II SA/Wa 1021/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Mierzejewska, Sędziowie WSA Andrzej Kołodziej (spr.), WSA Adam Lipiński, Protokolant Magda Magdoń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 września 2006 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2005 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2005 r., wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił J. S. przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu wskazał, że wymienione w art. 83 powołanej ustawy warunki wymagane do przyznania świadczenia muszą być spełnione łącznie, zaś brak jednego z nich wyklucza wydanie pozytywnego rozstrzygnięcia. Z akt rentowych wnioskodawczyni wynika natomiast, iż na przestrzeni 42 lat życia posiada udokumentowany okres składkowy i nieskładkowy w wymiarze 13 lat 4 miesięcy i [...] dni, zaś w 10-leciu przypadającym przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy zamiast wymaganych 5 lat, nie udokumentowała żadnego okresu składkowego. Organ stwierdził ponadto, iż w związku z niemożnością ustalenia przez lekarza orzecznika ZUS daty powstania całkowitej niezdolności do pracy, datę tę określono, stosownie do treści art. 14 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, na dzień złożenia wniosku o świadczenie, tj. [...] sierpnia 2004 r. Skoro zatem, pomimo braku przeciwwskazań i obiektywnych przeszkód do kontynuowania ubezpieczenia, wnioskodawczyni nie uzyskała uprawnień do świadczenia w zwykłym trybie, nie znajduje uzasadnienia zaistnienie szczególnych okoliczności nienabycia przez nią takich uprawnień. Sama zaś trudna sytuacja materialna nie stanowi jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym J. S. podniosła, że renta jej przysługuje wobec sytuacji w jakiej się znalazła, bowiem jej stan zdrowia się pogarsza, mąż jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, a ponadto nie posiada środków do życia, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, decyzją nr [...] z dnia [...] października 2005 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu ponowił argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji, a nadto wskazał, iż wśród okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie świadczenia ustawodawca nie wymienił trudnej sytuacji na rynku pracy. Zgromadzony w sprawie materiał nie daje zaś podstaw do przyjęcia, że niespełnienie warunków do świadczenia w zwykłym trybie było wynikiem niezależnych od woli wnioskodawczyni okoliczności, co wyklucza przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy emerytalnej. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J. S. podniosła, że nie zgadza się z decyzją, gdyż Prezes ZUS źle wyliczył jej staż ubezpieczeniowy, który wynosi 15 lat, a nie 13 lat, a po doliczeniu 3 lat szkoły daje to nawet 18 lat, natomiast stosowne dokumenty skompletowała i złożyła do organu. Ponownie powołała się na swój stan zdrowia i trudną sytuację materialną oraz dodatkowo wskazała, że z pracy została zwolniona z przyczyn ekonomicznych, przebywała na zasiłku dla bezrobotnych i poszukiwała bezskutecznie zatrudnienia. Nieopłacanie składek na ubezpieczenie społeczne nie było przez nią zawinione, lecz wynikało z braku propozycji pracy. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko faktyczne oraz prawne. Odnosząc się do argumentów zawartych w skardze, podał w szczególności, że wyliczenia dokonane przez skarżącą co do wymiaru stażu ubezpieczeniowego są bezpodstawne, gdyż nie zostało udowodnione, by w okresie nauki w szkole zawodowej podlegała ona ubezpieczeniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga oceniania pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczajacej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Na tle całej ustawy określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna, pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w zwykłym trybie. Wyjątkowość przedmiotowych świadczeń polega również na tym, że nie mają one charakteru roszczeniowego, są finansowane z budżetu państwa, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniowej decyzji Prezesa Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Uznaniowość nie oznacza jednak pozostawienia organowi całkowitej i niekontrolowanej swobody w tym względzie, bowiem jej granice wyznaczają z jednej strony przesłanki zawarte w powołanym przepisie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalno-rentowej, z drugiej zaś reguły procesowe zawarte w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), stosownie do treści art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W rozpatrywanej sprawie Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez Prezesa ZUS, który w sposób wnikliwy rozpoznał wniosek o świadczenie w drodze wyjątku, zastosował prawidłową podstawę rozstrzygnięcia, które uzasadnił wyczerpująco skonkretyzowanymi przesłankami. Bezspornie J. S. była osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalno-rentowej, obecnie nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym z uwagi na orzeczoną całkowitą niezdolność do pracy oraz nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Kwestią zasadniczą pozostaje zatem rozstrzygnięcie, czy nienabycie przez nią uprawnień do świadczenia w zwykłym trybie spowodowane zostało szczególnymi okolicznościami. Za okoliczność szczególną na potrzeby stosowania przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych uznaje się wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok NSA z dnia 16 czerwca 2000 r., sygn. akt II SA 306/00). Okoliczność szczególna, o której mowa we wskazanym przepisie musi mieć ponadto charakter zewnętrzny, obiektywny i niezależny od woli osoby, której dotyczy. Zasadne jest w tym kontekście przyjęcie przez organ, że skarżąca nie uzyskała uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym wskutek okoliczności, które nie mogły zostać uznane za szczególne. W szczególności nie jest taką okolicznością trudna sytuacja panująca na rynku pracy, co potwierdza utrwalone orzecznictwo sądów administracyjnych, ani też ekonomiczna przyczyna zwolnienia jej z pracy leżąca po stronie zakładu pracy. Należy zwrócić uwagę, iż skarżąca w 1995 r., a więc po zakończeniu urlopu wychowawczego, miała 33 lata, była więc osobą w młodym wieku, w stosunku do której nie była orzeczona całkowita lub nawet częściowa niezdolność do pracy, a więc jej szanse uzyskania zatrudnienia nie były ograniczone ani wiekiem, ani też stanem zdrowia. Co prawda, jak wynika z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, daty powstania całkowitej niezdolności do pracy nie dało się ustalić i w związku z tym Prezes Zakładu trafnie powołał się na treść art. 14 ust. 2 ustawy emerytalno-rentowej, według którego w sytuacji, kiedy nie ma możliwości ustalenia ani daty, ani okresu powstania niezdolności do pracy, za datę powstania niezdolności przyjmuje się datę zgłoszenia wniosku o świadczenie, tym niemniej brak jest podstaw do uznania, iż to stan zdrowia uniemożliwił skarżącej nabycie uprawnień do świadczenia w zwykłym trybie. Powoływanie się przez skarżącą na aktualny stan zdrowia jako przesłankę uzasadniającą przyznanie świadczenia nie jest zasadne, gdyż ta okoliczność została przez organ wzięta pod uwagę jako jeden z warunków koniecznych do uzyskania świadczenia przewidzianego w art. 83 ust. 1 ustawy emerytalno-rentowej i nie była na żadnym etapie postępowania kwestionowana. Sama natomiast sytuacja bytowa skarżącej, która konsekwentnie jest przez nią podnoszona, nie jest wystarczająca do wydania pozytywnego rozstrzygnięcia, albowiem, na co trafnie zwrócił uwagę Prezes ZUS, nie jest to świadczenie socjalne przyznawane według potrzeb, lecz świadczenie o charakterze ubezpieczeniowym, o czym świadczy chociażby zamieszczenie uregulowania w tym przedmiocie w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Nie sposób również podzielić poglądu skarżącej, iż organ błędnie wyliczył jej staż ubezpieczeniowy oraz nie uwzględnił w nim okresu nauki w szkole zawodowej. Jak słusznie bowiem wskazał organ, brak jest jakichkolwiek dowodów świadczących, iż w tym okresie skarżąca podlegała ubezpieczeniu społecznemu powiązanemu z odprowadzaniem składek. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.