I SA/Wa 768/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędziowie: Sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.) Asesor WSA Iwona Ścieszka po rozpoznaniu 26 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. K. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę Zaskarżonym postanowieniem z [...] marca 2021r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej jako organ) działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw z art. 144 kpa utrzymał w mocy postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania nieważnościowego w sprawie z wniosku M. K. (dalej jako skarżąca) dotyczącego decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] listopada 1966 r., znak: [...] o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości położonych we wsi [...]. Ww decyzja dotyczyła nacjonalizacji gruntów o łącznej powierzchni [...] ha. Uzasadniając odmowę wszczęcia postępowania nieważnościowego organ podał, że skarżąca nie wykazała, że jej poprzedniczka była właścicielem nieruchomości w ww miejscowości a także, że z akt sprawy nie wynika aby jakakolwiek jej nieruchomość została objęta ww orzeczeniem. Minister uznał zatem, że skarżąca nie wykazała legitymacji warunkującej prawo zainicjowania jakiegokolwiek postępowania nadzorczego w stosunku do ww decyzji z 1966r. W skardze na ww postanowienie skarżąca zarzuciła organowi naruszenie: 1. art. 28 kpa poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji jego niezastosowanie polegające na uznaniu, iż skarżąca będąca następcą prawnym T. K. pozbawionej własności nieruchomości położonej w miejscowości [...] na podstawie ww decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] listopada 1966 r., nie posiada przymiotu strony postępowania we wszczęciu postępowania administracyjnego o stwierdzenie nieważności tej decyzji w sytuacji gdy poprzedniczka prawna skarżącej T. K. była do czasu przesiedlenia w ramach Akcji "Wisła" na Ziemie Zachodnie po zakończeniu II wojny światowej mieszkańcem wsi [...] i posiadała w niej majątek nieruchomy, który to został następnie przejęty na własność Skarbu Państwa, 2. art. 61a § 1 kpa poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji zastosowanie tego artykułu, polegające na uznaniu, iż skarżąca będąca następcą prawnym T. K. pozbawionej własności nieruchomości położonej w miejscowości [...] na podstawie decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] listopada 1966 r. nie posiada przymiotu strony postępowania we wszczęciu postępowania administracyjnego o stwierdzenie nieważności ww decyzji w sytuacji gdy poprzedniczka prawna skarżącej T. K. była do czasu przesiedlenia na Ziemie Zachodnie po zakończeniu II wojny światowej mieszkańcem wsi [...] i posiadała w niej majątek nieruchomy, który to został następnie przejęty na własność Skarbu Państwa, 3. art. 7, 8, 77, 80 kpa poprzez bezzasadne niezastosowanie tych przepisów i uznanie, że to skarżąca winna wykazać prawo własności do nieruchomości położonych w miejscowości [...], w sytuacji gdy skarżona decyzja o przejęciu mienia w części dotyczącej [...] wprost wskazuje, że przejęciu na własność Skarbu Państwa podlegają nieruchomości wraz z przynależnościami po osobach repatriowanych do ZSRR i na Ziemie Zachodnie, a poprzedniczka prawna skarżącej była przesiedlona na Ziemie Zachodnie i przedstawiła stosowne dokumenty potwierdzające jej prawo własności do nieruchomości położonych w miejscowości [...]. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Sąd zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zarówno postępowanie prowadzone w trybie zwykłym, jak i w trybie nadzwyczajnym, wymaga od organu administracji ustalenia, czy z wnioskiem inicjującym postępowanie wystąpiła strona postępowania, tj. określony podmiot posiadający interes prawny. Złożenie wniosku, w tym wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji, obliguje organ do ustalenia, czy pod względem formalnoprawnym (m.in. również podmiotowym) taki wniosek kwalifikuje się merytorycznie do rozpoznania. Konieczność taka wynika z treści art. 157 § 2 w związku z art. 61a § 1 kpa. Jest to tzw. wstępny etap rozpoznawania wniosku. Jeżeli z oczywistych względów na tym etapie postępowania wynika, że wnioskodawcy nie przysługuje przymiot strony, organ powinien odmówić wszczęcia postępowania. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądowym, stroną postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji jest strona postępowania zwykłego, zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, a także każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności decyzji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 2241/10, LEX nr 1138119, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 lipca 2008 r., sygn. akt I OSK 373/07). W pojedynczych przypadkach stroną postępowania nieważnościowego może być podmiot, który wprawdzie nie był stroną w postępowaniu zwykłym, jednak ma interes prawny w rozumieniu art. 28 kpa do bycia stroną w nadzwyczajnym postępowaniu administracyjnym. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony jest pogląd, że o istnieniu interesu prawnego decydują przepisy prawa materialnego przyznające stronie określone uprawnienie lub nakładające obowiązek. Istnienie interesu prawnego oznacza zatem wykazanie i ustalenie przepisu prawa powszechnie obowiązującego, na podstawie którego w danym stanie faktycznym można żądać skutecznie czynności lub zaniechania organu (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 868/11). Skarżąca domaga się zainicjowania postępowania nieważnościowego w stosunku do "zbiorczej" decyzji nacjonalizacyjnej z 1966r. a więc sprzed ponad pół wieku. Tymczasem z akt sprawy administracyjnej nie wynika aby jakakolwiek nieruchomość poprzedniczki skarżącej została objęta ww orzeczeniem. Akta zawierają wykaz znacjonalizowanych nieruchomości i dane osobowe właścicieli, jednak nie zawierają nazwiska poprzedniczki skarżącej ani jakichkolwiek danych dotyczących jej osoby czy jej mienia. W konsekwencji samo powoływanie się przez skarżącą na fakt przesiedlenia i zamieszkiwania w ww miejscowości nie może być uznane za wystarczające do zainicjowania po ponad pół wieku postępowania nadzorczego w stosunku do decyzji, z której nie wynika w żadnej mierze aby naruszała w jakikolwiek sposób prawa skarżącej bądź jej poprzedniczki prawnej. W tej sytuacji nie można zarzucić organowi, że naruszył art. 28 kpa nie uznając skarżącej za stronę a w dalszej kolejności, że naruszył art. 61a § 1 kpa , art. 7, 77 czy art. 80 kpa. Warto też zwrócić uwagę, że wg treści art. 156 § 2 kpa nadanej ustawą z dnia 24 czerwca 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego "nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1 pkt 1–4 i 7, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. Jednocześnie art. 2 ww ustawy nowelizującej wprowadził do art. 158 kpa par 3, zgodnie z którym jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2, upłynęło trzydzieści lat, nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Wg art. 2 ust. 2 ustawy nowelizacyjnej "postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa". Powyższe oznacza, że - niezależnie od uzasadnionego stanowiska organu, w aktualnym stanie prawnym prowadzenie postępowania nieważnościowego w stosunku do decyzji nacjonalizacyjnej z 1966r. nie jest możliwe. Skutkowało to oddaleniem skargi (art. 151 ppsa).