.O wniosła odwołanie wskazując na trudną sytuację zdrowotną i finansową, w której się znalazła, zarzucając jednocześnie organowi niedokładne zbadanie wszystkich okoliczności sprawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją dnia [...] marca 2015 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] stycznia 2015 r. Organ odwoławczy wskazał na ustalenia faktyczne organu pierwszej instancji stwierdzając, że Prezydent W. nie przekroczył granic uznania administracyjnego przy wydawaniu decyzji, a zarzuty strony nie znajdują uzasadnienia. Następnie wskazał na przepis art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym zasiłek celowy może zostać przyznany na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej, tj. wówczas gdy wnioskodawca z przyczyn rodzinnych, losowych znalazł się w trudnej sytuacji. Warunkiem przyznania tego rodzaju pomocy jest nieprzekroczenie kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, tj. kwoty 542 zł dla osoby samotnie gospodarującej. Skoro łączny dochód wnioskodawczyni w listopadzie 2014 r. wyniósł [...] zł, tj. znacznie przekroczył kryterium dochodowe, to tym samym organ nie miał podstaw prawnych do przyznania pomocy finansowej na pokrycie bieżących potrzeb określonych we wniosku w ramach zasiłku celowego na zasadach ogólnych. Natomiast, w oparciu o przepis art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, organ może przyznać pomoc osobie przekraczającej kryterium dochodowe w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Jest to rodzaj pomocy o charakterze wyjątkowym, powinien być on przeznaczony na zaspokojenie potrzeby bytowej osoby korzystającej z pomocy, w sytuacji nadzwyczajnej, niecodziennej. Wprawdzie użyty przez ustawodawcę w tym przepisie zwrot "szczególne przypadki" jest pojęciem nieostrym, jednakże w ocenie Kolegium nie ulega wątpliwości, że pod pojęciem tym należy rozumieć przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Tymczasem w przedmiotowej sprawie nie wystąpił żaden szczególnie uzasadniony przypadek, w rozumieniu art. 41 pkt 1 ustawy, co oznacza, iż rozstrzygnięcie organu I instancji odmawiające pomocy społecznej nie narusza prawa i mieści się granicach uznania administracyjnego. Jednocześnie Kolegium wskazało, że strona nie współdziała w celu znalezienia sposobu wyjścia z trudnej sytuacji życiowej. Świadczy o tym fakt, że odwołująca w dalszym ciągu nie wyraża zgody na przeprowadzenie wywiadu u matki. Ponadto twierdzi, że z dziećmi mieszkającymi i pracującymi w [...] nie ma kontaktu od maja 2013 r. Powyższe działania strony uniemożliwiają organowi ustalenie sytuacji bytowej osób zobowiązanych do alimentacji i zakresu wsparcia ze strony najbliższych na rzecz wnioskodawczyni, co w konsekwencji nie może uwalniać najbliższych od obowiązku alimentacji na rzecz uprawnionej, zaś na organ przenosić obowiązku świadczenia pomocy. Ponadto strona nie stosuje się do zaleceń i wskazówek pracownika socjalnego i nie występuje o dodatek energetyczny oraz o obniżenie czynszu za lokal mieszkalny, co mogłoby wygenerować dla niej dodatkowe oszczędności. Od powyższej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] U.O wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Pismem z dnia 20 października 2015 r. sporządzonym przez wyznaczonego z urzędu pełnomocnika skarżącej adwokat K.W. uzupełniono wniesioną skargę. W piśmie tym pełnomocnik skarżącej zarzuciła organom naruszenie: - art. 7, 77 §1, 107 §1 kpa w zw. z art. 41 pkt 1, ustawy o pomocy społecznej, poprzez brak wyczerpującego i wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia materiału dowodowego w zakresie dotyczącym pogorszenia się stanu zdrowia skarżącej, co skutkowało błędnym ustaleniem, iż nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek stanowiący podstawę do przyznania skarżącej zasiłku celowego, 2) art. 7, 77 § 1, 80, 107 §1 kpa w zw. z art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez brak wyczerpującego i wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia materiału dowodowego w zakresie dotyczącym współdziałania skarżącej z pracownikiem socjalnym, co skutkowało błędnym ustaleniem, iż skarżąca nie współdziała z pracownikiem socjalnym, co w ocenie organu stanowiło podstawę do odmowy przyznania stronie pomocy finansowej, 3) art. 11 kpa poprzez naruszenie zasady przekonywania polegające na braku odniesienia się organu do istotnych dowodów zgromadzonych w sprawie dotyczących stanu zdrowia skarżącej oraz pominięciu twierdzeń skarżącej odnoszących się do sytuacji bytowej osób zobowiązanych do alimentacji. Pełnomocnik strony podkreśliła, że organ całkowicie pominął milczeniem fakt, iż stan zdrowia skarżącej uległ znacznemu pogorszeniu. Ponadto nie uwzględnił twierdzeń skarżącej dotyczące jej 83-letniej matki, o tym, że nie posiada ona wystarczających dochodów aby spełniać świadczenia alimentacyjne na rzecz córki, a ustalenie sytuacji bytowej dzieci jest niemożliwe z przyczyn niezależnych od skarżącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej p.p.s.a.) ogranicza się do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta polega więc na zbadaniu, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając złożoną skargę na podstawie wyżej zakreślonych kryteriów należy uznać ją za niezasadną. Podstawą materialnoprawną rozstrzygnięć administracyjnych podjętych w niniejszej sprawie były przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182) – zwanej dalej "ustawą". Zasady ogólne wskazanej ustawy, wyrażone w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej stanowią, że świadczenia z pomocy społecznej mają na celu umożliwienie przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz zaspokajanie niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Jak wynika z powyższych przepisów pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo, w sytuacjach, w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym. Stosownie do treści art. 39 ust. 1 i 2 tej ustawy w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebów. Zgodnie zaś z art. 8 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy, prawo do tego świadczenia przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza tzw. kryterium dochodowego, które na dzień wydawania zaskarżonych decyzji wynosiło 542 zł. W sytuacji przekroczenia kryterium dochodowego na osobę w rodzinie ustawodawca w art. 41 omawianej ustawy, przewidział przyznanie, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe specjalnego zasiłku celowego. Jak wynika ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego U.O prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jej miesięczny dochód wynosi [...] zł. Kwota ta niewątpliwie przekracza wysokość kryterium dochodowego w powołanym wyżej art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Słusznie zatem, zarówno organ I instancji jak i organ odwoławczy uznały, że w sprawie brak jest podstaw do zastosowania przepisu art. 39 ustawy. Odnosząc się natomiast do odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 41 omawianej ustawy, przede wszystkim wskazać należy, że przepis ten wymaga, dla przyznania specjalnego zasiłku celowego, wystąpienia "szczególnie uzasadnionego przypadku". Jak podnosi się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wyżej wymienione pojęcie określa sytuację życiową osoby lub rodziny, wynikającą z faktu zaistnienia nadzwyczajnych, wyjątkowo negatywnych, niecodziennych, okazjonalnych, wpływających na sytuację życiową zdarzeń, którym strona nie była w stanie zapobiec. W orzecznictwie zwrócono uwagę, że zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych zasadniczo należy do zwykłych zadań pomocy społecznej, a nie zadań specjalnych (por. wyrok NSA z dnia 31 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1142/12, opubl. CBOSA). Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie, brak jest podstaw do uznania za taki "szczególny przypadek" sytuacji skarżącej. Kwestia regulowania opłat [...], dotyczy typowych wydatków obywateli, które się okresowo powtarzają. W takim przypadku nie można mówić o wystąpieniu w dacie wydawania przez Prezydenta W. decyzji z dnia [..] stycznia 2015 r., zdarzenia okazjonalnego, niecodziennego, nieoczekiwanego, czy też nadzwyczajnego. Sąd nie neguje trudnej sytuacji materialnej skarżącej, nie mniej jednak strona skarżąca, nie może oczekiwać od organów pomocowych przyznawania jej zasiłków celowych specjalnych w celu podwyższenia w sposób stały otrzymywanej emerytury. Ponadto za prawidłowe Sąd uznał stanowisko organu o braku współdziałania przez skarżącą z pracownikiem socjalnym. Podkreślenia wymaga, że przepis art. 4 ustawy pomocowej nakłada na osoby korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Brak takiego współdziałania - stosownie do art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Wbrew stanowisku strony skarżącej nie może budzić wątpliwości, że jedną z postaci odmowy współdziałania z pracownikiem socjalnym, w rozumieniu tego przepisu, jest uniemożliwienie mu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego z matką wnioskodawczyni oraz udzielenia informacji o pełnoletnich dzieciach. Skarżąca poprzez własne działanie ograniczyła zatem organowi możliwość pełnej i wnikliwej oceny jej sytuacji życiowej. Organ zatem nie mógł ustalić, czy wnioskodawczyni ma możliwość uzyskania pomocy od osób zobowiązanych w pierwszej kolejności do alimentacji. Ponadto za brak chęci od współdziałania ze strony skarżącej, należało uznać uporczywe uchylanie się od wystąpienie o obniżkę opłat czynszowych oraz przyznanie dodatku energetycznego, co korzystnie wpłynęłoby na zmniejszenie wysokości opłat związanych z utrzymaniem mieszkania. Wnioskodawczyni nie wykazała podjęcia w tym kierunku żadnych działań, chociaż zdawała sobie sprawę, że może o takie ulgi się starać. Podsumowując, Sąd uznał, że organy orzekające w niniejszej sprawie wnikliwie, wszechstronnie i rzetelnie rozpatrzyły stan faktyczny sprawy oraz szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi się kierowały przy jej rozstrzyganiu. Uzasadniły przy tym przekonująco swoje stanowisko - zyskując całkowitą aprobatę Sądu. Prawidłowo też zastosowały przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego i ustawy o pomocy społecznej, zaś wydając zaskarżone decyzje nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Organ właściwie wykazał brak przesłanek do przyznania skarżącej wnioskowanej pomocy, co czyni niezasadnym zarzuty pełnomocnika skarżącej o naruszeniu art. 7, 77 § 1, 80, 107 §1 Kpa oraz art. 11 ust. 2 i art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy. W tym stanie rzeczy, wobec ustalenia, iż organ nie dopuścił się naruszenia przepisów prawa mających wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 250 tej ustawy.