I SA/Wa 898/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie: WSA Marta Kołtun-Kulik WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lipca 2012 r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] marca 2012 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. (dalej "SKO") utrzymało w mocy decyzję Burmistrza N. z dnia [...] grudnia 2011 r. Nr [...] o zwrocie przez A. J. należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją z dnia [...] października 2009 r. Nr [...] Burmistrz N. przyznał świadczenie z funduszu alimentacyjnego na rzecz córki M. J. od dnia 1 października 2009 r. do dnia 30 września 2010 r. w wysokości [...] zł miesięcznie oraz na rzecz córki J. J. od dnia 1 października 2009 r. do 31 lipca 2010 r. w wysokości [...] zł miesięcznie (do 18 r.ż.) i od dnia 1 sierpnia 2010 r. do 30 września 2010 r. w wysokości [...] zł miesięcznie (po 18 r.z.). Pismem z dnia 7 marca 2011 r. A. J. został poinformowany o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie wydania decyzji dotyczącej zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności w wysokości wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. Nr [...] Burmistrz N. zobowiązał A. J. do zwrotu należności w wysokości wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na osoby uprawnione J. J. i M. J. w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z treścią art. 27 ust. 1-3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm. - dalej "ustawa") dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela wypłaconych należności. Organ dodał, że nie jest podmiotem mogącym rozstrzygnąć kwestię sposobu partycypowania A. J. w kosztach utrzymania córek, które miałoby ewentualny wpływ na wysokość zobowiązania alimentacyjnego. Od powyższej decyzji A. J. wniósł odwołanie, w którym wskazał, że na skutek ustnej umowy z byłą żoną łożył bezpośrednio do rąk córki J. lub byłej żony na utrzymanie dzieci. Dodał, że nie był świadomy, iż komornik prowadzi postępowanie egzekucyjne przeciwko niemu z tytułu niepłacenia alimentów. SKO decyzją z dnia [...] marca 2012 r. Nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza N. z dnia [...] grudnia 2011 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że z treści art. 27 ust.1-2 ustawy wynika, ustawowy obowiązek dłużnika alimentacyjnego zwrotu należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego łącznie z ustawowymi odsetkami oraz obowiązek organu wydania stosownej decyzji o zwrocie w sytuacji, gdy zakończy się okres wypłaty alimentów z funduszu alimentacyjnego lub zostanie uchylona decyzja przyznająca świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Zdaniem organu odwoławczego analiza ww. przepisów pozwala nadto na stwierdzenie, że decyzja wydana w sprawie obciążenia dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu kwot świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego nie jest decyzją uznaniową. SKO podkreśliło, że organ w prowadzonym postępowaniu zobowiązany jest jedynie ustalić, czy zostały wypłacone świadczenia, zaś w razie poczynienia w tym zakresie pozytywnych ustaleń, ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego, wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej świadczeń. Reasumując, SKO uznało, że decyzja organu pierwszej instancji została wydana prawidłowo i nie zachodzą podstawy by podważać słuszność takiego rozstrzygnięcia. Podnoszona przez A. J. zasadność nałożenia na niego obowiązku alimentacyjnego, nie jest przesłanką do uchylenia wobec niego obowiązku zwrotu wypłaconego świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Alimenty na rzecz J. J. i M. J. zostały zasądzone wyrokiem Sądu Okręgowego w O. z dnia [...] sierpnia 2003 r, sygn. akt [...] i jedynie w postępowaniu sądowym można podważyć zasadność nałożenia takiego obowiązku. Natomiast okoliczność przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego wynikała z bezskuteczności egzekucji alimentów od zobowiązanego. Na decyzję SKO z dnia [...] marca 2012 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył A. J. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] grudnia 2011 r. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że nie zgadza się z zaskarżoną decyzją, gdyż organ w tej decyzji ograniczył się do stwierdzenia, że Ośrodek Pomocy Społecznej nie jest podmiotem mogącym rozstrzygnąć kwestię partycypowania w kosztach utrzymania córek, które miałoby ewentualny wpływ na wysokość zobowiązania alimentacyjnego. Skarżący dodał, że większość wniosków, które złożył w organie oraz o których rozpatrzenie wnosił w odwołaniach nie zostało uwzględnionych. Zdaniem skarżącego nie ma orzeczenia zabraniającego ustnych umów między dłużnikiem i wierzycielem co do zmiany sposobu wywiązywania się ze zobowiązania przez dłużnika. Ponadto skarżący wobec niewystarczających dowodów, że stan faktyczny jest zgodny z jego oświadczeniami i zeznaniami wniósł o przesłuchanie osób, które wymienił w skardze w charakterze świadków. Skarżący podniósł, że była żona zapewniała go, że komornik nie prowadzi żadnej sprawy w stosunku do niego i nie otrzymał żadnego pisma od komornika w tym zakresie. W odpowiedzi na SKO wniosło o jej oddalenie i podtrzymało swe dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie jest uzasadniona, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Sąd zauważa, że obowiązek zwrotu właściwemu organowi wierzyciela przez dłużnika alimentacyjnego należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej łącznie z ustawowymi odsetkami został ustanowiony przez prawodawcę w art. 27 ust. 1 ustawy. Stosownie do art. 27 ust. 2 ustawy decyzja w sprawie zwrotu należności wydawana jest po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Ma ona charakter związany, ponieważ organ w prowadzonym postępowaniu zobowiązany jest jedynie ustalić, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy zostały wypłacone świadczenia, zaś w razie poczynienia w tym zakresie pozytywnych ustaleń, ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej (por. wyrok NSA z dnia 9 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 1070/11, LEX nr 1069573). W konsekwencji na etapie wydawania decyzji z art. 27 ust. 2 ustawy organ nie może badać samej zasadności przyznawania świadczenia alimentacyjnego na oznaczony okres świadczeniowy. Należy podkreślić, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego ma charakter tymczasowy i ma na celu skredytowanie podstawowych potrzeb osoby uprawnionej w sytuacji braku możliwości wyegzekwowania alimentów od dłużnika alimentacyjnego. W konsekwencji dłużnik alimentacyjny ma obowiązek zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej łącznie z ustawowymi odsetkami, ponieważ za niego środki finansowe wyłożono z budżetu państwa (art. 31 ust. 1 ustawy). W rozpoznawanej sprawie SKO zasadnie przyjęło, że wystąpiły przesłanki zobowiązania A. J. do zwrotu należności w wysokości świadczeń wypłaconych jego córkom M. i J. z funduszu alimentacyjnego. Bezsporne jest, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacane były córkom skarżącego – J. J. i M. J. na podstawie ostatecznej decyzji z dnia [...] października 2009 r, przyznającej J. J. i M. J. świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Łącznie wypłacono [...] zł. Niewątpliwe jest, że decyzja ta nie została skutecznie zakwestionowana ani w postępowaniu nadzwyczajnym, ani sądowym i jako taka pozostaje w obrocie prawnym. Zatem określona w zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji z dnia [...] grudnia 2011 r. należność podlegająca zwrotowi w wysokości [...] zł, wyliczona została prawidłowo. Zastrzeżeń Sądu nie budzi również wskazany w decyzji sposób naliczania odsetek za zwłokę, odpowiadający treści art. 27 ust. 1a ustawy. Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd nie podziela stanowiska skarżącego, że w niniejszym postępowaniu organ miał obowiązek przesłuchania w charakterze świadków byłej żony M. J. i córki J. J. na okoliczność istnienia ustnej umowy alimentacyjnej i przekazywania przez A. J. kwot pieniężnych w ramach realizacji obowiązku alimentacyjnego bezpośrednio byłej żonie i na konto pełnoletniej córki z pominięciem organu egzekucyjnego. Rację ma skarżący twierdząc, że na gruncie obowiązującego stanu prawnego istnieje możliwość zawarcia umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego (art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Jednakże ustalenie istnienia takiej umowy i i jej treści, w przypadkach spornych, należy do właściwości sądu powszechnego, a nie organu administracji, dlatego też Burmistrz N. jako organ właściwy wierzyciela nie miał kompetencji do ustalenia istnienia umownego stosunku prawnego pomiędzy byłymi małżonkami w zakresie dotyczącym obowiązku alimentacyjnego. W niniejszej sprawie Burmistrz N. związany był treścią pkt III prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego z dnia [...] sierpnia 2003 r., sygn. akt [...]. Dla niniejszej sprawy nie miały też znaczenia zarzuty dotyczące braku przesłuchania w postępowaniu administracyjnym w charakterze świadka J. W. konkubenta M. J. na okoliczność złożenia przez byłą żonę fałszywego oświadczenia co do okoliczności dotyczących osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym i wysokości osiąganych dochodów w przeliczeniu na członka rodziny. Zarzuty te nie dotyczą niniejszej sprawy, ponieważ przesłanka spełnienia kryterium dochodowego przez osobę uprawnioną do świadczeń z funduszu alimentacyjnego odnosi się do sprawy o wydanie decyzji o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego (art. 12 ust. 1 ustawy), a nie do sprawy w której wydano zaskarżoną decyzję, tj. sprawy o wydanie decyzji o zwrocie należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego (art. 27 ust. 1 ustawy). Niniejszej sprawy nie dotyka też zagadnienie konieczności uczestniczenia przez skarżącego w sprawie o wydanie decyzji o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Jeżeli bowiem skarżący uważa, że bez własnej winy nie brał udziału w tym postępowaniu, ,a w niniejszej sprawie miał status strony postępowania, to może wnieść żądanie wznowienia tego postępowania (art. 147 Kpa). Poza przedmiotem niniejszej sprawy pozostają też zarzuty dotyczące działania w niniejszej sprawie komornika sądowego - braku kontaktu ze skarżącym drogą pisemną i telefoniczną, brak ustalenia mienia podlegającego zajęciu. Nie wdając się w szczegółową analizę przepisów Kodeksu postępowania cywilnego regulujących postępowanie egzekucyjne należy tylko wskazać, że na czynności komornika oraz na zaniechanie dokonania czynności przysługuje skarga do sądu rejonowego (art. 767 § 1 Kpc). Jeżeli zatem skarżący uważał, że komornik sądowy naruszał procedurę egzekucyjną winien korzystać ze środków zaskarżenia aktualnych na etapie sądowego postępowania egzekucyjnego. Odnosząc się do podnoszonej przez skarżącego kwestii przekazywania na rzecz byłej żony oraz pełnoletniej córki alimentów Sąd zwraca uwagę, że z przepisu art. 815 § 1 Kpc zobowiązuje dłużnika do przekazywania wszelkich wpłat gotówką lub na rachunek komornika. Jeżeli natomiast dłużnik spełnił świadczenie, to w zależności od okoliczności konkretnego przypadku może to stanowić np. podstawę do zmiany orzeczenia ustalającego obowiązek alimentacyjny (art. 138 Krio), czy zawieszenia postępowania egzekucyjnego na wniosek dłużnika, jeżeli sąd uchylił natychmiastową wykonalność tytułu lub wstrzymał jego wykonanie albo dłużnik złożył zabezpieczenie konieczne według orzeczenia sądowego do zwolnienia go od egzekucji (art. 820 Kpc). Natomiast podnoszona przez skarżącego kwestia pobierania przez uprawnioną do świadczeń z funduszu alimentacyjnego alimentów w okresie, gdy organ właściwy wierzyciela wypłacał te świadczenia na podstawie decyzji o przyznaniu świadczeń alimentacyjnych może mieć znaczenie, ale w sprawie o zwrot nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego (art. 2 pkt 7 lit. d w zw. z art. 23 ust. 1 ustawy). Sąd ponownie zwraca uwagę, że w postępowaniu z art. 27 ust. 2 ustawy organ ocenia tylko, czy wydano w przeszłości decyzję pozytywną dla wierzyciela i czy doszło do wypłaty świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W postępowaniu tym dłużnik nie może zasłaniać się faktem, że wykonał zobowiązanie alimentacyjne w sposób, który nie wywołał stanu bezskuteczności egzekucji (por. wyrok NSA z dnia 5 października 2011 r., sygn. akt I OSK 800/11, LEX nr 1069681). Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) orzekł, jak w sentencji.