I SA/Wa 9/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Durzyńska Sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.) Asesor WSA Anna Fyda-Kawula Protokolant referent Aleksandra Cymerska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 maja 2022 r. sprawy ze skargi I. U. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 20 października 2021 r. nr KOA/4028/Sr/21 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia 20 października 2021 r. nr KOA/4028/Sr/21 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie w Warszawie utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Pruszkowa z dnia 8 września 2021 r, nr 1185/2021 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny: Decyzją z dnia 8 września 2021 r. nr 1185/2021 Prezydent Miasta Pruszkowa odmówił przyznania I. U. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką A. U.. W uzasadnieniu organ wskazał, że wnioskodawczyni odmówiła przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, który mógłby pozwolić na ustalenie, iż pomimo orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności ojca wnioskodawczyni - nie jest on w stanie ze względów zdrowotnych opiekować się A. U. Organ nie był również w stanie ustalić, w jakim zakresie wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad matką. Od powyższej decyzji odwołanie złożyła I. U.. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie rozpatrując sprawę wskazało, że stosownie do art. 28 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111) organ właściwy lub wojewoda odmawiają przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego, jeżeli osoba ubiegająca się o to świadczenie lub ten zasiłek uniemożliwi przeprowadzenie wywiadu, o którym mowa odpowiednio w art. 23 ust. 4aa lub 4e, lub nie udzieli podczas tego wywiadu wyjaśnień co do okoliczności objętych wywiadem. Zgodnie z notatką służbową z 3 września 2021 r. skarżąca uniemożliwiła przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, a także odmówiła udzielenia wyjaśnień co do danych swojej siostry, u której miał przebywać jej ojciec i odmówiła przyjęcia pisma wyjaśniającego. W tych okolicznościach organ zobligowany był do wydania decyzji odmownej. Całkowicie niezrozumiale jest jednoczesne zarzucanie przez skarżącą, że organ nie wyjaśnił okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia, które miały właśnie być wyjaśnione w ramach wywiadu środowiskowego, którego przeprowadzenie uniemożliwiła sama skarżąca. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła I. U. podnosząc, że jest ona sprzeczna z Konstytucją RP, nieetyczna i niehumanitarna. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał skargę za niezasadną. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) dalej jako: "u.ś.r.". Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Nie ulega wątpliwości, że decyzja o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego nie ma charakteru uznaniowego, a jego przyznanie uwarunkowane jest spełnieniem wszystkich przesłanek określonych w tym przepisie. Ponadto celem tego świadczenia, jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, jest udzielenie rekompensaty osobom, które rezygnują z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad członkiem rodziny, niezdolnym do samodzielnego funkcjonowania z uwagi na niepełnosprawność. Przyznanie tej rekompensaty jest wynagrodzeniem przez Państwo osób opiekujących się, gdyż w innym wypadku to Państwo musiałoby wywiązać się z obowiązku opieki nad swoimi niepełnosprawnymi obywatelami (zob. np. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 10 kwietnia 2014 r., II SA/Sz 1294/13, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wyjaśnić przy tym należy, że zgodnie z treścią art. 23 ust. 4 aa u.ś.r. jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się lub pobierającej świadczenie pielęgnacyjne wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1, organ właściwy oraz wojewoda mogą zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U., z 2018 r., poz. 1508 i 1693). Zaś z art. 28 ust. 1 u.ś.r. wynika, że organ właściwy lub wojewoda odmawiają przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego, jeżeli osoba ubiegająca się o to świadczenie lub ten zasiłek uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu, o którym mowa odpowiednio w art. 23 ust. 4aa lub 4c, lub nie udzieli podczas tego wywiadu wyjaśnień co do okoliczności objętych wywiadem. Jak wynika natomiast z art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się u osób korzystających lub ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej, w celu ustalenia ich sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej oraz u osób, o których mowa w art. 103. Zaś z ust. 1a pkt 1 tego przepisu wynika, że rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się również na podstawie art. 23 ust. 4 aa ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych u osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne lub osoby pobierającej to świadczenie w celu weryfikacji wątpliwości dotyczących okoliczności związanej z niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz sprawowaniem faktycznej opieki nad osoba, na którą ubiega się lub pobiera świadczenie pielęgnacyjne. Z art. 107 ust. 3a ustawy o pomocy społecznej wynika nadto, że przy przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz świadczeniu pracy socjalnej w środowisku może uczestniczyć drugi pracownik socjalny. Rodzinny wywiad środowiskowy oraz świadczenie pracy socjalnej w środowisku może się odbywać w asyście funkcjonariusza Policji. Na tle powołanego art. 23 ust. 4aa u.ś.r. ukształtowało się w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko, które Sąd w składzie niniejszym w pełni podziela, że rolą organów orzekających w sprawach przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest kontrola nad tym, aby nie dochodziło do nadużyć w zakresie jego przyznawania. Niewątpliwie tej kontroli, mającej na celu weryfikację faktycznej opieki nad osobą niepełnosprawną, służy przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, do którego odwołał się ustawodawca w art. 23 ust. 4aa u.ś.r., wprowadzając obligatoryjny wymóg jego przeprowadzenia w ramach ustalania przez organy prawa do tego świadczenia. Z tego powodu także i w orzecznictwie zwraca się uwagę na szczególną wagę tego środka dowodowego w postępowaniu w sprawie przyznania przedmiotowego świadczenia, (np. wyrok WSA w Bydgoszczy z 22 października 2013 r., sygn. II SA/Bd 794/13, dostępny w CBOSA). Podkreślić przy tym należy, że uniemożliwienie przeprowadzenia tego wywiadu lub nieudzielenie w jego toku wyjaśnień co do okoliczności nim objętych skutkuje, stosownie do art. 28 ust. 1 powołanej ustawy, odmową przyznania wnioskowanego świadczenia. Z notatki urzędowej sporządzonej w dniu 3 września 2021 r., na okoliczność wizyty pracownika socjalnego wynika, że w trakcie tej wizyty skarżąca nie wyraziła zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Podała, że opiekuje się matką, która jest w stanie wegetatywnym. Ojciec zaś jest przewlekle chory, sam wymaga opieki i pomocy, dlatego nie jest w stanie opiekować się żoną. Ponadto skarżąca odmówiła przyjęcia od pracownika socjalnego pisma z dnia 31 sierpnia 2021 r., które zawierało informacje dotyczące konieczności przedstawienia orzeczenia o niepełnosprawności ojca. Ostatecznie pismo to zostało doręczone skarżącej drogą pocztową w dniu 9 września 2021 r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia jego odbioru przez skarżącą. Dodać należy, że w aktach administracyjnych znajduje się również notatka służbowa z dnia 24 sierpnia 2021 r., z której wynika, że skarżąca została poinformowana przez pracownika socjalnego o konieczności złożenia orzeczenia określającego stopień niepełnosprawności ojca. Skarżąca jednak odmówiła, wobec czego pracownik poinformował ją, że w związku z brakiem współdziałania z jej strony sprawa będzie procedowana. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, w ocenie Sądu, Kolegium, odwołując się do regulacji zawartej w art. 28 ust. 1 u.ś.r., prawidłowo utrzymało w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Niewątpliwie przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nakładały na skarżącą występującą z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego obowiązek poddania się wspomnianemu wywiadowi środowiskowemu celem weryfikacji faktycznej opieki nad niepełnosprawną matką. Tymczasem analiza akt sprawy dowodzi, że skarżąca poza podpisaniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie udzieliła jakiejkolwiek informacji na temat zakresu opieki, którą realizuje nad matką. Okoliczność powyższa w zestawieniu z powziętą przez pracowników socjalnych informacją, że A. U. jest zamężna , a jej mąż legitymuje się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, skutkowała koniecznością jednoznacznego ustalenia zakresu opieki, którą nad matką sprawuje skarżąca, a także czy brak jest realnych możliwości sprawowania opieki nad nią przez męża. Jednak wobec uniemożliwienia przeprowadzenia przez skarżącą wywiadu środowiskowego prawidłowo organy orzekające w sprawie zastosowały art. 28 ust. 1 u.ś.r. W obliczu tych faktów nie sposób odmówić trafności stanowisku Kolegium zajętemu w zaskarżonej decyzji w kwestii uniemożliwienia przeprowadzenia przedmiotowego wywiadu środowiskowego, a więc kluczowego dla rozstrzygnięcia sprawy środka dowodowego. Reasumując, Sąd uznał działanie organów administracji w niniejszej sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego. Nie dopatrzył się także naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ani też naruszenia Konstytucji RP. Podnoszona w skardze bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania nie podlegają kontroli w niniejszym postępowaniu. Na opieszałość organów w rozpatrzeniu sprawy służy bowiem odrębny środek zaskarżenia jakim jest skarga na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie przez organ postępowania. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.