I SAB/Wa 1293/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Szmydt Sędziowie: Sędzia WSA Anna Wesołowska Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi P.S. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku o uzupełnienie postanowienia oddala skargę. Pismem z [...] kwietnia 2016 r., P.S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na przewlekłe prowadzenie przez Samorządowe Kolegium Odwoławczego w [...] postepowań, mające mieć miejsce przy rozpoznawaniu jego 48 wniosków, w tym min. wniosku z [...] maja 2015 r. o uzupełninie pouczenia w postanowieniu ww. organu z [...] kwietnia 2015 r. odmawiającym sprostowania błędów pisarskich w orzeczeniach Kolegium. Skarga ta została wniesiona w następującym stanie faktycznym. Postanowieniem z [...] kwietnia 2015 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] odmówiło sprostowania błędów pisarskich mających mieć rzekomo miejsce w orzeczeniach tego organu z [...] lutego 2015 r. i [...] marca 2015 r. Sprostowanie to miało dotyczyć, wedle żądania P.S., nieprawidłowo zapisanego imienia członka składu orzekającego (Małgorzaty Grochockiej), która to osoba w rzeczywistości w składach tych nie uczestniczyła. W postanowieniu pouczono wnioskodawcę o przysługującym od orzeczenia środku prawnym – wniosku o ponowne rozpatrzenia sprawy. Wnioskiem z [...] maja 2015 r. P.S. zwrócił się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego o uzupełnienie powyższego pouczenia o informacje o prawie jego zaskarżenia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Pismem z [...] kwietnia 2016 r. wezwał on Kolegium do zaprzestania naruszeń prawa, a w dniu 18 kwietnia 2016 r. wniósł wskazaną na wstępie skargę. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: skarga jest niezasadna. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), przywoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie m.in. w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4a. Jej podstawowym celem jest ochrona jednostki przed nieuzasadniona zwłoką organu w załatwieniu sprawy administracyjnej i doprowadzenie do wydania przez organ w tejże sprawie stosownego aktu. Zgodnie bowiem z art. 149 § 1 powołanej ustawy uwzględnienie skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach wymienionych w komentowanym przepisie polega na zobowiązaniu organu administracji publicznej do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji albo dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. W takiej sytuacji jednocześnie sąd stwierdza - w myśl art. 149 § 1a p.p.s.a - czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W sprawie niniejszej mamy jednak do czynienia z sytuacją szczególną, gdyż z urzędu sądowi wiadomo, że jest to jedna z przeszło tysiąca spraw, które skarżący wniósł do organu i które w dalszym ciągu wnosi. Skarga w przedmiotowej sprawie dotyczy zwłoki w rozpoznaniu wniosku o uzupełnienie pouczenia w postanowieniu wpadkowym Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] o informację dotyczącą trybu jego zaskarżenia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, które to pouczenie miałoby, jak można domniemywać z treści żądania, zastąpić zawarte w tym postanowieniu prawidłowe pouczenie o przysługującym stronie środku zaskarżenie w postaci wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (art. 113 § 3 w zw. z art. 144 i art. 127 § 3 k.p.a.). Tak skonstruowane żądanie wskazuje, że skarżącemu w istocie nie chodzi o urzeczywistnienie prawa do obrony swych praw przed organem administracji, a li tylko nękanie podmiotu zobowiązanego do rozpoznawania spraw z zakresu administracji publicznej, co sprzeczne jest z funkcjami ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Wniosek ten jest tym bardziej uprawniony, że skarżący inicjujący i prowadzący liczne postepowania administracyjne, musi mieć świadomość o poprawności wspomnianego pouczenia, a przez to oczywistej niezasadności swojego żądania. Rozważenia wymaga w tej sytuacji instytucja "nadużycia prawa". W doktrynie przyjmuje się, że nadużycie praw procesowych należy uznać za samoistną instytucję prawa procesowego (zob. A. Redelbach, S. Wronkowska, Z. Ziembiński, Zarys teorii państwa i prawa, Warszawa 1992, s. 153). Nadużycie prawa to korzystanie z tego prawa i używanie instrumentów służących jego realizacji nie w celu zrealizowania wartości, którym to prawo ma służyć, chociaż z powoływaniem się na nie (tak W. Jakimowicz, Nadużycie prawa dostępu do informacji publicznej, w: Antywartości w prawie administracyjnym, maszynopis powielony, Kraków 2015, pkt V). Do nadużycia prawa dochodzi w sytuacjach, gdy strona podejmuje prawnie dozwolone działania dla celów innych, niż przewidziane przez ustawodawcę. Każde prawo podmiotowe przyznane jest przez normę prawną w celu ochrony interesów uprawnionego. Prawo to winno być jednak wykonywane zgodnie z celem, na który zostało przyznane. W konsekwencji zachowanie, które formalnie zgodne jest z literą prawa, lecz sprzeciwia się jej sensowi, nie może zasługiwać na ochronę (M. Warchoł, Pojęcie nadużycia prawa w procesie karnym, "Prokuratura i Prawo", 2007, nr 11, s. 49 i nast.; T. Cytowski, Procesowe nadużycie prawa, "Przegląd Sądowy" 2005, nr 5, s. 81 inast.; M.G. Plebanek, Nadużycie praw procesowych w postępowaniu cywilnym, Warszawa 2012, s. 50 i nast.; P. Przybysz, Nadużycie prawa w prawie administracyjnym, w: Nadużycie prawa, pod red. H. Izdebskiego, A. Stępkowskiego, Warszawa 2003, s. 189; por. wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2011 r., IIFSK 1338/10). Tak samo oceniane jest działanie podmiotu, który inicjuje szereg postępowań administracyjnych w celu innym, niż ochrona swych praw – w ten sposób wpływa na obniżenie poziomu ochrony innych podmiotów, które nie mogą w dostatecznie szybki sposób uzyskać ochrony prawnej (H. Dolecki, Nadużycie prawa do sądu, w: Sądownictwo administracyjne gwarantem wolności i praw obywatelskich 1980-2005, pod red. J. Górala, R. Hausera, J. Trzcińskiego, Warszawa 2005, s. 136). Podkreślić należy przy tym, że stanowisko takie znajduje aprobatę nie tylko w doktrynie oraz orzecznictwie sądów polskich, ale również akceptowane jest przez Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu, który wielokrotnie zwracał uwagę, że określone działania strony w procesie można uznać za nadużycie prawa do sądu (zob. np. postanowienie NSA z dnia 5 listopada 2015 r., I OZ 1382/15). Należy wskazać, że koncepcja zakazu nadużycia prawa do sądu jest przyjmowana także w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zakłada się więc, że działania skarżącego, dla którego inicjowanie postępowań sądowych nie służy ochronie naruszonych praw, a stanowi cel sam w sobie, uznane być musi za nadużycie prawa do sądu (zob. postanowienie NSA z dnia 18 marca 2014 r., I OZ 175/14). Mając na uwadze powyższe, nadużyciem prawa jest zatem wykorzystywanie instytucji prawnej wbrew jej celowi i funkcji. Wnoszenie zatem do sądu administracyjnego skargi, która nie ma służyć rozstrzygnięciu realnego sporu między stronami bądź kontroli legalności działania (bezczynności administracji) czy której rozstrzygnięcie nie będzie rzutowało na prawa lub obowiązki stron – może być oceniane pod kątem nadużycia prawa. Zakaz nadużycia prawa w sposób oczywisty wiązać należy z zasadą państwa prawnego, wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP, w której znajduje swoją podstawę (por. K. Osajda, Nadużycie prawa w procesie cywilnym, "Przegląd Sądowy" 2005, nr 5 s. 69; M.G. Plebanek, Nadużycie praw procesowych, s. 57; P. Przybysz, Nadużycie prawa..., s. 204-205). Zatem żądanie zawarte w skardze należy uznać za nadużycie prawa i jako takie nie zasługujące na ochronę. Działanie skarżącego ma bowiem na celu inicjowanie jak największej liczby postępowań, a nie obrony swoich praw. Tym samym brak jest podstaw do uwzględnienia skargi. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a, orzekł jak w sentencji wyroku. Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 4 w związku z art. 120 powołanej ustawy, który to przepis dopuszcza stosowanie ww. trybu z urzędu do spraw wywołanych skargą na bezczynność lub przewlekłe poprowadzenie postępowania.