I SA/Wa 802/11

Referendarz sądowy Grzegorz Antas Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia [...] w B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] w B. na postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] lutego 2011 r. znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia postanawia odmówić przyznania prawa pomocy W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi na postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...] lutego 2011 r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia (kwota wpisu – 100 zł), Stowarzyszenie [...] w B. wystąpiło o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku wynika, że Stowarzyszenie jest stowarzyszeniem zwykłym utworzonym w dniu [...] 2008 r. i zgłoszonym do ewidencji prowadzonej przez Prezydenta B. Według oświadczenia, Stowarzyszenie nie posiada jakiegokolwiek majątku, nie osiąga przychodów, a także nie pobiera regularnych miesięcznych składek członkowskich (nie posiada również rachunku bankowego). Wszystkie działania Stowarzyszenia podejmowane są, jak wyjaśniono we wniosku, społecznie przez jego członków ("społeczna ofiarność"). Z przedłożonej kopii regulaminu Stowarzyszenia wynika, że Stowarzyszenie [...] jest stowarzyszeniem, które uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich (pkt 8). Z przeprowadzonej przez Stowarzyszenie analizy kosztów wynika, że niezbędny zakup materiałów biurowych pochłania kwotę ponad 200 zł rocznie, co przy trzech osobach należących do Stowarzyszenia stanowi obciążenie 7 zł miesięcznie. W odpowiedzi na wezwanie z dnia 27 czerwca 2011 r. przedstawiciel Stowarzyszenia przedłożył uchwałę nr 3 z dnia 3 stycznia 2011 r. w sprawie zobowiązania członków Stowarzyszenia do pokrywania kosztów związanych z prowadzeniem działalności Stowarzyszenia. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zważyć należało, co następuje: W myśl art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Złożony w niniejszej sprawie wniosek, w świetle przedstawionego wyżej kryterium jego oceny, został uznany za niezasadny. Jest to spowodowane stwierdzeniem, że informacje w nim przedstawione nie wskazują na to, by Stowarzyszenie nie było w stanie wygospodarować środków pozwalających pokryć wymagane w niniejszej sprawie koszty postępowania sądowego. Przyjęta ocena wniosku jest pochodną uznania, że faktyczna oraz prawna (wynikająca z regulaminu i modyfikujących go kolejnych uchwał członków założycieli) formuła działania Stowarzyszenia [...] nie jest wystarczająca, by uwzględnić zgłoszone żądanie przyznania prawa pomocy. Zasadnicze znaczenie ma bowiem przyjęty przez członków Stowarzyszenia sposób finansowania kosztów wynikających z bieżącej działalności podmiotu. Z wyjaśnień przedstawionych w piśmie z 12 lipca 2011 r. (k. 30-31 akt) wynika, że zasada wprowadzona w regulaminie Stowarzyszenia w momencie jego powołania, stanowiąca o tym, że Stowarzyszenie [...] uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich, nie została w istocie zrealizowana. Wiadomym z urzędu jest bowiem (sprawa o sygn. II OZ 491/11), że uchwałą nr 2 z 10 sierpnia 2009 r. członkowie Stowarzyszenia "w związku z trudną sytuacją materialną (...) postanowili zwolnić do odwołania członków Stowarzyszenia [...] ze składek zaległych i bieżących". Uchwałą nr 3 z 3 stycznia 2011 r. członkowie Stowarzyszenia postanowili natomiast, że będą pokrywać w sposób proporcjonalny jedynie te koszty, które zapewnią bieżące potrzeby związane z zakupem materiałów biurowych oraz opłat pocztowych, pozostałe, trudne do oszacowania koszty (głównie rozmowy telefoniczne oraz eksploatacja urządzeń) będą zaś pokrywane "z własnych środków poszczególnych członków, co pozwoli na ich racjonalizację oraz optymalizację". Wzgląd na powyższe zasady finansowania Stowarzyszenia (w aspekcie udziału Stowarzyszenia w postępowaniu sądowym) każe uznać, że nie stanowi wykazania braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.) twierdzenie sformułowane w załączniku do formularzu PPF, iż każdy z członków Stowarzyszenia angażuje w jego działalność kwotę około 7 zł miesięcznie i - dorozumienie przyjąć trzeba - członkowie Stowarzyszenia uznają, że kwota ta jest wystarczająca, skoro obciążenie członków innych stowarzyszeń działających w Polsce jest z reguły znacząco niższe. Nie można nie zauważyć, że tego rodzaju argumentacja pomija ten istotny fakt, iż członkowie Stowarzyszenia – związani podjętymi zobowiązaniami – zgodzili się pokrywać wszystkie koszty działalności Stowarzyszenia, z tym tylko wyjątkiem, że koszty niezwiązane z zakupem materiałów biurowych oraz opłat pocztowych, będą pokrywane bezpośrednio nie tyle ze składek, co z własnych środków założycieli. Ta sytuacja zaś oznacza, że koszty udziału Stowarzyszenia w postępowaniu sądowym, w tym wpis sądowy od skargi na postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...] lutego 2011 r., powinny zostać uzgodnione pomiędzy członkami Stowarzyszenia i być pokryte z ich własnych środków (dochodów). W uzgodnieniu rodzaju środków prawnych podejmowanych w sprawie wpisania do rejestru zabytków ruchomych województwa śląskiego kaplicy wraz z wyposażeniem w budynku Szpitala Specjalistycznego nr 1 w Bytomiu wyrażałby się zaś deklarowany w uchwale nr 2 wymóg "racjonalizacji i optymalizacji" kosztów ponoszonych przez Stowarzyszenie. Przyjąć należy, że zorganizowany charakter działalności osób prawnych oraz innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej każe uznać za usprawiedliwione co do zasady tylko te podstawy faktyczne żądania przyznania prawa pomocy, na których wystąpienie podmiot składający wniosek obiektywnie nie miał wpływu, nie mógł się ich spodziewać ani też im zapobiec. Charakteru takiego nie przybiera domniemywana w świetle formułowanych we wniosku wyjaśnień niechęć członków Stowarzyszenia [...] do ponoszenia wydatków w rozmiarze większym aniżeli obciążenia członków innych znanych im stowarzyszeń, albowiem na rodzaj i natężenie działalności Stowarzyszenia, ewoluującego z "działań o charakterze prewencyjnym i intelektualnym" (pismo z 12 lipca 2011 r.) w kierunku szerokiego udziału w postępowaniach administracyjnych i sądowych, troje założycieli Stowarzyszenia (A. W., J. G. i W. M.) miało bezpośredni, bieżący wpływ, uwidoczniający się w podejmowanych kolejnych uchwałach zmieniających zasadnicze zasady finansowania kosztów działalności Stowarzyszenia w ramach wyznaczonych przez art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. Nr 79, poz. 855 ze zm.). Przedstawione uwagi pozostają w łączności z jednolicie przyjmowanym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym zapatrywaniem, zgodnie z którym niezależnie od ograniczeń wynikających ze wskazanego w art. 42 ust. 2 ustawy -Prawo o stowarzyszeniach sposobu finansowania, z regulacji odnoszącej się do stowarzyszenia zwykłego, wywieść można, że założyciele stowarzyszenia, określając cele i formy działania, zobowiązani są przewidzieć środki finansowe adekwatne do postawionych przed sobą zamierzeń. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się bowiem, że każde stowarzyszenie, niezależnie od tego, że ma charakter uproszczony, zobowiązane jest do zapewnienia sobie środków na prowadzenie działalności. Jak wskazał NSA w postanowieniu z 19 października 2010 r. sygn. II OZ 1041/10, prowadzenie działalności jako organizacja non profit nie jest przesłanką do zwolnienia stowarzyszenia od kosztów postępowania sądowego. Organizacje non profit nie są zwolnione od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również spory sądowe. Stowarzyszenie jako strona skarżąca inicjując, a następnie uczestnicząc w postępowaniu sądowoadministracyjnym, powinno bowiem zawsze przewidzieć obowiązek ponoszenia związanych z tym kosztów. Wymaga zauważenia, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego dostrzec można restryktywny sposób postrzegania warunków zwalniania stowarzyszeń z wymogu pokrywania przez nie opłat sądowych we własnym zakresie. W postanowieniu z 1 grudnia 2009 r. sygn. II OZ 1056/09 NSA przyjął, że jeżeli założyciele stowarzyszenia, przyjmując cele swojej działalności, są świadomi, że nie posiadają ani też nie będą w stanie zdobyć środków na jej prowadzenia, to powstaje pytanie o cel działania takiej organizacji, istota działania stowarzyszenia z natury rzeczy wyklucza bowiem przerzucenie kosztów jego działalności na Skarb Państwa. Przyjęta w niniejszej sprawie ocena wniosku Stowarzyszenia [...] uwzględnia to, że wymagane w rozpoznawanej sprawie do uiszczenia przez Stowarzyszenie koszty sądowe nie należą do wysokich, co oznacza, że nie zachodzi w tym przypadku rażąca dysproporcja pomiędzy wysokością środków, których wymóg uiszczenia obciąża Stowarzyszenie a kwotą pieniężną, której nałożony na stowarzyszenie zwykłe obowiązek opłacenia musiałby zostać potraktowany jako obciążenie nadmierne, a przez to niemożliwe do wypełnienia przez jednostkę organizacyjną niezajmującą się działalnością stricte nastawioną na zysk. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.