I SA/Wa 953/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Aneta Żak po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie przyznania prawa pomocy w formie odpłatnych usług opiekuńczych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 4 października 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r. w przedmiocie przyznania prawa pomocy w formie odpłatnych usług opiekuńczych. Skarżący złożył wniosek o sporządzenie uzasadnienia przedmiotowego wyroku oraz wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata. We wniosku skarżący podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jego jedyne źródło dochodów stanowi renta socjalna w wysokości [...]. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada majątku nieruchomego, a jedynie [...] oszczędności. Wskazał, że ponosi stałe wydatki w wysokości [...] miesięcznie na opłaty domowe (m.in. telewizję kablową i telefon), leczenie oraz pokrywa koszty swojego utrzymania. Mając powyższe na uwadze należało zważyć, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369), dalej: p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Analiza sytuacji finansowej skarżącego dokonywana przez pryzmat przesłanki wskazanej w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. dokonana w oparciu o informacje zawarte w złożonym wniosku o prawo pomocy oraz informacje wynikające z akt sprawy prowadzi do wniosku, że wniosek M.W. o ustanowienie adwokata nie zasługuje na uwzględnienie. W świetle oświadczeń złożonych w rozpoznawanym wniosku, skarżący jest osobą od niedawna pełnoletnią (ur. 1998 r.), która pozostaje na swoim wyłącznym utrzymaniu i dysponuje miesięcznie dochodem w wysokości [...]. Źródło jego dochodu stanowi renta socjalna. Przedstawiona we wniosku o prawo pomocy sytuacja osobista i majątkowa M.W. uzupełniona być jednak musi na potrzeby niniejszego postępowania o inne informacje, wynikające z akt sprawy, które dają jej pełny obraz. Uwzględnić bowiem trzeba, że w złożonej skardze skarżący wyjaśnił, iż mieszka w mieszkaniu udostępnionym przez rodziców, w którym ma własny pokój oraz że rodzice pokrywają wiele wydatków związanych z rozwojem zainteresowań skarżącego (kino, teatr, basen, zakup książek) oraz udzielają mu wsparcia w codziennym życiu poprzez motywowanie do wszelkich aktywności. Skarżący podał w skardze, że od uzyskania pełnoletności posiada oddzielne konto i pokrywa niezbędne wydatki we własnym zakresie, jednakże z renty socjalnej nie jest w stanie opłacić przyznanych mu pełnopłatnych usług opiekuńczych (ok. [...] miesięcznie). Ponadto, z akt sprawy wynika, że u skarżącego zdiagnozowano umiarkowany stopień niepełnosprawności (orzeczenie z dnia [...] czerwca 2016 r.), na skutek którego skarżący nie jest zdolny do uczestniczenia w terapii zajęciowej, podjęcia zatrudnienia także w zakresie aktywizacji zawodowej i okresowo wymaga stałej lub długotrwałej opieki albo pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wnioski te w całości potwierdza załączona do akt sprawy opinia psychologa z dnia [...] grudnia 2016 r., z której wynika, że skarżący nie jest w stanie funkcjonować samodzielnie, nie jest zdolny do pracy, nie jest w stanie zaspokoić swoich potrzeb bytowych oraz wypełniać podstawowych obowiązków domowych. Usługi opiekuńcze, z których skarżący korzysta od 2014 r., mające służyć jego usamodzielnieniu się, przynoszą niewielkie efekty terapeutyczne. W świetle przedstawionych powyżej okoliczności kwestia rodzaju gospodarstwa domowego, w którym pozostaje skarżący – tj. jednoosobowego czy wielkoosobowego, dla potrzeb przyjęcia ustaleń w postępowaniu wpadkowym w sprawie przyznania M.W. prawa pomocy nie ma znaczenia kluczowego. Decydujące znaczenie ma bowiem to, czy okoliczności sprawy wskazują, że przy ustalaniu zdolności skarżącego do samodzielnego partycypowania w kosztach procesu uwzględnić należy wyłącznie dochód wnioskodawcy, czy także dochody innych osób – członków jego rodziny, niezależnie od tego, czy skarżący pozostaje z tymi osobami w jednym gospodarstwie domowym czy nie pozostaje. W ocenie referendarza sądowego, wynikająca z akt sprawy sytuacja życiowa skarżącego jest tego rodzaju, że ocena dotycząca zasadności wniosku o ustanowienie adwokata z urzędu podjęta musi zostać nie tylko w oparciu o przedstawione we wniosku o prawo pomocy informacje dotyczące dochodów własnych skarżącego, ale wynikające z akt sprawy informacje odnoszące się do dochodów uzyskiwanych przez jego rodziców. Z akt sprawy wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że skarżący pomimo uzyskania pełnoletności jest osobą, która nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie, co ma decydujące znaczenie przy ocenie, czy względem niego na jego rodzicach ciąży obowiązek alimentacyjny. W świetle orzecznictwa sądów powszechnych, obowiązek alimentacyjny rodziców względem ich dzieci nie jest ograniczony terminem, a osiągnięcie przez dziecko określonego wieku nie stanowi przesłanki jego uchylenia (wyrok Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] maja 2014 r., [...] CA [...]). O wygaśnięciu obowiązku alimentacyjnego decyduje bowiem kryterium osiągnięcia przez dziecko zdolności do samodzielnego utrzymania się (wyrok Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...] lipca 2015 r., I ACa [...]). Ocena organu sądowego rozpoznającego wniosek o prawo pomocy, iż skarżący nie jest osobą, w stosunku do której, z uwagi na jej aktualny stan zdrowia przekładający się na możliwości zarobkowe, a w konsekwencji na brak zdolności do samodzielnego utrzymania się, wygasł obowiązek alimentacyjny jego rodziców koresponduje ze wskazaniem przez skarżącego w skardze, iż stara się być w coraz większym stopniu osobą niezależną i samowystarczalną. W świetle dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, przyczynianie się skarżącego do ponoszenia kosztów wspólnych jego rodziny, określanych jako "koszty domowe" ma wymiar jedynie symboliczny, gdyż sprowadza się do kwoty [...] przeznaczanej na opłaty za telefon i telewizję. W odwołaniu z dnia [...] stycznia 2017 r. skarżący potwierdził, że wszystkie rachunki – poza telewizyjnymi – pokrywają jego rodzice. W tych okolicznościach nie budzi wątpliwości, że niedostatek środków finansowych własnych skarżącego, dysponującego dochodem w wysokości [...] z tytułu świadczeń socjalnych oraz brak możliwości uzyskania dodatkowych źródeł dochodów nie stanowi okoliczności samoistnie przesądzającej o istnieniu uprawnionych podstaw do ustanowienia skarżącemu adwokata z urzędu. Jeśli się zważy, że zakres świadczeń alimentacyjnych, w myśl art. 135 § 1 i § 2 k.r.i o., zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego, zaś w judykaturze przyjmuje się, że obowiązek alimentacyjny obejmuje również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 15 maja 1989 r., sygn. II CZ 80/89; z dnia 5 maja 1967 r., sygn. I CZ 37/67, a także postanowienia NSA: z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04; z dnia 9 czerwca 2015 r. sygn. I GZ 317/15) to stwierdzić trzeba, że na ocenę udzielenia skarżącemu wsparcia z budżetu państwa poprzez poniesienie kosztów działania w jego sprawie profesjonalnego pełnomocnika procesowego ze środków pochodzących z danin publicznych nie mogła pozostać bez wpływu sytuacja majątkowa rodziców skarżącego, jako osób zobowiązanych do jego alimentacji. Sytuacja ta ustalona została na potrzeby postępowania administracyjnego, którego dotyczyła wniesiona do sądu skarga i zawierała ustalenie, że na koniec 2016 r. łączny dochód czteroosobowego gospodarstwa domowego obejmującego skarżącego, jego brata oraz rodziców wynosił [...] netto, na co składała się renta socjalna skarżącego w wysokości [...], wynagrodzenie matki wnioskodawcy w wysokości [...] oraz wynagrodzenie ojca w wysokości [...]. Mając na względzie, że akta sprawy zawierają zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń rodziców skarżącego ujawniające nie tylko wysokość netto ich zarobków za listopad 2016 r., ale również charakter zatrudnienia - na czas nieokreślony, brak jest podstaw do przyjęcia, że na dzień rozpoznawania niniejszego wniosku sytuacja finansowa rodziny skarżącego – zdeterminowana posiadaniem przez jego rodziców stabilnego źródła zatrudnienia zapewniającego dochody o znacznej wysokości, znacząco odbiega od ustaleń przyjętych w IV. kwartale 2016 r. Zauważyć ponadto trzeba, że w okresie, jaki minął od końca 2016 r. do dnia rozpoznania niniejszego wniosku, dochody skarżącego wzrosły, przy czym deklaruje on posiadanie oszczędności w wysokości [...]. W tych warunkach organ sądowy odstąpił od wezwania skarżącego do przestawienia szczegółowego wykazu wydatków ponoszonych przez jego rodzinę na utrzymanie konieczne, dowodów na ponoszenie tych wydatków, a także materiałów źródłowych odnoszących się do wysokości dochodów oraz składników majątku jego rodziców (zeznania podatkowe, wyciągi z rachunków bankowych i inne), zakładając, że koszty te, niezależnie od ponoszenia przez nich wydatków na utrzymanie (leczenie) skarżącego, odpowiadają średnim kosztom prowadzenia czteroosobowego gospodarstwa domowego, zaś poziom dochodowości gospodarstwa domowego strony – w zakresie w jakim ustalony on został na wcześniejszym etapie postępowania w odniesieniu do zarobków rodziców skarżącego z tytułu zatrudnienia – w stosunku do stanu aktualnego nie zmienił się na niekorzyść. W ocenie organu sądowego okoliczności sprawy nie wskazują, że zaktualizował się obowiązek udzielenia skarżącemu z budżetu państwa pomocy w realizacji jego praw w oparciu o normę wynikającą z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., gdyż pomoc udzielona przez jego rodzinę w realizacji tych praw jest niewystarczająca lub niemożliwa. Uznając zatem, że skarżący nie spełnia wskazanego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. warunku przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.