I SA/Wa 796/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wesołowska Sędziowie WSA Dorota Apostolidis WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Protokolant specjalista Jolanta Dominiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 września 2018 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawcze 500+ oddala skargę. Decyzją z [...] lutego 2018 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania B. S., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] listopada 2017 r. nr [...] o odmowie przyznania odwołującemu się świadczenia wychowawczego na syna – B. (jako kolejne dziecko w rodzinie) i przyznające to świadczenie na syna – W. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy. B. S. jest ojcem trójki małoletnich dzieci: pochodzącego z byłego małżeństwa syna – M. S. (ur. [...] maja 2006 r.), a także pochodzących z aktualnego związku z J. S.dwóch synów B. S. (ur. [...] maja 2011 r.) oraz W. S. (ur. [...] sierpnia 2015 r.). Zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] z [...] listopada 2007 r. sygn. akt [...], orzekającym rozwód B. S. z M.D.S., wykonywanie władzy rodzicielskiej nad ich wspólnym synem M. powierzono matce, pozostawiając ojcu prawo współdecydowania o istotnych sprawach dziecka. Ojciec zobowiązany został jednocześnie do łożenia na rzecz syna alimentów w kwocie 1000 złotych miesięcznie (pkt 2 i 3 wyroku). Z danych z rejestru PESEL wynika, że była żona B. S.wraz z ich synem zamieszkuje na stale w [...]. Wnioskiem z 31 sierpnia 2017 r. B.S. wystąpił o przyznanie przewidzianego ustawą z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. z 2017 r. poz. 1851) dalej: "p.p.w.d" świadczenia na rzecz synów W.i B. – jako kolejnych dzieci w rodzinie, na okres świadczeniowy 2017/2018. W toku wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w miejscu zamieszkania wnioskodawcy ([...], ul. [...]) podawał on, że utrzymuje poprawne stosunki z byłą żoną i z tego powodu nie zachodziła potrzeba formalnego, orzeczeniem sądu, uregulowania kontaktów synem M.. Niemniej przebywa on u niego we wszystkie weekendy. Wyjeżdża z nim także na wakacje i ferie. Zdarza się także że syn przyjeżdża do niego w tygodniu i wówczas nocuje. Oświadczał nadto, że czynnie uczestniczy w życiu syna zarówno w sferze zdrowotnej, edukacyjnej i kulturalnej. Wywiązuje się również z obowiązku alimentacyjnego. Mając na względzie tak ustalony stan faktyczny Prezydent [...] decyzją z 30 listopada 2017 r., utrzymaną w mocy decyzją Samorządowego Kolegium odwoławczego w [...] z [...] lutego 2018 r. przyznał wnioskodawcy świadczenie wychowawcze na okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. na rzecz syna W., a odmówił jego przyznania na rzecz B., z uwagi na fakt, iż w świetle przepisów p.p.w.d. ww. jest pierwszym, a nie kolejnym dzieckiem w rodzinie wnioskodawcy. Odwołując się w tym aspekcie do zdefiniowanego w art. 2 pkt 16 p.p.w.d. pojęcia rodziny. Kolegium wskazywało wprawdzie, iż z wywiadu środowiskowego wynika, że ów syn przebywa u wnioskodawcy regularnie w weekendy i wakacje oraz ferie, niemniej zauważało, że występujący o świadczenie wychowawcze nie przedstawił żadnych dowodów potwierdzających sprawowanie nad nim opieki naprzemiennej, o której mowa w ustawie. Nie zostało bowiem wykazane, że owo przebywanie ma miejsce na tyle często i w okresach mniej więcej równych co u matki, następujących po sobie, a zatem powtarzających się regularnie i na przemian. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] B.S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając jej naruszenie w sposób istotny przepisów procedury administracyjnej, tj. art. 7 i 77 § 1 k.p.a. poprzez nieprawidłowe przeprowadzenie postepowania wyjaśniającego i nieprawidłowość poczynionych ustaleń, a zwłaszcza nieprzeprowadzenie dowodu z zeznań matki pierwszego syna, przez co nie zebrano w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, niezbędnego do ustalenia wszystkich istotnych okoliczności faktycznych, na których powinno być oparte rozstrzygnięcie. W konsekwencji dowolne przyjęcie, że pierwszy syn M. nie należy, w rozumieniu p.p.w.d., do jego rodziny, a przez to także dowolne ustalenie, że jego pierwszym synem jest [...]. Zarzucał nadto organom naruszenie art.113 § 2 k.r.o, poprzez uznanie, pomimo przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, że nie przedłożył on dowodów potwierdzających sprawowanie opieki przy jednoczesnym stwierdzeniu, że udowodnił utrzymywanie kontaktów z synem w trakcie weekendów, ferii, wakacji czyli ponad 183 dni w roku. W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzjo oraz decyzji organu pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga jest niezasadna. Materialnoprawną podstawą podjętych rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy dnia 11 lutego 2016 r. - o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. z 2017 r. poz. 1851) przywoływanej dalej jako: "p.p.w.d., regulujące zasady udzielania świadczenia wychowawczego w wysokości 500 złotych na dziecko w rodzinie, przeznaczonego na częściowego pokrycie wydatków związanych z wychowanie dziecka, w tym opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb bytowych. Zgodnie z wolą ustawodawcy świadczenie to niezależnie od dochodu rodziny przysługuje na drugie i kolejne dziecko w rodzinie, zaś na pierwsze jedynie wówczas, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 800 złotych, a jeżeli członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne 1200,00 złotych (art. 5 ust. 3 i 4 p.p.w.d.). Uprawnionymi do świadczenia są zaś, stosownie do art. 4 ust. 2 powołanej ustawy: matka, ojciec, opiekun faktyczny dziecka albo opiekun prawny dziecka. Stan faktyczny sprawy, wbrew podnoszonym w skardze zarzutom został ustalony w ocenie Sądu w sposób prawidłowy. Jest przy tym w kluczowych jego elementach niezbędnych do wydania rozstrzygnięcia niesporny. Niekwestionowana okolicznością pozostaje bowiem, że skarżący jest ojcem trzech synów, a także że pierwszy z nich (Maciej) ma miejsce zamieszkania w miejscu zamieszkania byłej żony w [...] (podczas gdy wnioskodawca zamieszkuje w [...]) i to jej w wyroku rozwodowym zSądu Okręgowego w [...] z [...] listopada 2007 r. [...] powierzono wykonywanie względem syna władzy rodzicielskiej. U skarżącego, przebywa on natomiast okresowo (w weekendy, ferie, wakacje). Niesporne jest także, że w sposób sformalizowany, a więc potwierdzony orzeczeniem sądu nie uregulowano pomiędzy byłymi małżonkami ani w wyroku rozwodowym, ani już po rozwodzie wspólnego sprawowania nad synem opieki w formie opieki naprzemiennej. Istota sporu sprowadza się natomiast do odpowiedzi na pytanie, czy mimo to, w przedstawionym stanie faktycznym syn ów, na potrzeby ustalania przewidzianego ustawa o pomocy państwa w wychowaniu dzieci świadczenia na pozostałych dwóch synów skarżącego pochodzących z aktualnego związku może być zaliczony także do jego rodziny (jako pierwsze dziecko), a nadto, czy ze względu na okresowe z nim kontakty i wykonywane względem niego obowiązki rodzicielskie, można mówić o sprawowaniu nad nim przez skarżącego wspólnie z byłą żoną opieki naprzemiennej. Odnosząc się do powyższego zagadnienia, w pierwszej kolejności wskazać należy, iż pojęcie rodziny na potrzeby ustalania prawa do świadczenia wychowawczego zdefiniowane zostało w art. 2 pkt 16 p.p.w.d. Zgodnie z tym przepisem ilekroć w ustawie mowa jest o rodzinie oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25. rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. z 2016 r. poz. 162); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. W świetle tej definicji ustawodawca jako zasadę przyjął zaliczanie dziecka w skład jednej rodziny, a na zasadzie wyjątku dopuścił uznanie dziecka za jednoczesnego członka dwóch rodzin, uzależniając to od podleganiu przez nie opiece naprzemiennej rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub w rozłączeniu rodziców, która to opieka ma zostać ustanowiona orzeczeniem sądu. Skoro zatem przewidziana w art. 2 pkt 16 in fine p.p.w.d. zasada zaliczania dziecka w skład dwóch rodzin stanowi wyjątek od ogólnej reguły pozostawania przez nie członkiem jednej rodziny, musi być ona stosowana ściśle, zgodnie z językowym znaczeniem przepisu, gdyż wyjątki od zasady nie podlegają wykładni rozszerzającej. Na konieczność ścisłej, językowej wykładni tego przepisu wskazywał także Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 22 sierpnia 2017 r. I OSK 947/17 (Lex nr 2339734). Brak orzeczenia sądu ustalającego opiekę naprzemienną, wyklucza więc możliwość samodzielnego ustalania faktu jej występowania przez organ administracji publicznej, czy to w drodze swoistej reinterpretacji w tym aspekcie wyroku rozwodowego wydanego w okresie gdy w porządku prawnym obowiązującym w Polsce tego rodzaju instytucja prawna nie występowała, czy też w ramach ustaleń w drodze wywiadu środowiskowego, o którym mowa w art. 15 ust. 1 powołanej ustawy, przeprowadzanego przy tym z obojgiem rodziców. Stąd czynienie organowi zarzutu, że z uwagi na brak przeprowadzenia z byłą małżonką skarżącego wywiadu środowiskowego na okoliczność faktycznego sprawowania opieki nad ich wspólnych synem, organy nie wyjaśniły wszystkich istotnych w sprawie elementów, czym naruszyć miały przepisy art. 7 i 77 § 1 k.p.a., jest nieuprawnione. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie podziela prezentowanych w niektórych orzeczeniach sądów administracyjnych zapatrywań, wedle których to do organu właściwego realizującego świadczenia wychowawcze należy rozstrzygnięcie, z uwzględnieniem wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych, czy w konkretnym przypadku występuje opieka naprzemienna, a podziela pogląd prawny wskazujący na konieczność legitymowania się przez ubiegającego się o świadczenie wychowawcze orzeczeniem sądu w przedmiocie ustanowienia opieki naprzemiennej prezentowanym w wyroku tut sądu z [...] września 2017 r. [...] (Lex nr 2400815). W okolicznościach rozpoznawanej sprawy – jak już wspomniano na wstępie – w wyroku z 2007 r. rozwiązującym związek małżeński B.S. i M.D., Sąd Okręgowy w [...] o opiece naprzemiennej, której podlegać miałby ich syn nie tylko nie orzekał, ale wręcz wykonywanie władzy rodzicielskiej powierzył matce, pozostawiając ojcu prawo współdecydowania o istotnych sprawach syna. Z akta sprawy wynika przy tym, że na stałe syn ów zamieszkuje z matką. Oznacza to, że na gruncie omawianej ustawy, nie mógł on być uznany za członka rodziny skarżącego, mającego zresztą miejsce zamieszkania w innej niż była żona miejscowości. Z tego też względu dla celów ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, jako pierwsze w jego rodzinie dziecko mógł być traktowana wyłącznie pochodzący z aktualnego związku syn B., a to wykluczało możliwość uzyskania na niego (jako kolejne dziecko w rodzinie) przewidzianego ustawą świadczenia, niezależnego od uzyskiwanego w rodzinie dochodu. Podejmując zatem w tych uwarunkowaniach decyzję o odmowie przyznania skarżącemu na tego syna świadczenia wychowawczego, przy jednoczesnym przyznaniu świadczenia na najmłodsze dziecko – W., Prezydent [...] nie naruszył przepisów prawa materialnego ani procesowego. Tym samym nie narusza tych przepisów także utrzymująca ją w mocy zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Podnoszony natomiast zarzut naruszenia art. 138 § 2 k.r.o.- w którym to przepisie wskazano przykładowe formy realizacji kontaktów rodzica z dzieckiem - jest w sprawie o tyle chybiony, że jak sam skarżący zauważa organy wręcz potwierdzały istnienie tego rodzaju kontaktów. Umykać natomiast zdaje się jego uwadze fakt, że utrzymywanie kontaktu rozwiedzionego rodzica z dzieckiem nie jest tożsamy ze sprawowaniem nad nim opieki naprzemiennej, ani nawet samą władzą rodzicielską. Z tych względów skarga, jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw, podlegać musi oddalenie, o czym orzeczono na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz.1302 ze zm.).