II SA 2230/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras, Asesor WSA Andrzej Kołodziej, Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski (spr.), Protokolant Joanna Ukalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 maja 2004 r. sprawy ze skargi E. D. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2003 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku Oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] maja 2003 r. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] marca 2003 r., podjętą na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.), którą odmówiono E. D. przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 powołanej ustawy jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki: 1) jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, 2) nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, 3) nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, 4) nie ma niezbędnych środków utrzymania. Wszystkie te przesłanki powinny być spełnione łącznie, a brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Zdaniem organu wnioskodawczyni nie spełnia warunków do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności. Do dnia 31 stycznia 2003 r. była bowiem uprawniona do renty rodzinnej ustawowej, do której utraciła prawo z chwilą osiągnięcia 25 lat. Powyższa zasada wynikająca z obowiązujących przepisów ustawy emerytalnej nie może być, w ocenie organu, potraktowana jako szczególna okoliczność, o której mowa w art. 83 ustawy. Wnioskodawczyni nie spełnia również pozostałych przesłanek określonych wskazanym przepisem, dotyczących niemożności podjęcia zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym z uwagi na wiek lub całkowitą niezdolność do pracy. Jest bowiem osobą pełnoletnią oraz zdolną do wykonywania zatrudnienia. Ponadto, zgodnie z art. 74 cytowanej ustawy, wszystkim uprawnionym członkom rodziny przysługuje jedna łączna renta rodzinna. Od 1 lutego 2003 r. do renty rodzinnej ustawowej w pełnej wysokości jest uprawnione rodzeństwo skarżącej: siostra A. i brat G.. Z tego samego tytułu nie może być przyznana odrębna renta rodzinna w trybie wyjątku, gdyż wykraczałoby to poza upoważnienie przewidziane w art. 83 ustawy emerytalnej. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi E. D. do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarżąca nie zgadza się z wymienionymi decyzjami i wskazuje na swoją trudną sytuację materialną. Podkreśla, iż jest studentką [...] studiów dziennych i przyznana renta pozwoli jej na kontynuowanie i zakończenie nauki. W piśmie z dnia 12 grudnia 2003 r. skarżąca wyjaśniła, że nie jest zdrowa. Z uwagi na studia nie może podjąć pracy zarobkowej oraz, że nie występowała o przyznanie jej renty "osobno", a tylko "chciała mieć swój udział w rencie rodzinnej". Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczas zajęte stanowisko. Odnosząc się do zarzutów skargi wyjaśnił, że po osobie ubezpieczonej zawsze przysługuje tylko jedna renta rodzinna i jest ona wypłacana rodzeństwu skarżącej w dotychczasowej wysokości. Skoro pozostaje ona we wspólnym gospodarstwie z matką i rodzeństwem, to rodzina uzyskuje świadczenie w niezmienionej wysokości pomimo, że skarżąca po ukończeniu 25 roku życia przestała być uprawniona do tego świadczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Stąd, właściwym do rozpoznania niniejszej sprawy jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 tegoż przepisu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji i to w dacie jej wydania. Skarga analizowana w aspekcie tych podstaw nie zasługuje na uwzględnienie. Pismem z dnia 19 marca 2003 r. skarżąca zwróciła się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z prośbą o "ponowne rozpatrzenie sprawy dot. przyznania renty rodzinnej do 30 września 2005 r. w drodze wyjątku", na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.). Organ zatem prawidłowo rozpoznawał wniosek jako dotyczący przyznania świadczenia w drodze wyjątku na podstawie wskazanego przepisu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostającym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej wysokości odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynikają zatem trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia wyznaczające jednocześnie granice uznania administracyjnego Prezesa ZUS, a mianowicie: ” niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami ” ubiegający się o świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, ” osoba nie ma niezbędnych środków utrzymania. Świadczenie przewidziane w art. 83 ust. 1 powołanej wyżej ustawy nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb - ze względu na trudną sytuację wnioskodawcy. Zatem, poza brakiem niezbędnych środków utrzymania, wnioskodawca musi wykazać zaistnienie pozostałych w tym przepisie wskazanych przesłanek. W niniejszej sprawie organ uznał, iż poza brakiem szczególnych okoliczności, o których mowa w art. 83 powołanej ustawy skarżąca nie spełnia drugiej przesłanki uzasadniającej przyznanie świadczenia - jest mianowicie osobą zdrową, pełnoletnią, zdolną do pracy i może podjąć zatrudnienie w celu zapewnienia niezbędnych środków utrzymania. Stanowisko organu nie sposób zakwestionować. Znajduje ono oparcie w cytowanym wyżej przepisie, w myśl którego niemożność podjęcia pracy może wynikać jedynie z całkowitej niezdolności do pracy lub być spowodowana wiekiem. Tymczasem skarżąca nie wykazała aby została wobec niej orzeczona całkowita niezdolność do pracy, także jej wiek nie stanowi przeszkody do podjęcia zatrudnienia. W tym stanie sprawy należało uznać, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i dlatego Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 51 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), orzekł jak w wyroku.