I SAB/Wa 321/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.) po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. D. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rzeszowie w przedmiocie wydania decyzji o ustaleniu kapitału początkowego postanawia: odrzucić skargę. W. D. (dalej jako ,,skarżąca") pismem z 21 listopada 2025 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie ustalenia kapitału początkowego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie, wskazując, że sprawy związane z ustalaniem prawa i wysokości emerytury, w tym – stanowiącego element obliczenia wysokości tego świadczenia – kapitału początkowego, należą do właściwości organów rentowych i są załatwiane w formie decyzji administracyjnej, od której przysługuje odwołanie do sądu powszechnego. Odwołanie do sądu powszechnego przysługuje również w razie niewydania decyzji. Stąd w ocenie organu skarga w niniejszej sprawie jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 z późn. zm.), dalej jako ,,p.p.s.a." sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wyjaśnić należy, że każde merytoryczne rozpatrzenie skargi poprzedzone jest w postępowaniu przed sądem administracyjnym badaniem dopuszczalności jej wniesienia. Skarga jest dopuszczalna, gdy przedmiot sprawy należy do właściwości sądu administracyjnego, skargę wniesie uprawniony podmiot oraz gdy skarga spełnia wymogi formalne i została złożona w przewidzianym w prawie trybie i terminie. Stwierdzenie braku którejkolwiek z wymienionych przesłanek uniemożliwia nadanie skardze dalszego biegu, co prowadzi do jej odrzucenia. Kognicja sądów administracyjnych określona została w art. 3 § 2 p.p.s.a. który zawiera szczegółowy katalog spraw objętych właściwością rzeczową sądów administracyjnych. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje, postanowienia, opinie i akty w nim wymienione (pkt 1-7) oraz na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a, jak również na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572 t.j., powoływanej dalej jako ,,K.p.a.") oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 i 2760) jak również postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw (pkt 8-9). Sądy administracyjne orzekają również w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., a także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach (art. 3 § 2a i 3 p.p.s.a.). W myśl art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Skarżąca przedmiotem skargi uczyniła bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w wydaniu decyzji o ustaleniu kapitału początkowego. Kwestie dotyczące ustalenia kapitału początkowego zostały uregulowane w ustawie z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1749 z późn. zm.). Zgodnie z art. 175 ust. 3 tej ustawy, ustalenie kapitału początkowego następuje w formie decyzji organu rentowego. Jak wynika z art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 199) od decyzji ZUS przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Decyzja, o której mowa wyżej, podlega właściwości sądu okręgowego, co wynika z art. 477⁸ ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeksu postępowania cywilnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1568 z późn. zm.) dalej jako ,,k.p.c.", który normuje m.in. postępowania z zakresu ubezpieczeń społecznych i świadczeń emerytalno-rentowych prowadzonych przed organami rentowymi (art. 1 i art. 476 § 2 pkt 1 i 2 k.p.c.). Jak stanowi art. 83 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia. Z powyższym przepisem skorelowany jest art. 477 ⁹ § 4 k.p.c., w myśl którego jeżeli organ rentowy nie wydał decyzji w terminie dwóch miesięcy od dnia zgłoszenia roszczenia w sposób przepisany, odwołanie można wnieść w każdym czasie po upływie tego terminu. Biorąc powyższe pod uwagę, należy dojść do konstatacji, że zwalczanie bezczynności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie dotyczącej ustalenia kapitału początkowego nie należy do właściwości sądu administracyjnego, ale sądu powszechnego. Skoro niniejsza sprawa nie podlega kognicji sądu administracyjnego, to skarga jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu stosownie do art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.