I SA/Wa 941/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dorota Apostolidis Sędziowie: Sędzia WSA Joanna Skiba (spr.) Sędzia WSA Anna Wesołowska Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 września 2016 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...]maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2016 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. , po rozpoznaniu odwołania J. W. od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] marca 2016 r., nr [...] o umorzeniu postępowania w zakresie wniosku J. W. o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości [...] zł oraz o odmowie umorzenia J. W. należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na syna W. W. w wysokości [...] zł - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ ustalił następujący stan faktyczny i prawny sprawy. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r. Prezydent W. przyznał A. W., jako przedstawicielce ustawowej osoby uprawnionej W. W., świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości [...] zł za okres od 1 lipca 2015 r. do 30 września 2015 r. Wnioskiem z dnia 22 października 2015 r. J. W. zwrócił się do organu o umorzenie tych należności oraz o umorzenie kwoty [...] zł jako jego zadłużenia alimentacyjnego. Decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. Prezydent W. odmówił J. W. umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na syna W. W. w łącznej kwocie [...] złotych wraz z odsetkami. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r. uchyliło decyzję z dnia [...] grudnia 2015 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Prezydent W. decyzją z dnia [...] marca 2016 r., nr [...] orzekł o umorzeniu postępowania w zakresie wniosku o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości [...] zł oraz orzekł o odmowie umorzenia J. W. należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na syna W. W. w wysokości [...] zł W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ wskazał, iż J. W. ma [...] lata, nie jest [...]. Wprawdzie obecnie utrzymuje się z zasiłku pielęgnacyjnego, ponieważ opiekuję się niepełnosprawną matką, ale umorzenie należności byłoby nieuzasadnionym przerzucaniem na podatników kosztów utrzymania jego syna. Odwołanie od decyzji Prezydenta W. złożył J. W. wskazując na swoją trudną sytuację materialną. Podniósł ponadto, iż płaci alimenty na czworo dzieci , w tym na syna W. oraz opiekuję się chorą matką. Decyzją z dnia [...] maja 2016 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, iż decyzja w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest decyzją uznaniową. Umorzenie dopuszczalne jest zatem po uwzględnieniu sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego. Organ wskazał ponadto, iż instytucja umorzenia jest wyjątkiem od generalnej zasady tj. obowiązku zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami za opóźnienie. Ponadto, przed wydaniem decyzji organ zobligowany jest do dokładnego ustalenia i zbadania sytuacji życiowej (majątkowej, rodzinnej, zdrowotnej) wnioskodawcy raz rodziny, którą tworzy, a następnie uwzględnić ją przy wydawaniu decyzji. W ocenie Kolegium, organ I instancji do powyższych wytycznych się zastosował. Dokonał niezbędnych ustaleń dotyczących sytuacji dochodowej i rodzinnej J. W. Kolegium wskazało, iż J. W. ma [...] lata jest zdrowy , zgodnie ze swoim wyborem pobiera zasiłek pielęgnacyjny z tytułu opieki nad swoją matką. Podkreśliło jednocześnie, że opieka nad matką jest obowiązkiem wszystkich dzieci, a więc również rodzeństwa skarżącego. We wniesionej skardze J. W. przedstawił swoją trudną sytuację rodzinną oraz zawodową. Podał, że od ponad 10 lat jest osobą bezrobotną, zaś rodzeństwo mieszka w dużej odległości od matki. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o umorzenie zaległości alimentacyjnych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławczego w W. wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest bezzasadna, bowiem zaskarżona decyzja odpowiada wymogom legalności, w kryteriach której odbywa się sądowa kontrola działalności administracji publicznej (art. 1 Prawo o ustroju sądów administracyjnych – Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.). Rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia zobowiązań dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń, wydane na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ma charakter uznaniowy (por. wyrok NSA z 6 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 890/14, zbiór LEX nr 1990000). Sądowa weryfikacja decyzji uznaniowych ma zaś ograniczony zakres i sprowadza się do zbadania, czy w danym przypadku granice uznania nie zostały przekroczone. O ile zatem stanowisko organu orzekającego oparte jest na prawidłowych ustaleniach stanu faktycznego, odnosi się do przesłanek ustawowych i jest przekonujące z punktu widzenia logicznego rozumowania oraz zasad doświadczenia życiowego, to podważanie tego typu decyzji w trybie skargi sądowej musi być uznane za bezskuteczne. Taka właśnie sytuacja występuje w niniejszej sprawie. Podkreślić należy, że na sytuację dochodową dłużnika bez wątpienia składa się jego stan zdrowotny, bo tylko po jego uwzględnieniu można mówić o możliwościach zarobkowych wnioskodawcy. Przy ustalaniu możliwości zarobkowych i majątkowych bierze się pod uwagę nie tylko zarobki i dochody rzeczywiście uzyskiwane, lecz i te, które osoba zobowiązana do alimentacji mogłaby uzyskać przy dołożeniu należytej staranności oraz stosownie do swoich sił umysłowych i fizycznych. Powyższe oznacza, że umorzenie w całości lub w części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu łącznie z odsetkami może być dokonane jedynie wówczas, gdy ocena całokształtu okoliczności dotyczących sytuacji finansowej i rodzinnej dłużnika pozwoli uznać, że wystąpiła szczególna sytuacja uprawniająca do wnioskowania o takiej potrzebie. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd uznał, że wydając orzeczenia na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy, a więc w warunkach uznania administracyjnego, organy obu instancji wyczerpująco zebrały i wszechstronnie rozpatrzyły cały materiał dowodowy niezbędny do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, i na tej podstawie dokonały prawidłowych ustaleń co do okoliczności faktycznych istotnych dla jej rozstrzygnięcia. Ustalenia te Sąd w pełni podziela i czyni je integralną częścią swoich ustaleń oraz podstawą dalszych rozważań. Podzielić trzeba stanowisko organu, iż umorzenie należności na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, o ile taki stan jest efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie należności. Instytucja umorzenia przedmiotowych należności jest wyjątkowa, co oznacza, że w sytuacji osoby występującej o podjęcie takiej decyzji muszą wystąpić szczególne okoliczności. Z akt sprawy nie wynika zaś, aby takie szczególne okoliczności zaistniały. Ze znajdującego się w aktach sprawy oświadczenia skarżącego z dnia 5 lutego 2016 r. oraz pisma Wójta Gminy J. z dnia [...] lutego 2016 r. wynika, że J. W. mieszka wraz z matką I. W., jego dwaj bracia mieszkają za granicą, zaś siostra mieszka w A. gm. G.. Skarżący nie pracuje zawodowo, od 1 stycznia 2015 r. otrzymuje specjalny zasiłek opiekuńczy w wysokości [...] zł z tytułu opieki nad matką. Nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, jak również decyzją o przyznaniu świadczenia rentowego. Oceny stanu zdrowia skarżącego nie może bowiem zmienić karta z leczenia szpitalnego z 2014 r. z rozpoznaniem złamania palca IV oraz ran szarpanych palców II i III. Biorąc pod uwagę wskazane wyżej okoliczności, tj. zarówno sytuację osobistą skarżącego, jak i zdrowotną, w ocenie Sądu, rację mają organy orzekające, że w tym konkretnym przypadku nie można zastosować instytucji umorzenia przedmiotowych należności. Skarżący jest bowiem osobą zdolną do pracy, nie legitymującą się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, czy też orzeczeniem o niezdolności do pracy. Fakt opieki nad matką, w sytuacji gdy są jeszcze osoby do tego zobowiązane ( troje rodzeństwa skarżącego) jest jego osobistym wyborem. Ta okoliczność nie zwalnia dłużnika z obowiązku alimentacyjnego wobec własnego dziecka (syna W. W.). Obowiązek ten jest obowiązkiem rodziców, od którego mogą być w zwolnieni tylko w sytuacjach wyjątkowych, spowodowanych brakiem możliwości poprawy swojej sytuacji dochodowej, np. w związku z ciężkimi schorzeniami (co wynikałoby z orzeczenia o niepełnosprawności), wiekiem. Skoro więc dłużnik nie wywiązał się ze swoich zobowiązań, to powinien mieć świadomość, że jego zadłużenie będzie wzrastać i powinien liczyć się z koniecznością zapłaty tych należności. Należy również zauważyć, że alimenty zasądzone na rzecz syna W.W. są w symbolicznej wysokości [...] zł miesięcznie. Poza tym z wysokości zadłużenia na rzecz Funduszu Alimentacyjnego wynika, że również przed sprawowaniem opieki nad matką, skarżący nie wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego na rzecz syna W. Działając w imieniu Państwa organy administracji publicznej nie mogą umarzać należności, gdyż sytuacja materialna dłużnika może w przyszłości ulec zmianie w wyniku podjęcia płatnej pracy bądź zaistnienia innych zdarzeń powodujących przysporzenie w majątku dłużnika. Zatem, trudna sytuacja materialna dłużnika w dacie orzekania w przedmiocie umorzenia należności nie musi oznaczać konieczności umorzenia owych należności. Nie można również zapominać o tym, iż obowiązek alimentacyjny - zgodnie z art. 128 i 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci ma charakter obligatoryjny. System zabezpieczenia społecznego nie ma zaś na celu zwolnienia w całości rodzica z ponoszenia kosztów utrzymania dzieci. Pogląd ten pozostaje w zgodzie z konstytucyjną zasadą pomocniczości (wyrażoną w preambule Konstytucji RP), stosownie do której Państwo ma wspierać a nie zastępować w alimentacji osoby do tego zobowiązane (por. rozważania zawarte w pkt 4.2 wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 23 czerwca 2008 r., sygn. akt P 18/06). Zatem, nie jest uzasadnione, aby pochopnie przerzucać obowiązek alimentacyjny na ogół podatników, tym bardziej, że celem zabezpieczenia społecznego jest zapewnienie bytu dzieciom rodziców, którzy nie są w stanie samodzielnie regulować należności na ich rzecz. Nie jest to pomoc bezzwrotna, a ustanowiona w interesie uprawnionych do pobierania świadczeń alimentacyjnych, dlatego uzasadnionym jest, że organ będzie oczekiwał uregulowania wypłaconych uprawnionym świadczeń alimentacyjnych od zobowiązanego z tytułu alimentów. Wyjątkowość instytucji zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego oznacza również konieczność interpretowania przepisów ją regulujących w sposób ścisły, a nie rozszerzający. Zatem, jak wskazano powyżej, umorzenie należności powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Uwzględniając powyższe, w ocenie Sądu, organy orzekające w sprawie nie naruszyły przepisów prawa zarówno materialnego, jak i procesowego, należycie zbadały i oceniły sytuację materialną i zdrowotną skarżącego, a wyprowadzone przez nie wnioski nie przekroczyły granic uznania administracyjnego i uzasadniały odmowę umorzenia przedmiotowych należności. Prawidłowe jest również stanowisko organu co do braku właściwości organu przy rozpoznawaniu żądania skarżącego umorzenia należności przypadających na rzecz likwidatora funduszu alimentacyjnego w wysokości [...] zł. Zgodnie z brzmieniem art. 30 ust. 2 organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. W ustawie z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym (j.t. z 1991 r. Dz. U. Nr 45, poz. 200, ze zm.) art. 17 stanowił, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może w szczególnie uzasadnionych wypadkach umorzyć należności funduszu alimentacyjnego od osób zobowiązanych do alimentów oraz od osób, które bezpodstawnie pobrały świadczenia z tego funduszu. Obecnie na mocy art. 68 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w szczególnie uzasadnionych przypadkach związanych z sytuacją zdrowotną lub rodzinną osoby, przeciwko której jest prowadzona egzekucja alimentów, lub osoby zobowiązanej do zwrotu bezpodstawnie pobranych świadczeń z funduszu, likwidator może umorzyć, rozłożyć na raty lub odroczyć termin płatności należności likwidowanego funduszu z tytułu wypłaconych lub bezpodstawnie pobranych świadczeń z funduszu (ust. 1). Likwidator, za zgodą ministra właściwego do spraw finansów publicznych, może umorzyć należności likwidowanego funduszu z tytułu wypłaconych lub bezpodstawnie pobranych świadczeń z funduszu (ust. 2). Od decyzji likwidatora, w sprawach określonych w ust. 1, przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego dotyczących spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych (ust. 3). Odwołanie, o którym mowa w ust. 3, wnosi się na piśmie do jednostki organizacyjnej Zakładu wskazanej w decyzji. Jeżeli odwołanie nie zostało uwzględnione podlega przekazaniu niezwłocznie, nie później niż w terminie 30 dni od dnia wniesienia, do sądu wraz z uzasadnieniem (ust. 4). Tym samym zaistniały w sprawie przesłanki do zastosowania art. 105 §1 kpa tj. umorzenia postępowania w zakresie wniosku skarżącego o umorzenie kwoty [...] zł, należności przysługującej likwidatorowi funduszu . Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w wyroku.