II SA/Wa 1032/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Werpachowska, Sędziowie WSA Anna Mierzejewska (spr.), Eugeniusz Wasilewski, Protokolant Agnieszka Kolasa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 listopada 2007 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. oddala skargę Decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2005 r. [...], którą odmówił W. K. przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Pan W. K. na powyższą decyzję wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wyrokiem z dnia 4 lipca 2006 r. sygn. akt II SA/Wa 350/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie: - uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą z dnia [...] lipca 2005 r., - stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości oraz zasądził koszty. W uzasadnieniu wyroku podkreślił, że organ nie odniósł się do zarzutów podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w szczególności do przerw w zatrudnieniu pod kątem ich usprawiedliwienia. Nie odniósł się i nie ocenił adekwatności czasu zatrudnienia do wieku skarżącego (22 lata, 2 miesiące i 22 dni w stosunku do wieku 53 lata), a przede wszystkim nie ocenił możliwości wystąpienia choroby dużo wcześniej, niż określono w orzeczeniu lekarza ZUS i związanej z tym możliwości znalezienia pracy. Dalej wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy ustalenia będzie wymagało czy schizofrenia mogła rozwinąć się wcześniej i czy mogła powodować co najmniej psychiczną niezdolność skarżącego do podjęcia zatrudnienia, jeżeli nie był on w stanie kierować swoim postępowaniem. Wobec uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 4 lipca 2006 r. sygn. akt II SA/Wa 350/06, zaskarżonej decyzji z dnia [...] grudnia 2005 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] lipca 2005 r. po ponownym rozpatrzeniu wniosku o rentę z tytułu niezdolności do pracy, decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku W. K. z dnia [...] marca 2007 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z poźn. zm.), odmówił przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nie przekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Na podstawie art. 83 ww. ustawy przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy jest możliwe, gdy spełnione są następujące przesłanki: - wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Warunki określone w wyżej cytowanym przepisie muszą być spełnione łącznie, a nie spełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że na przestrzeni 53 lat życia W. K. posiada udowodniony okres ubezpieczenia 22, lata 2 miesiące i 22 dni, który jest krótki w stosunku do wieku, aby uzasadniał pozytywne załatwienie wniosku, renta jest bowiem świadczeniem z ubezpieczenia społecznego powiązanym z opłacaniem składek na to ubezpieczenie. W 10-leciu przypadającym na datę powstania całkowitej niezdolności do pracy zamiast wymaganych 5 lat, udowodnił tylko 3 lata, 8 miesięcy i 5 dni. W latach 1992-1995 oraz 1997-2003 wystąpiły przerwy w wykonywaniu pracy . Ponadto podkreślił, że w jego ocenie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenia przeszkód w podjęciu zatrudnienia i nabyciu uprawnień do świadczenia ustawowego, ponieważ w wymienionych przerwach ww. był zdolny do pracy i nie istniały przeszkody do kontynuowania ubezpieczenia. Dalej Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podkreślił, że zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy emerytalnej oceny niezdolności do pracy dokonuje w formie orzeczenia orzecznik Zakładu. Zgodnie z art. 14 ust. 3 podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji, stanowi orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub od którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie Komisji Lekarskiej. Jak z powyższego wynika, orzeczenie lekarza orzecznika albo orzeczenie Komisji Lekarskiej jest wiążące dla organu rentowego, jak również dla Prezesa ZUS, co oznacza, że ta przesłanka nie podlega tzw. uznaniu administracyjnemu. Podkreślił następnie, że lekarz orzecznik ZUS orzekając o niezdolności do pracy uwzględnił w całości przedstawioną przez W. K. dokumentację medyczną i na tej podstawie wskazał dokładną datę powstania całkowitej niezdolności do pracy tj. 1 kwietnia 2004 r. Przy rozpatrywaniu wniosku, ocenie podlegała również sytuacja materialna, z tym, że nie może stanowić jedynego kryterium, od którego zależy przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie W. K. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, oraz decyzji ją poprzedzającej, powołując się na wcześniej wykazane zarzuty zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, uznając jednocześnie ową decyzję za krzywdzącą. Podkreślił, że na chorobę psychiczną zapadł znacznie wcześniej, co utrudnia mu codzienną egzystencję i uniemożliwiało podjęcie pracy zawodowej. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do rozpoznawania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. –Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną wydanej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o rentach i emeryturach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w niej przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości fakt, że W. K. ur. [...] jest całkowicie niezdolny do pracy i samodzielnej egzystencji, z powodu stwierdzonej choroby psychicznej (schizofrenii paranoidalnej). Również bezsporne jest, że ze względu na chorobę i ustaloną niezdolność do pracy, nie może podjąć pracy. Powstanie całkowitej niezdolności do pracy decyzją lekarza orzecznika zostało ustalone na 1 kwietnia 2004 r. i jak słusznie wskazał organ nie stanowi usprawiedliwienia dla braku ubezpieczenia od 1992 r. Należy zgodzić się z organem, że w kwestiach dotyczących stopnia niepełnosprawności i zdolności do pracy oraz ustalenia daty jej powstania, jest on związany orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS lub komisji lekarskich ZUS i nie może wbrew nim ustalać innej daty powstania niezdolności do pracy w trybie swobodnego uznania administracyjnego. Podkreślić należy, że zgodnie z wytycznymi zawartymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, organ ponownie skierował akta do lekarza orzecznika ZUS celem ponownej oceny daty powstania niezdolności do pracy, jej stopnia i jej trwałości oraz zwrócił się z pytaniem czy niezdolność do pracy, całkowita lub częściowa, mogła istnieć wcześniej, niż to wskazano w orzeczeniu z dnia [...] marca 2005 r. W dniu [...] grudnia 2006 r. lekarz orzecznik wydał orzeczenie ustalające u skarżącego całkowitą niezdolność do pracy od dnia 1 kwietnia 2004 r., nie potwierdził jednocześnie by niezdolność ta poprzedzona była niezdolnością częściową. Analizując przedmiotową sprawę, Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ, który w sposób wnikliwy rozpatrzył sporną kwestię i jej rozstrzygnięcie uzasadnił. W ocenie Sądu organ prawidłowo ustalił przy istnieniu pozostałych przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy, że brak jest szczególnych okoliczności, zaistnienie których może usprawiedliwiać niespełnienie warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. W orzecznictwie przyjmuje się, że winny to być okoliczności od strony (ubezpieczonego) niezależne i niezawinione. Przy ustalaniu prawa do świadczenia na tej podstawie organ rentowy bierze pod uwagę łączny okres ubezpieczenia na przestrzeni całego życia pracownika. Okres ten powinien być adekwatny do jego wieku, a niespełnienie przez ubezpieczonego warunków do uzyskania świadczenia winno wynikać ze szczególnych okoliczności niezależnych od ubezpieczonego i niemożliwych do pokonania. W ocenie Sądu brak jest usprawiedliwienia dla przerwy w ubezpieczeniu skarżącego. Również sama trudna sytuacja materialna osoby wnoszącej o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, nie może być podstawą do przyznania tego świadczenia. Świadczenie z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 w zw. z art. 132 – Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, orzekł jak w sentencji wyroku.