I SAB/Wa 296/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: WSA Joanna Skiba (spr.) Sędziowie: WSA Elżbieta Lenart WSA Przemysław Żmich po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi P. S. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku o wyjaśnienie wątpliwości co do treści orzeczenia oddala skargę. Pismem z 16 czerwca 2015 r. P. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w jednym piśmie 59 skarg w tym m.in. skargę na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 10 maja 2015 r. o wyjaśnienie wątpliwości co do treści "orzeczenia [...]". Skarga została wniesiona w następującym stanie faktycznym. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] sprostowało własna decyzję z dnia [...] września 2014 r. przez zmianę zapisu w składzie " Małgorzat " na " Małgorzata". W dniu 9 marca 2015 r. P. S. zwrócił się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej postanowieniem z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu. Postanowieniem z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] odmówiło przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej postanowieniem z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...]. Pismem z dnia [...] maja 2015 r. P. S. wniósł o wyjaśnienie wątpliwości co do treści postanowienia nr [...], gdyż jego treść jest niezrozumiała i niejasna i budzi wątpliwości. Pismem z dnia 15 czerwca 2015 r., skarżący wezwał Kolegium do zaprzestania naruszeń prawa, a w dniu 16 czerwca 2015 r. wniósł wskazaną na wstępie skargę. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej odrzucenie lub oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: W pierwszej kolejności należy podnieść, że skarga na bezczynność organu w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 10 maja 2015 r. o wyjaśnienie wątpliwości co do treści orzeczenia [...] jest dopuszczalna, gdyż poprzedziło ją pismo z dnia 15 czerwca 2015 r. stanowiące w istocie wezwania do usunięcia naruszenia prawa. Został zatem zachowany tryb określony w art. 52 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), przywoływanej dalej jako "P.p.s.a.", warunkujący skuteczne wniesienie skargi do sądu administracyjnego na bezczynność organu. Rozpoznając natomiast skargę merytorycznie należy uznać ja za bezzasadną. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie m.in. w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4a. Jej podstawowym celem jest ochrona jednostki przed nieuzasadniona zwłoką organu w załatwieniu sprawy administracyjnej i doprowadzenie do wydania przez organ w tejże sprawie stosownego aktu. Zgodnie bowiem z art. 149 § 1 P.p.s.a. uwzględnienie skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach wymienionych w komentowanym przepisie polega na zobowiązaniu organu administracji publicznej do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji albo dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. W takiej sytuacji jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W sprawie niniejszej mamy jednak do czynienia z sytuacją szczególną, gdyż z urzędu sądowi wiadomo, że jest to to jedna z kilkuset spraw, które skarżący wniósł do organu. Skarga w przedmiotowej sprawie bezczynności organu w przedmiocie rozpatrzenia wniosku skarżącego o wyjaśnienie wątpliwości co do treści postanowieniem z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], którym odmówiono na wniosek P. S. przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej postanowieniem z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] dotyczącego zmiany zapisu w składzie organu "[...]" na "[...]". Sformułowane żądanie w niniejszej sprawie wskazują, że skarżącemu nie chodzi o urzeczywistnienie prawa obywateli do obrony swych prawa przed organem administracji. Jego działanie nastawione jest w istocie na nękanie podmiotu zobowiązanego do rozpoznawania sprawa z zakresu administracji publicznej, co sprzeczne jest z funkcjami ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Rozważenia wymaga w tej sytuacji instytucja "nadużycia prawa". W doktrynie przyjmuje się, że nadużycie praw procesowych należy uznać za samoistną instytucję prawa procesowego (zob. A. Redelbach, S. Wronkowska, Z. Ziembiński, Zarys teorii państwa i prawa, Warszawa 1992, s. 153). Nadużycie prawa to korzystanie z tego prawa i używanie instrumentów służących jego realizacji nie w celu zrealizowania wartości, którym to prawo ma służyć, chociaż z powoływaniem się na nie (tak W. Jakimowicz, Nadużycie prawa dostępu do informacji publicznej, w: Antywartości w prawie administracyjnym, maszynopis powielony, Kraków 2015, pkt V). Do nadużycia prawa dochodzi w sytuacjach, gdy strona podejmuje prawnie dozwolone działania dla celów innych, niż przewidziane przez ustawodawcę. Każde prawo podmiotowe przyznane jest przez normę prawną w celu ochrony interesów uprawnionego. Prawo to winno być jednak wykonywane zgodnie z celem, na który zostało przyznane. W konsekwencji zachowanie, które formalnie zgodne jest z literą prawa, lecz sprzeciwia się jej sensowi, nie może zasługiwać na ochronę (M. Warchoł, Pojęcie nadużycia prawa w procesie karnym, "Prokuratura i Prawo", 2007, nr 11, s. 49 i nast.; T. Cytowski, Procesowe nadużycie prawa, "Przegląd Sądowy" 2005, nr 5, s. 81 inast.; M.G. Plebanek, Nadużycie praw procesowych w postępowaniu cywilnym, Warszawa 2012, s. 50 i nast.; P. Przybysz, Nadużycie prawa w prawie administracyjnym, w: Nadużycie prawa, pod red. H. Izdebskiego, A. Stępkowskiego, Warszawa 2003, s. 189; por. wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2011 r., IIFSK 1338/10). Tak samo oceniane jest działanie podmiotu, który inicjuje szereg postępowań administracyjnych w celu innym, niż ochrona swych praw – w ten sposób wpływa na obniżenie poziomu ochrony innych podmiotów, które nie mogą w dostatecznie szybki sposób uzyskać ochrony prawnej (H. Dolecki, Nadużycie prawa do sądu, w: Sądownictwo administracyjne gwarantem wolności i praw obywatelskich 1980-2005, pod red. J. Górala, R. Hausera, J. Trzcińskiego, Warszawa 2005, s. 136). Podkreśla się, że stanowisko takie znajduje aprobatę nie tylko w doktrynie oraz orzecznictwie sądów polskich, ale także akceptowane jest przez Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu, który wielokrotnie zwracał uwagę, że określone działania strony w procesie można uznać za nadużycie prawa do sądu (zob. np. postanowienie NSA z dnia 5 listopada 2015 r., I OZ 1382/15). Należy wskazać, że koncepcja zakazu nadużycia prawa do sądu jest przyjmowana także w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zakłada się, że działania skarżącego, dla którego inicjowanie postępowań sądowych nie służy ochronie naruszonych praw, a stanowi cel sam w sobie, uznane być musi za nadużycie prawa do sądu (zob. postanowienie NSA z dnia 18 marca 2014 r., I OZ 175/14). Mając na uwadze powyższe, nadużyciem prawa jest zatem wykorzystywanie instytucji prawnej wbrew jej celowi i funkcji. Wnoszenie zatem do sądu administracyjnego skargi, która nie ma służyć rozstrzygnięciu realnego sporu między stronami bądź kontroli legalności działania (bezczynności administracji) czy której rozstrzygnięcie nie będzie rzutowało na prawa lub obowiązki stron – może być oceniane pod kątem nadużycia prawa. Zakaz nadużycia prawa w sposób oczywisty wiązać należy z zasadą państwa prawnego, wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP, w której znajduje swoją podstawę (por. K. Osajda, Nadużycie prawa w procesie cywilnym, "Przegląd Sądowy" 2005, nr 5 s. 69; M.G. Plebanek, Nadużycie praw procesowych, s. 57; P. Przybysz, Nadużycie prawa..., s. 204-205. Działanie skarżącego ma bowiem na celu inicjowanie jak największej liczby postępowań, a nie obrony swoich praw. Tym samym brak jest podstaw do uwzględnienia skargi. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 4 w związku z art. 120 powołanej ustawy, który to przepis dopuszcza stosowanie ww. trybu z urzędu do spraw wywołanych skargą na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.