I SA/Wa 781/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędziowie: Sędzia WSA Przemysław Żmich Sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.) po rozpoznaniu 1 lipca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skarg K. A. oraz D. M. i B. M. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania oddala skargi Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji postanowieniem z [...] stycznia 2020 r. nr [...] utrzymał w mocy postanowienie Wojewody [...] z [...] kwietnia 2019 r. nr [...] odmawiające wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją Wojewody [...] z [...] lipca 2014 r. nr [...], potwierdzającą prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Powyższe postanowienie wydane zostało w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Wojewoda [...] decyzją z [...] lipca 2014 r. potwierdził M. S. [1] prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. S. [2] nieruchomości poza obecnymi granicami RP, w gminie [...], powiat [...], województwo [...]. K. A., D. M. i B. M. (spadkobiercy M. S. [2]) wystąpili do Wojewody [...] o wznowienie postępowania zakończonego decyzją z [...] lipca 2014 r. W jego uzasadnieniu, wnioskodawcy podnieśli, że nie mogli złożyć wniosku o rekompensatę za mienie nieruchome pozostawione poza obecnymi granicami kraju, ponieważ nie dysponowali żadnymi dokumentami ani nie posiadali stosownej wiedzy co do pozostawionego mienia. Wskazali, że taką wiedzę posiadała córka zmarłego, a ich ciotka M. S. [1]. Wojewoda [...] postanowieniem z [...] kwietnia 2019 r. odmówił wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją z [...] lipca 2014 r., wskazując, że wnioskodawcy złożyli wniosek o wznowienie postępowania po terminie przewidzianym w art. 148§1 kpa. K. A., D. M. i B. M. na powyższe postanowienie wnieśli zażalenia. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji rozpoznając sprawę stwierdził, że postanowienie organu pierwszej instancji jest zgodne z prawem. Organ przytoczył przepisy kpa regulujące instytucję wznowienia postępowania, w tym art. 145 § 1 kpa, art. 148 § 1 kpa oraz art. 149 § 1 i § 3 kpa, podkreślając że K. A., D. M. i B. M. o decyzji Wojewody z [...] lipca 2014 roku dowiedzieli się w roku jej wydania. Powyższe oznacza, że wniesione przez nich podania o wznowienie postępowania zostały złożone po terminie określonym w art. 148 § 1 kpa, tj. jednego miesiąca od dnia, w którym dowiedzieli się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia. W tej sytuacji Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy postanowienie Wojewody [...] z [...] kwietnia 2019 r. K. A. wniosła na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę, zatytułowaną jako ,,zażalenie" . Nie formułując zarzutów odwoławczych nie zgodziła się z wydanym postanowieniem, stwierdzając że oba organy administracyjne błędnie uznały, że o wydanej decyzji przyznającej rekompensatę M. S. [1] dowiedziała się w 2014 r. Skarżąca podniosła, że wydając decyzję z 2014 r. Wojewoda zaznaczył, że pozostali spadkobiercy M. S. [2] otrzymają odrębną decyzję. Takiej decyzji skarżąca nie otrzymała, dlatego też nie podjęła dalszych kroków prawnych w sprawie. K. A. wskazała przy tym, że w aktach sprawy były pozostałe adresy spadkobierców M. S. [2], jednakże ani ona ani pozostali spadkobiercy nie otrzymali ani decyzji, ani żadnej informacji o toczącym się postępowaniu. W świetle powyższego skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy i wznowienie postępowania w zakresie nieruchomości położonej poza obecnymi granicami RP oraz rozstrzygnięcie wniosku w sprawie stwierdzenia prawa do rekompensaty. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli także D. M. i B. M.. Nie formułując zarzutów naruszenia konkretnych przepisów prawa, skarżący wskazali, że data powzięcia przez nich informacji o toczącym się postępowaniu o przyznanie prawa do rekompensaty, nie może być podstawą do odmowy przyznania im tego prawa. Skarżący powołali się przy tym na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 października 2017 roku sygn. akt I OPS 3/17. W konkluzji skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W odpowiedzi na skargi Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o ich oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325) dalej ,,ppsa" sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skargi nie zasługują na uwzględnienie, bowiem wydane w sprawie postanowienia organów obu instancji nie naruszają prawa. Na wstępie podkreślić należy, że wznowienie postępowania jest instytucją procesową stwarzającą prawną możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy zakończonej decyzją ostateczną, w sytuacji gdy zaistnieją przesłanki określone w art. 145 § 1 kpa, art. 145a § 1 kpa lub art. 145b § 1 kpa. Wznowienie postępowania stanowi odstępstwo od ustanowionej w art. 16 § 1 kpa ogólnej zasady trwałości decyzji administracyjnej. W związku z czym w orzecznictwie podkreśla się, że przepisy dotyczące wznowienia postępowania wymagają rygorystycznego i ścisłego ich stosowania. Zgodnie z art. 147 kpa wznowienie postępowania następuje z urzędu lub na żądanie strony. Wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 oraz w art. 145a i art. 145b następuje tylko na żądanie strony. Po złożeniu wniosku o wznowienie postępowania organ administracji bada wyłącznie, czy wniosek o wznowienie postępowania jest oparty na ustawowych przesłankach wznowienia, enumeratywnie określonych ww. przepisach oraz czy został wniesiony z zachowaniem terminów wymienionych w art. 148 kpa, a także czy pochodzi od strony. Jedynie pozytywne ustalenia w powyższym zakresie uzasadniają wydanie postanowienia o wszczęciu postępowania w sprawie wznowienia postępowania, które stanowi podstawę do przeprowadzenia postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji odmówiły wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2014 r., uznając, że wnioski, mające zainicjować to postępowanie złożone zostały z uchybieniem terminu określonego w art. 148 § 1 kpa. W ocenie Sądu stanowisko organów jest prawidłowe. Zgodnie z art. 148 § 1 kpa podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Termin do złożenia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji (art. 148 § 2 kpa). Jak wskazano wyżej organ administracji zobowiązany jest z urzędu zbadać zachowanie terminu określonego w powołanym art. 148 kpa. Uchybienie terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania jest zaś podstawą do wydania postanowienia o odmowie wznowienia. Przy czym podkreślić należy, że ciężar dowodu dochowania terminu, o którym mowa w art. 148 § 1 kpa spoczywa na stronie, która domaga się wznowienia postępowania. Strona musi udowodnić, kiedy (w jakiej dacie) dowiedziała się o okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia postępowania, w sposób pozwalający organowi zweryfikować i ustalić, że jej podanie o wznowienie wpłynęło przed upływem jednomiesięcznego terminu od dnia, w którym dowiedziała się o okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia. Organ ma natomiast obowiązek dokonania weryfikacji twierdzeń strony i przedstawianych przez nią dowodów oraz przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie ustalenia tej okoliczności. Zgodnie z art. 148 § 2 k.p.a. miesięczny termin do złożenia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji. W orzecznictwie sądów administracyjnych w zasadzie jednolicie przyjmuje się, że zwrot ,,strona dowiedziała się o decyzji’’ należy rozumieć w ten sposób, że strona uzyskała informacje pozwalające zidentyfikować decyzję, której jej nie doręczono, w stopniu pozwalającym na sformułowanie żądania wznowienia postępowania. Przy czym należy pamiętać, że chodzi o takie dane jak nazwa organu oraz sposób rozstrzygnięcia sprawy z zastrzeżeniem, iż nie jest tu konieczne, aby strona dokładnie poznała treść rozstrzygnięcia. Za wystarczające uznaje się, iż posiadła ona informację czego dana decyzja dotyczy (por.m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 9 września 2011 r. sygn. akt II OSK 2407/10; 19 sierpnia 2010 r. sygn. akt II OSK 1296/09; 6 maja 2009 r., II OSK 714/08; 14 października 1999 r. sygn. akt IV SA 1662/97). Przy czym nie można pomijać, iż powzięcie wiadomości o wydaniu decyzji nie jest tożsame z zawiadomieniem strony o pełnej treści decyzji. Tym samym przez dowiedzenie się o decyzji należy rozumieć uzyskanie informacji o fakcie jej wydania, zatem konieczne jest powzięcie przez stronę wiedzy co do organu, od którego pochodzi oraz istotnej treści rozstrzygnięcia. Ze zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego wynika, że zarówno K. A., jak D. M. oraz B. M. wystąpili o wznowienie postepowania zakończonego decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. pismami z dnia: [...] listopada 2017 r. – K. A. (k. [...]-[...] akt sprawy [...]) oraz z dnia [...] października 2017 r. – D. M. oraz B. M. ( k. [...], [...]-[...] akt sprawy [...]). Występując z wnioskiem o wznowienie postępowania wnioskodawcy wprawdzie nie wskazali podstawy prawnej wznowienia, jednakże podnieśli że jako spadkobiercom ustawowym M. S. [2] również przysługuje rekompensata za mienie pozostawione poza granicami RP. Wojewoda wiedząc zaś o tym fakcie, nie wydał w stosunku do nich merytorycznego rozstrzygnięcia. Powyższe świadczy, że ewentualną podstawą wznowieniową w niniejszej sprawie mógłby być art. 145 §1 pkt 4 kpa, zgodnie z którym wznawia się postępowanie jeśli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Skarżąca K. A. wskazała jednak, że o istnieniu decyzji dowiedziała się ,,w momencie otrzymania jej egzemplarza, był to rok 2014, nie pamiętam dokładnej daty" (protokół przesłuchania strony - k. [...] powyższych akt administracyjnych). Także D. M. i B. M. wskazali w swoich wyjaśnieniach, że o wydanej wobec ich ciotki decyzji dowiedzieli z listu M. S. [1], który odebrali w 2014 roku (protokoły przesłuchania stron – k. [...]-[...] powyższych akt). Nie ulega zatem wątpliwości, że wnioski o wznowienie postępowania złożone zostały z przekroczeniem miesięcznego terminu, o którym mowa w art. 148 § 1 kpa, tj. po upływie miesiąca od dnia, w którym strony dowiedziały się o decyzji. Przy czym odnosząc się do podnoszonych w skardze K. A. twierdzeń dotyczących zapewnień organu, że skarżąca dostanie decyzję w późniejszym terminie stwierdzić należy, że są gołosłowne i nie potwierdzone w zgromadzonym materiale dowodowym. Również podnoszone przez nią okoliczności, że nigdy nie dostała decyzji Wojewody nie mają, w świetle powołanego wyżej orzecznictwa istotnego znaczenia. Odnosząc się zaś do powołanej przez skarżących D. M. i B. M. w uzasadnieniu skargi argumentacji, w dużej mierze opartej na powołanej wyżej uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego, stwierdzić należy, że na kanwie przedmiotowej sprawy jest ona niezasadna. Sąd orzekający w niniejszym składzie w całości podziela przedmiotową uchwałę i jej uzasadnienie. Bezsprzecznie, zainicjowanie sprawy o otrzymanie rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami RP przez jedną uprawnioną osobę ma konsekwencje prawne dla pozostałych, nawet nieujawnionych sukcesorów. Prawo do rekompensaty ma bowiem charakter jednolity, a zatem niedopuszczalne jest różnicowanie sytuacji poszczególnych spadkobierców. Tym samym organ administracji rozpoznający tego typu sprawę, powinien z urzędu ustalić, komu przysługuje prawo strony oraz zadbać o to, aby każda z nich została zawiadomiona o toczącym się postępowaniu. W przypadku uchybienia tym obowiązkom, postępowania administracyjne w sprawach mienia zabużańskiego zakończone ostateczną, a nawet prawomocną decyzją administracyjną będą mogły być wznawiane na podstawie art. 145§1 pkt 4 kpa. Powyższe stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego daje podstawę do stwierdzenia, że skarżący jako ustawowi spadkobiercy M. S. [2] powinni brać udział w toczącym się przed Wojewodą postępowaniu, zainicjowanym wnioskiem M. S. [1]. Skoro jednak nie byli stroną tego postępowania, a przysługiwał im taki status, to mieli prawo złożyć podanie o jego wznowienie, na podstawie art. 145§1 pkt 4 kpa. Jednakże, jak już wskazano wyżej wniosek powinien zostać złożony w przewidzianym przez art. 148 kpa terminie. Uchybienie terminowi rodzi bowiem negatywne skutki dla uprawnionego do złożenia wniosku o wznowienie postępowania, prowadząc do wydania w tym przedmiocie postanowienia o charakterze negatywnym, nawet gdy przesłanka z art. 145 kpa jest prawdziwa i oczywista. Konkludując, raz jeszcze stwierdzić należy, że skarżący dowiedzieli się o treści decyzji Wojewody [...] już w 2014 roku. Świadczą o tym ich wyjaśnienia, które należy uznać za wiarygodne i szczere. Zostały one złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej oraz na piśmie, a zatem w sposób nieskrępowany i swobodny. Składając zaś wniosek o wznowienie w dniu [...] listopada 2017 r. (K. A.) oraz [...] października 2017 r. (D. M. oraz B. M.) uchybili terminowi określonemu w art. 148§1 i 2 kpa, co uzasadniało wydanie postanowienia odmawiającego wznowienia przedmiotowego postępowania. Odmawiając wznowienia postępowania organy obu instancji nie naruszyły zatem prawa. Nie ma bowiem w aktach sprawy żadnego innego dowodu, z którego mogłaby wynikać inna, (wcześniejsza) data ,,dowiedzenia się" przez skarżących o spornej decyzji. W świetle powyższego stwierdzić trzeba, że wniesione skargi są bezzasadne i brak jest podstaw do ich uwzględnienia. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na mocy art. 151 ppsa oddalił obie skargi. Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 3 w związku z art. 120 tej ustawy.