I SA/Wa 953/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Małgorzata Boniecka – Płaczkowska po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M.W. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 7 listopada 2017 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie przyznania prawa pomocy w formie odpłatnych usług opiekuńczych postanawia : utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. M.W. pismem z [...] listopada 2017 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z 7 listopada 2017 r., którym odmówiono mu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. We wniesionym sprzeciwie wnioskodawca zaznaczył, że prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe i sam pokrywa swoje wydatki. Podniósł, że jego sytuacja zmieniała się w stosunku do tej jaką podał w odwołaniu z dnia [...] stycznia 2017 r., w którym stwierdził, że wszystkie rachunki – poza telewizyjnymi pokrywają jego rodzice. Obecnie pokrywa część wydatków związanych z domem w którym mieszka (szambo, odpady komunalne, gaz, energia). Podał, że wywóz szamba co miesiąc przy 4 – osobowej rodzinie to koszt w wysokości [...]. Z tego względu, co czwarty miesiąc dokłada się do tych wydatków w wysokości [...]. Zaznaczył, że osoba pełnoletnia i dysponująca własnym dochodem, może nawet mieszkając z rodzicami prowadzić odrębne od nich gospodarstwo domowe. Wnioskodawca oświadczył, że nie zgadza się ze stwierdzeniami psychologa zawartymi w opinii z [...] grudnia 2016 r., z których wynika że "nie jest w stanie zaspokoić swoich potrzeb bytowych oraz wypełniać podstawowych obowiązków domowych". Dodał, że orzeczenie o niepełnosprawności z [...] czerwca 2016 r. wydane zostało, kiedy był uczniem I klasy Liceum Ogólnokształcącego i nie musiał uczestniczyć w terapii zajęciowej, czy podejmować zatrudnienia w zakresie aktywizacji zawodowej. Zaznaczył, że rodzice spełniają swoje obowiązki wynikające z przepisów prawa, poprzez udostępnianie mieszkania, pokrywanie wielu wydatków i wsparcie w codziennym życiu, motywowanie do wszelkiej aktywności. Nie mają jednak obowiązku ponoszenia wszystkich jego wydatków. Wynajęcie mieszkania w Warszawie przekracza jego możliwości finansowe. Pokreślił, że prowadzi odrębne gospodarstwo domowe poprzez samodzielnie robienie zakupów tylko dla siebie, pranie, sprzątanie, przygotowywanie posiłków tylko dla siebie. W domu w którym mieszka ma swój pokój, wydzieloną półkę w lodówce na swoje rzeczy i wydzielone miejsce na środki czystości. Podkreślił, że zarówno on, jak i brat oraz rodzice mają swoje oddzielne pokoje. Wnioskodawca oświadczył, że nie płaci obecnie wszystkich rachunków sam, gdyż jego dochody są tak niskie, iż musi mieć środki na własny rozwój. Dokłada się jednak do wszystkich rachunków takich jak m.in.: telefon, woda, szambo, prąd, gaz, światło. Podał, że [...] grudnia 2016 r. otworzył własny rachunek w banku, na który wpływa renta socjalna i sam zarządza środkami, które ma na koncie. Wskazał, że od [...] stycznia 2017 r. pokrywa wszystkie swoje wydatki. Postanowieniem z 7 listopada 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że decydujące znaczenie przy ustalaniu zdolności skarżącego do samodzielnego partycypowania w kosztach procesu mają okoliczności sprawy wskazujące na to, czy uwzględnić należy wyłącznie dochód wnioskodawcy, czy także dochody innych osób – członków jego rodziny. Bez znaczenia przy tym jest, czy wnioskodawca pozostaje z tymi osobami w jednym gospodarstwie domowym, czy też nie. Referendarz wskazał, że ocena zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy podjęta musi zostać nie tylko w oparciu o przedstawione we wniosku informacje dotyczące dochodów skarżącego, ale także w oparciu o wynikające z akt sprawy informacje odnoszące się do dochodów uzyskiwanych przez jego rodziców. Z akt sprawy wynika natomiast, że skarżący pomimo uzyskania pełnoletności jest osobą, która nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie, co ma decydujące znaczenie przy ocenie, czy względem niego na jego rodzicach ciąży obowiązek alimentacyjny. Dlatego na ocenę udzielenia skarżącemu wsparcia z budżetu państwa nie mogła pozostać bez wpływu sytuacja majątkowa rodziców, jako osób zobowiązanych do jego alimentacji. Sytuacja ta ustalona została na potrzeby postępowania administracyjnego, którego dotyczyła wniesiona do sądu skarga. Z dokonanych ustaleń wynika, że na koniec 2016 r. łączny dochód czteroosobowego gospodarstwa domowego obejmującego skarżącego, jego brata oraz rodziców wynosił [...], na co składała się renta socjalna skarżącego w wysokości [...], wynagrodzenie matki w wysokości [...] oraz wynagrodzenie ojca w wysokości [...]. Rodzice zatrudnieni są na czas nieokreślony. Biorąc pod uwagę charakter zatrudnienia rodziców wnioskodawcy brak jest podstaw do przyjęcia, że na dzień rozpoznawania niniejszego wniosku sytuacja finansowa rodziny skarżącego znacząco odbiega od ustaleń przyjętych w IV kwartale 2016 r. Ponadto, w okresie jaki minął od końca 2016 r. do dnia rozpoznania wniosku, dochody skarżącego wzrosły, przy czym zadeklarował on posiadanie oszczędności w wysokości [...]. Referendarz stwierdził, że w świetle dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, przyczynianie się skarżącego do ponoszenia kosztów wspólnych jego rodziny, określanych jako "koszty domowe" ma wymiar jedynie symboliczny, gdyż sprowadza się do kwoty [...] przeznaczanej na opłaty za telefon i telewizję. W odwołaniu z dnia [...] stycznia 2017 r. skarżący stwierdził natomiast, że wszystkie rachunki – poza telewizyjnymi – pokrywają jego rodzice. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje : Sprzeciw jest niezasadny, a zaskarżone nim postanowienie referendarza sądowego należało utrzymać w mocy. W rozpatrywanej sprawie zastosowanie ma art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 t.j.) powoływanej dalej jako P.p.s.a, zgodnie z którym, rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 P.p.s.a., a więc także od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach tych wniesienie sprzeciwu wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Rozpoznanie sprawy następuje na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Stosownie do treści art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 P.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 P.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. W niniejszej sprawie wnioskodawca wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata z urzędu. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści powołanego przepisu wynika zatem, że ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie. W niniejszej sprawie referendarz sądowy prawidłowo uznał, że wnioskodawca nie wykazał, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata z urzędu. Z nadesłanego formularza wynika, że wnioskodawca jest od niedawna osobą pełnoletnią (ur. 1998 r.), utrzymującą się z renty socjalnej w wysokość [...] miesięcznie. Wnioskodawca oświadczył, że nie jest właścicielem ani współwłaścicielem żadnej nieruchomości, nie posiada papierów wartościowych i innych praw majątkowych, oraz przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Wnioskodawca podał, że zgromadził oszczędności w wysokości [...]. Zaznaczył, że prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Jako stałe zobowiązania i wydatki podał w formularzu kwotę [...] tytułem opłat za telewizję kablową i telefon. Oświadczył, że pozostałą kwotę przeznacza na pokrycie kosztów utrzymania oraz wydatki na zakup leków. We wniesionej do Sądu skardze wnioskodawca wyjaśnił, że mieszka w domu jednorodzinnym wspólnie z rodzicami i bratem, jednak utrzymuje się samodzielnie i prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Rodzice udostępniają mu pokój oraz pokrywają wydatki związane z rozwojem jego zainteresowań. Udzielają także wsparcia w codziennym życiu poprzez motywowanie do wszelkich aktywności. Wnioskodawca podał, że odkąd uzyskał pełnoletniość ma swój własny dochód w postaci renty socjalnej, ma oddzielne konto i pokrywa niezbędne wydatki we własnym zakresie. Nie jest jednak w stanie opłacić przyznanych mu pełnopłatnych usług opiekuńczych w wysokości ok. [...] miesięcznie. Wskazał, że stara się być w coraz większym stopniu osobą niezależną i samowystarczalną. Z akt sprawy wynika, że u skarżącego zdiagnozowano umiarkowany stopień niepełnosprawności (orzeczenie z dnia [...] czerwca 2016 r.), na skutek którego nie jest zdolny do uczestniczenia w terapii zajęciowej, podjęcia zatrudnienia, także w zakresie aktywizacji zawodowej i okresowo wymaga stałej lub długotrwałej opieki albo pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wnioski te potwierdza załączona do akt sprawy opinia psychologa z [...] grudnia 2016 r., z której wynika, że skarżący nie jest w stanie funkcjonować samodzielnie, nie jest zdolny do pracy, nie jest w stanie zaspokoić swoich potrzeb bytowych oraz wypełniać podstawowych obowiązków domowych. Usługi opiekuńcze, z których korzysta od 2014 r., mające służyć jego usamodzielnieniu się, przynoszą niewielkie efekty terapeutyczne. W świetle powyższego, decydujące znaczenie ma to, czy okoliczności sprawy wskazują, że przy ustalaniu zdolności skarżącego do samodzielnego partycypowania w kosztach procesu uwzględnić należy wyłącznie dochód wnioskodawcy, czy także dochody innych osób – członków jego rodziny. Z akt sprawy wynika, że sytuacja życiowa skarżącego jest tego rodzaju, że ocena zasadności wniosku podjęta musi zostać nie tylko w oparciu o informacje dotyczące dochodów własnych skarżącego, ale także na podstawie dokumentów z akt sprawy i odnoszących się do dochodów uzyskiwanych przez jego rodziców. Z akt sprawy wynika, że skarżący pomimo uzyskania pełnoletności nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie, co ma decydujące znaczenie przy ocenie, czy względem niego na jego rodzicach ciąży obowiązek alimentacyjny. Zgodnie z orzecznictwem sądów powszechnych, obowiązek alimentacyjny rodziców względem ich dzieci nie jest ograniczony terminem, a osiągnięcie przez dziecko określonego wieku nie stanowi przesłanki uchylenia tego obowiązku (wyrok Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 12 maja 2014 r., II CA 224/14). O wygaśnięciu obowiązku alimentacyjnego decyduje bowiem kryterium osiągnięcia przez dziecko zdolności do samodzielnego utrzymania się (wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 15 lipca 2015 r., I ACa 205/15). Dokonana przez referendarza sądowego ocena, że skarżący nie jest osobą, w stosunku do której, wygasł obowiązek alimentacyjny jego rodziców koresponduje z treścią skargi, z której wynika, że stara się on być w coraz większym stopniu niezależny i samowystarczalny. Zakres świadczeń alimentacyjnych, w myśl art. 135 § 1 i § 2 k.r.i o., zależy natomiast od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. W judykaturze przyjmuje się, że obowiązek alimentacyjny obejmuje również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 15 maja 1989 r., sygn. II CZ 80/89; z dnia 5 maja 1967 r., sygn. I CZ 37/67, a także postanowienia NSA: z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04; z dnia 9 czerwca 2015 r. sygn. I GZ 317/15). Z powyższych względów na ocenę, czy wnioskodawca spełnia ustawowe przesłanki do przyznania prawa pomocy nie mogła pozostać bez wpływu sytuacja majątkowa rodziców skarżącego, jako osób zobowiązanych do jego alimentacji. Sytuacja ta ustalona została na potrzeby postępowania administracyjnego. Z akt administracyjnych wynika, że na koniec 2016 r. łączny dochód czteroosobowego gospodarstwa domowego obejmującego skarżącego, jego brata oraz rodziców wynosił [...]. Na dochód ten składa się renta socjalna skarżącego w wysokości [...], wynagrodzenie matki wnioskodawcy w wysokości [...] oraz wynagrodzenie ojca w wysokości [...]. Z zaświadczeń rodziców skarżącego wynika także charakter zatrudnienia - na czas nieokreślony, a zatem brak jest podstaw do przyjęcia, że na dzień rozpoznawania niniejszego wniosku sytuacja finansowa rodziny skarżącego znacząco odbiega od ustaleń przyjętych w IV. kwartale 2016 r. Podkreślić należy, że rodzice wnioskodawcy uzyskują stały dochód miesięczny o znacznej wysokości. Ponadto, ciąży na nich względem wnioskodawcy obowiązek alimentacyjny, a jak wskazano powyżej obejmuje on również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego zainicjowanego przez osobę uprawnioną do alimentacji. Dodatkowo wskazać należy, że w okresie jaki minął od końca 2016 r. do dnia rozpoznania niniejszego wniosku, dochody skarżącego wzrosły, przy czym wnioskodawca posiada zgromadzone oszczędności pieniężne w wysokości [...]. Prawidłowo więc w postanowieniu z 7 listopada 2017 r. uznano, że brak jest podstaw do przyznania wnioskodawcy prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przy czym podniesione w sprzeciwie okoliczności nie mogły wpłynąć na zmianę wydanego rozstrzygnięcia, gdyż są one w znacznej części powtórzeniem argumentacji zawartej w skardze. Jedyną nową okolicznością na którą powołuje się skarżący jest partycypowanie w kosztach związanych z utrzymaniem domu poprzez dokładanie się do wszystkich rachunków (takich jak m.in.: telefon, woda, szambo, prąd, gaz, światło). Jednak z przyczyn wyżej omówionych nie mają one istotnego znaczenia dla oceny sytuacji finansowej i życiowej wnioskodawcy. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.