I SAB/Wa 9/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Gabriela Nowak, sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.), asesor WSA Justyna Wtulich-Gruszczyńska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 lipca 2024 r. sprawy ze skargi D. S., S. B. i J. B. na przewlekłość Wojewody Mazowieckiego w przedmiocie rozpoznania odwołania 1. stwierdza, że przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Mazowieckiego miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 2. umarza postępowanie sądowe w zakresie zobowiązania organu do wydania aktu; 3. oddala skargę w pozostałej części; 4. zasądza od Wojewody Mazowieckiego na rzecz skarżących D. S., S. B. i J. B. solidarnie kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pismem z 10 listopada 2023 r. D. S., S. B. i J. B. złożyli skargę na przewlekłe prowadzenie przez Wojewodę Mazowieckiego postępowania w przedmiocie rozpoznania odwołania od decyzji Prezydenta m. st. Warszawy z 22 lutego 2023 r. nr 94/SD/2023. Skarżący wnieśli o stwierdzenie, że organ dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania w przedmiocie rozpoznania odwołania, które miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa, przyznanie od organu na rzecz skarżących sumy pieniężnej zgodnie z art. 154 § 7 p.p.s.a. oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że Wojewoda do dnia dzisiejszego nie rozpoznał wysłanego w dniu 8 marca 2023 r. odwołania od decyzji organu pierwszej instancji i nie poinformował czym spowodowana jest ta zwłoka. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Mazowiecki wniósł o jej odrzucenie na podstawie art. 52 § 1 p.p.s.a., ewentualnie o jej oddalenie stosownie do art. 151 p.p.s.a. Organ podniósł, że decyzją z 8 stycznia 2024 r. nr 27/2024, po rozpatrzeniu odwołania skarżących, utrzymał w mocy decyzję Prezydenta m. st. Warszawy z 22 lutego 2023 r. Wojewoda przywołał następnie treść art. 37 § 1 k.p.a. i wskazał, że w związku z niezłożeniem przez skarżących do Ministra Rozwoju i Technologii zażalenia na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę i niewyczerpaniem środka zaskarżenia przewidzianego w powołanym przepisie, a także rozpatrzeniem wniesionego przez skarżących odwołania, uzasadnione jest odrzucenie, ewentualnie oddalenie skargi na przewlekłość. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W pierwszej kolejności odnosząc się do zawartego w odpowiedzi na skargę wniosku organu w jej odrzucenie z powodu niewyczerpania środków zaskarżenia Sąd zaznacza, że wbrew stanowisku organu, akta administracyjne potwierdzają, że pismem z 9 listopada 2023 r. skarżący wnieśli do organu prowadzącego postępowanie ponaglenie na nierozpoznanie odwołania w terminie. Wprawdzie z treści tego ponaglenia wynika, że jako jego adresata wskazano organ prowadzący postępowanie (tj. Wojewodę Mazowieckiego), a nie organ wyższego stopnia nad tym organem, to jednak, zdaniem Sądu, powyższe uchybienie nie mogło mieć wpływu na ocenę dopuszczalności wniesienia skargi. Jak bowiem trafnie przyjmuje się utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, przejawem nadmiernego formalizmu byłoby odrzucenie skargi z uwagi na wskazanie przez stronę składającą ponaglenie innej podstawy prawnej, niewskazanie organu, do którego ponaglenie jest składane albo wskazanie organu niewłaściwego (por. postanowienia NSA z 26 lutego 2020 r., II OSK 416/20, Lex nr 2809298 oraz 4 marca 2020 r., II OSK 468/20, Lex nr 2957027). Wobec powyższego uznać trzeba, że skarżący wyczerpali warunek formalny wniesienia skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania, co czyni niezasadnym wniosek organu o jej odrzucenie. Przechodząc do merytorycznej oceny zasadności skargi Sąd wskazuje, że stosownie do art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej poprzez rozpoznawanie skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4a. Zgodnie natomiast z art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekle prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1–4a zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub do dokonania czynności. Jednocześnie sąd stwierdza czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa (149 § 1a p.p.s.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że podejmując rozstrzygnięcie w sprawie ze skargi na bezczynność lub przewlekłość Sąd uwzględnia stan sprawy istniejący w dniu orzekania. W sytuacji natomiast wydania przez organ stosownego aktu w toku postępowania sądowoadministracyjnego, przed dniem orzekania w sprawie przez sąd, postępowanie sądowoadministracyjne w sprawie bezczynności organu administracji publicznej, bądź przewlekłości postępowania, staje się bezprzedmiotowe. Skoro bowiem organ w bezczynności lub przewlekłości już nie pozostaje, sąd nie może zastosować trybu przewidzianego w art. 149 § 1 p.p.s.a., tj. w przypadku uznania skargi za zasadną orzec o zobowiązaniu organu do wydania aktu w zakreślonym terminie. W niniejszej sprawie, jak wynika z jej akt, decyzją z 8 stycznia 2024 r. nr 27/2024, po rozpoznaniu odwołania skarżących z 7 marca 2023 r., Wojewoda Mazowiecki utrzymał w mocy decyzję Prezydenta m. st. Warszawy z 22 lutego 2023 r. w przedmiocie umorzenia postępowania. Wydanie decyzji przez organ odwoławczy przed rozpoznaniem sprawy przez Sąd powoduje, że brak jest podstaw do zobowiązania organu do załatwienia sprawy na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. - nawet wówczas gdy orzeczenie organu odwoławczego podjęte zostało z naruszeniem terminu przewidzianego do jego wydania, jak to miało miejsce w rozpatrywanej sprawie. Oczywiste jest bowiem, że organ sprawę już załatwił, w konsekwencji czego niniejsze postępowanie sądowoadministracyjne stało się bezprzedmiotowe. Z tych przyczyn, Sąd orzekł o umorzeniu przedmiotowego postępowania w zakresie dotyczącym zobowiązania organu do rozpoznania odwołania od decyzji Prezydenta m. st. Warszawy z 22 lutego 2023 r. (punkt 2 sentencji). Jednakże wydanie przez organ rozstrzygnięcia, po wniesieniu do sądu skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, nie powoduje, stosownie do art. 149 § 1a p.p.s.a., że w zakresie dotyczącym rozstrzygnięcia o tym, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa, postępowanie sądowe stało się bezprzedmiotowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 lipca 2012 r. sygn. akt II OSK 1360/12, publik. ONSAiWSA 2013/1/7). W konsekwencji w tym zakresie Sąd jest zobowiązany do wypowiedzenia się. Aby wydać orzeczenie na podstawie powołanego przepisu sąd administracyjny, w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, powinien ocenić czy załatwiając sprawę organ administracji podjął wszelkie niezbędne czynności w celu wnikliwego i szybkiego jej rozstrzygnięcia, co wynika z ogólnych zasad postępowania administracyjnego, w tym art. 7, art. 12 § 1 i art. 77 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej jako "k.p.a."). Obowiązkiem Sądu jest więc zbadanie czy organ administracji powziął środki przewidziane prawem do załatwienia sprawy w terminie. Oceniając w niniejszej sprawie przesłanki wynikające z art. 149 § 1a p.p.s.a. Sąd doszedł do przekonania, że przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ odwoławczy miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy odwołanie skarżących od decyzji z 22 lutego 2023 r. zostało przekazane Wojewodzie Mazowieckiemu przez Prezydenta m. st. Warszawy w dniu 21 marca 2023 r., a pismem z 20 września 2023 r. organ pierwszej instancji przekazał Wojewodzie akta sprawy. Analiza akt administracyjnych potwierdza, że po otrzymaniu odwołania organ odwoławczy nie podejmował jakichkolwiek działań ukierunkowanych na jego rozpoznanie. Wojewoda Mazowiecki nie dopełnił również obowiązku wynikającego z art. 36 § 1 k.p.a. i nie poinformował skarżących o niemożności załatwienia sprawy w terminie, a także przewidywanym terminie jej załatwienia. W opisanych wyżej okolicznościach nie można więc przyjąć, że organ odwoławczy działał w niniejszej sprawie wnikliwie i szybko, czy też bez zbędnej zwłoki. Działanie na podstawie przepisów prawa oznacza - w ocenie Sądu - nie tylko konieczność zastosowania przez organ administracji publicznej właściwych przepisów prawa materialnego, ale również konieczność przestrzegania norm prawa procesowego, w tym przepisów dotyczących terminów załatwiania spraw. Z kolei akceptacja przez Sąd prowadzenia postępowania, które miało miejsce w niniejszej sprawie, powodowałaby obejście jednej z naczelnych zasad k.p.a., tj. zasady szybkości i ekonomiki postępowania administracyjnego, zawartej w art. 12 k.p.a. Pamiętać przy tym trzeba, że art. 35 i art. 36 k.p.a. nie można interpretować w oderwaniu od naczelnych zasad postępowania administracyjnego, w tym przede wszystkim zasady praworządności (art. 6 k.p.a., art. 7 Konstytucji RP). To na organie ciąży obowiązek, zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, takiej organizacji czynności podejmowanych w sprawie aby postępowanie przebiegało szybko i sprawnie. A contrario - nie stanowi działania zgodnego z prawem postępowanie organu nie zmierzające bezpośrednio do jak najszybszego załatwienia sprawy. Podsumowując, powyższe determinuje ocenę, że w niniejszej sprawie przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Mimo jednak kwalifikowanego charakteru zaistniałej w sprawie zwłoki Sąd nie znalazł wystarczająco uzasadnionych podstaw do uwzględnienia wniosku skarżących o przyznanie od organu sumy pieniężnej, i w tym zakresie skargę oddalił. Wyjaśnić trzeba, że przewidziana w 149 § 2 p.p.s.a. suma pieniężna, poza funkcją represyjną i prewencyjną, ma również znaczenie kompensacyjne, stanowiąc swego rodzaju zadośćuczynienie za krzywdę, jaką strona poniosła wskutek wadliwie działającej administracji publicznej. Ma ona zatem zrekompensować skarżącemu stratę, jaką poniósł on na skutek bezczynności organu (por. wyroki NSA z 7 września 2017 r., sygn. akt I OSK 798/17, Lex nr 2376509 oraz 6 września 2017 r., sygn. akt I OSK 451/17, Lex nr 2381761). Wobec powyższego, wniosek o przyznanie tej sumy powinien zawierać uzasadnienie nawiązujące do krzywdy wywołanej bezczynnością lub przewlekłością postępowania. Aktywność sądu jest bowiem w takiej sytuacji uwarunkowana wskazaną argumentacją. Tymczasem w niniejszej sprawie tego rodzaju argumentacji skarga jest pozbawiona. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 i § 1a p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji. Rozstrzygnięcie w pkt 2 sentencji wydano na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. W punkcie 3 sentencji orzeczono na podstawie art. 151 w zw. z art. 149 § 2 p.p.s.a. W przedmiocie kosztów sądowych (pkt 4 sentencji) orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 202 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964). Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art.119 pkt 4 p.p.s.a. w zw. z art. 120 p.p.s.a., który to przepis dopuszcza stosowanie powyższego trybu z urzędu do spraw wywołanych skargą na bezczynność lub przewlekłe poprowadzenie postępowania.