II SA 2942/03

II SA 3566/03 II SA 3882/03 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 12 stycznia 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek (spr.) Sędziowie WSA Stanisław Marek Pietras Bronisław Szydło Protokolant Monika Kwaśniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 stycznia 2004 r. sprawy ze skarg T. W. M. W. K. W. na decyzje Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 1) [...] lipca 2003 r. nr [...] r. 2) [...] lipca 2003 r. nr [...] r. w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji dotyczącej T. W. oddala skargę M. W. odrzuca skargę K. W. II SA 3566/03 II SA 3882/03 UZASADNIENIE Decyzjami z dnia [...] lipca 2003 r. [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy wcześniejsze decyzje, którymi odmówił przyznania K. i M. W., reprezentowanym przez matkę T. W., renty rodzinnej po zmarłym ojcu. W uzasadnieniu obu decyzji Prezes ZUS stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił jednocześnie, że wszystkie przesłanki o jakich mowa wyżej powinny być spełnione łącznie oraz że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z powyższym w pierwszej kolejności bada się uprawnienia jakie przysługiwałyby osobie zmarłej. Również szczególna okoliczność, o której mowa w art. 83 ustawy odnosi się do osoby zmarłej. Oceniając pod tym kątem wniosek matki dzieci o przyznanie na ich rzecz świadczenia w trybie wyjątkowym Prezes ZUS podniósł, że po ponownym rozpatrzeniu wniosku nie stwierdził istnienia jednej z czterech przesłanek umożliwiających pozytywne załatwienie sprawy. Prezes ZUS ustalił, że ostatnio udowodniony okres składkowy zmarłego ojca dzieci przypada na dzień 31 grudnia 1998 r. i od tej daty do daty zgonu w dniu [...] lipca 2002 r., a więc przez 3 lata 6 miesięcy i 25 dni nie został udokumentowany jakikolwiek okres ubezpieczenia, za który zostały opłacone składki na ubezpieczenie społeczne. Z akt sprawy wynika, że zmarły ojciec dzieci prowadził działalność pozarolniczą. W okresie od [...] stycznia 1999 r. do [...] listopada 2001 r. nie zostały opłacone składki na własne ubezpieczenie społeczne z tytułu prowadzonej działalności. W ocenie Prezesa ZUS nieopłacanie składek na ubezpieczenie społeczne nie może być uznane za szczególną okoliczność, która uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia ustawowego. Świadome prowadzenie działalności podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia bez opłacania należnych składek z tego tytułu ma ten skutek, że osoba, która nie dopełniła tego obowiązku świadomie godzi się z powstaniem negatywnych konsekwencji z zakresu przyszłych uprawnień do świadczeń ubezpieczeniowych. Prezes ZUS podkreślił ponadto, że trudne warunki materialne nie są wystarczające do przyznania świadczenia. Powyższe decyzje stały się przedmiotem skargi T. W. działającej w imieniu córki K. oraz M. W. do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarżący podnieśli, że nieopłacanie przez zmarłego składek na ubezpieczenie społeczne nie było wynikiem zamierzonego działania, lecz skutkiem pogarszającego się zdrowia. Zdaniem skarżących mąż - ojciec pozostawał niezdolny do pracy z przyczyn [...] co najmniej od 1999 r. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przede wszystkim należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sprawy, których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Powyższy przepis ma zastosowanie w niniejszej sprawie. Z akt sprawy wynika, że K. W. w toku postępowania administracyjnego wszczętego z wniosku jej matki o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku stała się osobą pełnoletnią. Ww. 18 rok życia ukończyła w dniu [...] marca 2003 r. Uzyskanie przez K. W. pełnoletności nastąpiło zatem po wydaniu przez Prezesa ZUS decyzji w I instancji. Zgodnie z art. 92 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dziecko pozostaje aż do pełnoletności pod władzą rodzicielską. W myśl natomiast art. 98 § 1 wymienionego kodeksu rodzice są ustawowymi przedstawicielami dziecka pozostającego pod ich władzą rodzicielską. Skarżąca T. W. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej przyznania jej córce K. renty rodzinnej po zmarłym ojcu złożyła w dniu 18 marca 2003 r. W tej dacie T. W. nie była już przedstawicielem ustawowym córki, która będąc osobą pełnoletnią powyższej czynności powinna dokonać osobiście, ewentualnie ustanowić swoją matkę pełnomocnikiem. Stosownie bowiem do art. 11 kodeksu cywilnego mającego zastosowanie z mocy art. 30 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego osoba fizyczna nabywa pełną zdolność do czynności prawnych z chwilą uzyskania pełnoletności. W świetle powyższego należało uznać, że T. W. nie będąc przedstawicielem ustawowym K. nie była umocowana do złożenia w jej imieniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W aktach postępowania administracyjnego brak jest także pełnomocnictwa K. W. udzielonego T. W. do dokonania tej czynności. Powyższe prowadzi do wniosku, że skarżąca K. W. składając skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego nie wyczerpała środków zaskarżenia, co stosownie do art. 52 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi czyni jej skargę niedopuszczalną i na mocy art. 58 § 1 pkt 6 ww. ustawy skutkuje odrzuceniem skargi. Dalszą konsekwencją przedstawionych ustaleń jest uznanie, iż zaskarżona decyzja skierowana do T. W. podjęta została z rażącym naruszeniem prawa - art. 156 § 1 pkt 2 kpa i jako taka dotknięta jest wadą nieważności. Dlatego na mocy art. 145 § 1 ust. 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak w sentencji.