I SAB/Wa 324/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Emilia Lewandowska Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jarosiewicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 26 sierpnia 2016 r. sprawy ze skargi P.S. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku o wznowienie postępowania oddala skargę. Pismem z [...] sierpnia 2015 r. P.S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], mającą mieć miejsce przy rozpoznawaniu jego wniosku z [...] lipca 2015 r. o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej postanowieniem ww. organu z [...] czerwca 2015 r. nr [...], utrzymującym w mocy postanowienie Prezydenta [...] z [...] maja 2015 r. o sprostowaniu oczywistej omyłki w uzasadnieniu decyzji. Skarga ta została wniesiona w następującym stanie faktycznym. Postanowieniem z [...] maja 2015 r. nr [...] Prezydent [...] sprostował oczywistą omyłkę pisarską we własnej decyzji z [...] maja 2015 r., polegającą na zastąpienia zapisanego w jej uzasadnieniu bez cudzysłowu słowa "wygaśnięcie" zapisem zawierającym cudzysłów. W następstwie rozpoznania wniesionego przez P.S. zażalenia Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] postanowieniem z [...] czerwca 2015 r. utrzymało postanowienie organu pierwszej instancji w mocy. Wnioskiem z [...] lipca 2015 r. wyżej wymieniony wniósł o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej postanowieniem Kolegium z [...] czerwca 2015 r., żądając jednocześnie wyłączenia od rozpoznawania wniosku wymienionych z imienia i nazwiska 88 członków tego organu. Pismem z [...] sierpnia 2015 r. wezwał on Kolegium do zaprzestania naruszeń prawa, a w dniu [...] sierpnia 2015 r. wniósł wskazaną na wstępie skargę. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej odrzucenie ewentualnie oddalenie jako niezasadnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: skarga jest niezasadna. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), przywoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie m.in. w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4a. Jej podstawowym celem jest ochrona jednostki przed nieuzasadniona zwłoką organu w załatwieniu sprawy administracyjnej i doprowadzenie do wydania przez organ w tejże sprawie stosownego aktu. Zgodnie bowiem z art. 149 § 1 powołanej ustawy uwzględnienie skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach wymienionych w komentowanym przepisie polega na zobowiązaniu organu administracji publicznej do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji albo dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. W takiej sytuacji jednocześnie sąd stwierdza - w myśl art. 149 § 1a p.p.s.a - czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W sprawie niniejszej mamy jednak do czynienia z sytuacją szczególną, gdyż z urzędu sądowi wiadomo, że jest to to jedna z przeszło tysiąca spraw, które skarżący wniósł do organu i które w dalszym ciągu wnosi. Skarga w przedmiotowej sprawie dotyczy zwłoki w rozpoznaniu wniosku o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej postanowieniem wpadkowym Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] dotyczącym sprostowanie omyłki pisarskiej w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji wynikającej z niepoprawnego zapisania w nim słowa "wygaśniecie" (w uzasadnieniu decyzji było ono zapisane bez cudzysłowu, choć przedstawiać miało cytat). Przy czym wraz z żądaniem wznowienia postępowania P.S. domagał się wyłączenia 88 członków Kolegium od rozpoznania owego wniosku. Takie skumulowanie wniosków oraz żądanie sformułowane w niniejszej sprawie wskazuje, że skarżącemu nie chodzi o urzeczywistnienie prawa obywateli do obrony swych prawa przed organem administracji. Jego działanie nastawione jest w istocie na nękanie podmiotu zobowiązanego do rozpoznawania sprawa z zakresu administracji publicznej, co sprzeczne jest z funkcjami ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Rozważenia wymaga w tej sytuacji instytucja "nadużycia prawa". W doktrynie przyjmuje się, że nadużycie praw procesowych należy uznać za samoistną instytucję prawa procesowego (zob. A. Redelbach, S. Wronkowska, Z. Ziembiński, Zarys teorii państwa i prawa, Warszawa 1992, s. 153). Nadużycie prawa to korzystanie z tego prawa i używanie instrumentów służących jego realizacji nie w celu zrealizowania wartości, którym to prawo ma służyć, chociaż z powoływaniem się na nie (tak W. Jakimowicz, Nadużycie prawa dostępu do informacji publicznej, w: Antywartości w prawie administracyjnym, maszynopis powielony, Kraków 2015, pkt V). Do nadużycia prawa dochodzi w sytuacjach, gdy strona podejmuje prawnie dozwolone działania dla celów innych, niż przewidziane przez ustawodawcę. Każde prawo podmiotowe przyznane jest przez normę prawną w celu ochrony interesów uprawnionego. Prawo to winno być jednak wykonywane zgodnie z celem, na który zostało przyznane. W konsekwencji zachowanie, które formalnie zgodne jest z literą prawa, lecz sprzeciwia się jej sensowi, nie może zasługiwać na ochronę (M. Warchoł, Pojęcie nadużycia prawa w procesie karnym, "Prokuratura i Prawo", 2007, nr 11, s. 49 i nast.; T. Cytowski, Procesowe nadużycie prawa, "Przegląd Sądowy" 2005, nr 5, s. 81 inast.; M.G. Plebanek, Nadużycie praw procesowych w postępowaniu cywilnym, Warszawa 2012, s. 50 i nast.; P. Przybysz, Nadużycie prawa w prawie administracyjnym, w: Nadużycie prawa, pod red. H. Izdebskiego, A. Stępkowskiego, Warszawa 2003, s. 189; por. wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2011 r., IIFSK 1338/10). Tak samo oceniane jest działanie podmiotu, który inicjuje szereg postępowań administracyjnych w celu innym, niż ochrona swych praw – w ten sposób wpływa na obniżenie poziomu ochrony innych podmiotów, które nie mogą w dostatecznie szybki sposób uzyskać ochrony prawnej (H. Dolecki, Nadużycie prawa do sądu, w: Sądownictwo administracyjne gwarantem wolności i praw obywatelskich 1980-2005, pod red. J. Górala, R. Hausera, J. Trzcińskiego, Warszawa 2005, s. 136). Podkreślić należy przy tym, że stanowisko takie znajduje aprobatę nie tylko w doktrynie oraz orzecznictwie sądów polskich, ale również akceptowane jest przez Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu, który wielokrotnie zwracał uwagę, że określone działania strony w procesie można uznać za nadużycie prawa do sądu (por. postanowienie NSA z dnia 5 listopada 2015 r., I OZ 1382/15). Należy wskazać, że koncepcja zakazu nadużycia prawa do sądu jest przyjmowana także w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zakłada się więc, że działania skarżącego, dla którego inicjowanie postępowań sądowych nie służy ochronie naruszonych praw, a stanowi cel sam w sobie, uznane być musi za nadużycie prawa do sądu (zob. postanowienie NSA z dnia 18 marca 2014 r., I OZ 175/14). Mając na uwadze powyższe, nadużyciem prawa jest zatem wykorzystywanie instytucji prawnej wbrew jej celowi i funkcji. Wnoszenie zatem do sądu administracyjnego skargi, która nie ma służyć rozstrzygnięciu realnego sporu między stronami bądź kontroli legalności działania (bezczynności administracji) czy której rozstrzygnięcie nie będzie rzutowało na prawa lub obowiązki stron – może być oceniane pod kątem nadużycia prawa. Zakaz nadużycia prawa w sposób oczywisty wiązać należy z zasadą państwa prawnego, wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP, w której znajduje swoją podstawę (por. K. Osajda, Nadużycie prawa w procesie cywilnym, "Przegląd Sądowy" 2005, nr 5 s. 69; M.G. Plebanek, Nadużycie praw procesowych, s. 57; P. Przybysz, Nadużycie prawa..., s. 204-205). Zatem żądanie zawarte w skardze należy uznać za nadużycie prawa i jako takie nie zasługujące na ochronę. Działanie skarżącego ma bowiem na celu inicjowanie jak największej liczby postępowań, a nie obrony swoich praw. Tym samym brak jest podstaw do uwzględnienia skargi. Ubocznie warto także zauważyć, że skargę na bezczynność organu P.S. wniósł jeszcze przed upływem przewidzianego art. 35 § 3 k.p.a. dwumiesięcznego terminu w jakim organ w pierwszej instancji zobowiązany jest do załatwienia sprawy, co dodatkowo potwierdza, że jej celem nie było uzyskanie ochrony przed bezczynnością (ta wszak jeszcze w tym czasie nie zaistniała), ale li tylko zainicjowanie kolejnego postępowania – w tym wypadku postępowania sądowego. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a, orzekł jak w sentencji wyroku. Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 4 w związku z art. 120 powołanej ustawy, który to przepis dopuszcza stosowanie ww. trybu z urzędu do spraw wywołanych skargą na bezczynność lub przewlekłe poprowadzenie postępowania.