II SA/Wa 1041/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka- Klimas, Sędzia WSA Iwona Maciejuk (spr.), Sędzia WSA Andrzej Wieczorek, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 września 2021 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego oddala skargę. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2021 r., powołując się na art. 3 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (Dz. U. poz. 303), po rozpatrzeniu wniosku A. K. odmówił przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 3 powołanej ustawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać rodzicielskie świadczenie uzupełniające matce, która spełnia łącznie następujące warunki: urodziła i wychowała co najmniej czworo dzieci; zamieszkuje na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i posiada po ukończeniu 16 roku życia centrum interesów osobistych lub gospodarczych (ośrodek interesów życiowych), o którym mowa w art. 3 ust. 1a pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przez okres co najmniej 10 lat; jest obywatelem Rzeczypospolitej Polskiej lub posiadającym prawo pobytu lub prawo stałego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obywatelem państw członkowskich Unii Europejskiej, państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej lub cudzoziemcem legalnie przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osiągnęła wiek 60 lat; nie posiada dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania; nie jest uprawniona do emerytury lub renty w wysokości co najmniej najniższej emerytury. Organ wskazał, że wszystkie wyżej wymienione przesłanki powinny być spełnione łącznie, a niespełnienie którejkolwiek z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Prezes ZUS wskazał, że pojęcie niezbędnych środków utrzymania - jako przesłanka do przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego - nie jest zdefiniowane w ustawie o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. W celu ustalenia tego kryterium należy posiadane środki utrzymania oceniać na tle wysokości najniższej emerytury, która od 1 marca 2020 r. wynosi 1200,00 zł brutto, tj. 1025,00 zł netto. Organ podał, że z akt sprawy wynika, że dochód wnioskodawczyni, o którym mowa w art. 2 pkt. 2 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym wynosi 1084,94 zł netto tj. emerytura w kwocie 834,94 zł netto oraz dieta z tytułu pełnienia obowiązków społecznych i obywatelskich w kwocie 250 zł netto i jest wyższy od kwoty najniższej emerytury netto. Organ podkreślił, że wykazany dochód może nie zaspokajać wszystkich potrzeb życiowych wnioskodawczyni jednakże trudno uznać, że nie pozwala na zaspokojenie potrzeb niezbędnych, podstawowych, zatem nie można uznać, że wnioskodawczyni pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania. Organ stwierdził, że w tym stanie faktycznym i prawnym nie znajduje podstaw do przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] z dnia [...] stycznia 2021 r. stała się przedmiotem skargi A. K., reprezentowanej przez adwokata, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Pełnomocnik wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego i kosztu uiszczenia opłaty skarbowej od dokumentu pełnomocnictwa w wysokości 17 zł, według norm przepisanych, zarzucił: 1. naruszenie przepisów postępowania, t.j.: - art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a. i art 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 107 § 1 k.p.a. poprzez brak poczynienia przez organ jakichkolwiek ustaleń faktycznych (ze szczegółowym wyliczeniem comiesięcznych niezbędnych wydatków skarżącej) na temat tego, czy aktualnie uzyskiwany przez skarżącą dochód zapewnia skarżącej niezbędne środki do jej utrzymania. - art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a., poprzez niczym nieuprawnione przyjęcie, że dieta z tytułu pełnienia obowiązków społecznych i obywatelskich (funkcja sołtysa w gminie) w kwocie 250 zł miesięcznie w całości stanowi dochód skarżącej, gdy tymczasem z kwoty tej skarżąca musi opłacać koszty związane z pełnieniem funkcji sołtysa, a więc w szczególności koszty przejazdu samochodem osobowym i koszty związane z utrzymaniem tego pojazdu. 2. naruszenie przepisów prawa materialnego, t.j.: - art. 3 ust. 3 w zw. z art. 7 ust. 1 i ust. 2 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, poprzez błędną ich wykładnię wpływającą na nieprawidłowe uznanie, że prawo do uzupełniającego świadczenia rodzicielskiego jest bezpośrednio powiązane z kryterium dochodowym w postaci otrzymywanej przez uprawnioną osobę emerytury, czy też innego świadczenia, gdy tymczasem warunkiem przyznania świadczenia rodzicielskiego jest uzyskiwanie przez ubiegającą się o wypłatę tego świadczenia takiego dochodu, który nie zapewnia tej osobie niezbędnych środków utrzymania i że to kryterium należy każdorazowo odnieść do okoliczności konkretnego przypadku, w jakim znajduje się osoba starająca się o świadczenie. W uzasadnieniu pełnomocnik rozszerzył argumentację w zakresie postawionych zarzutów. Wskazał m.in., że organ bezzasadnie powiązał prawo do ubiegania się o uzupełniające świadczenia rodzicielskie z kryterium dochodowym, jakim jest najniższa emerytura krajowa. Podniósł, że tylko z wyników tego porównania organ uznał, że świadczenie skarżącej się nie należy, co stoi w bezsprzecznej opozycji do wykładni tego przepisu prawa, jaka została dokonana w wyroku NSA z dnia 29 kwietnia 2020 r., I OSK 527/20. Pełnomocnik wskazał, że w przedmiotowej sprawie jednak jest niemożliwe, aby odtworzyć proces myślowy i przeanalizować konkretne matematyczne wyliczenia, dotyczące wysokości kosztów niezbędnych środków utrzymania skarżącej, ponieważ takich procesów i wyliczeń brak jest w uzasadnieniu faktycznym decyzji. Tymczasem jednak skarżąca wyraża przekonanie, że prawidłowo zebrany i oceniony stan faktyczny przedmiotowej sprawy pozwoliłby organowi I instancji na uznanie, że jednak skarżąca znajduje się w takim stanie materialno-dochodowym, który uniemożliwia jej zaspokajanie niezbędnych środków utrzymania. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, reprezentowany przez radcę prawnego, w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując ustalenia dokonane w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi wskazał, że w przepisach ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym jednym z warunków niezbędnych do przyznania ww. świadczenia przez Prezesa ZUS jest nie posiadanie dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania. Należy także zauważyć, że kolejnym warunkiem jest, aby wnioskodawca nie był uprawniony do emerytury lub renty w wysokości co najmniej najniższej emerytury. Wszystkie warunki niezbędne do przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego wymienione w ww. ustawie muszą być spełnione łącznie i tworzą one logiczną całość. Wobec powyższego brak jest jakichkolwiek podstaw prawnych do różnicowania warunków dla poszczególnych wnioskodawców. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie podlegała uwzględnieniu. Zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie narusza prawa materialnego, jak również prawa procesowego w stopniu, który miałby wpływ na wynik sprawy. Zarzuty skargi Sąd uznał za nieuzasadnione. Organ nie naruszył w tej sprawie art. 7, art. 8, art. 77 § 1 k.p.a. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie w pełni odpowiada wymogom art. 107 § 3 k.p.a., jednakże uchybienie to nie wpływa na wynik sprawy. Uzasadnienie decyzji pozwala ustalić dlaczego organ podjął decyzję o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 3 ust. 1 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, zgodnie z którym świadczenie może być przyznane matce, która urodziła i wychowała lub wychowała co najmniej czworo dzieci lub ojcu, który wychował co najmniej czworo dzieci, w przypadku śmierci matki dzieci albo porzucenia dzieci przez matkę lub w przypadku długotrwałego zaprzestania wychowywania dzieci przez matkę. Świadczenie może być przyznane osobom, o których mowa w ust. 1, zamieszkującym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i posiadającym po ukończeniu 16. roku życia centrum interesów osobistych lub gospodarczych (ośrodek interesów życiowych), o którym mowa w art. 3 ust. 1a pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres co najmniej 10 lat, jeżeli są: obywatelami Rzeczypospolitej Polskiej lub posiadającymi prawo pobytu lub prawo stałego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obywatelami państw członkowskich Unii Europejskiej, państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej, lub cudzoziemcami legalnie przebywającymi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (ust. 2). Świadczenie może być przyznane matce po osiągnięciu wieku 60 lat albo ojcu po osiągnięciu wieku 65 lat, w przypadku gdy nie posiada dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania (ust. 3). Świadczenie przysługuje pod warunkiem zamieszkiwania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w trakcie jego pobierania (ust. 4). Z treści przedmiotowego przepisu wynikają cztery przesłanki warunkujące przyznanie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Przyznanie świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich czterech wymienionych przesłanek. Brak spełnienia choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie wskazuje, aby organ kwestionował, że skarżąca urodziła i wychowała czworo dzieci. Prezes ZUS stwierdził natomiast, że wnioskodawczyni uzyskuje dochód w wysokości 1084,94 zł netto miesięcznie (na dochód ten składa się emerytura w kwocie 834,94 zł netto oraz dieta z tytułu pełnienia obowiązków społecznych i obywatelskich w kwocie 250 zł netto). Dochód ten przekracza zatem kwotę najniższej emerytury, która od 1 marca 2020 r. wynosi 1025,00 zł netto (1200 zł brutto) i w ocenie organu zapewnia wnioskodawczyni niezbędne środki utrzymania. Zdaniem Sądu organ dokonał w tej sprawie prawidłowych ustaleń i zasadnie stwierdził, że w sytuacji, gdy skarżąca posiada dochód przekraczający najniższą emeryturę, to zapewnia on niezbędne środki utrzymania. Podniesione w skardze zarzuty dotyczące tego, że organ nie wziął pod uwagę, że skarżąca ponosi koszty przejazdu samochodem w związku ze sprawowaniem funkcji sołtysa, czy inne koszty związane z utrzymaniem samochodu osobowego, nie dają podstaw do uwzględnienia skargi. Organ dokonał w tej sprawie niezbędnych ustaleń faktycznych. Prawidłowo zastosował art. 3 o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Przepisy ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym nie zawierają definicji pojęcia "niezbędne środki utrzymania". Wskazania wymaga, że pojęciem "niezbędnych środków utrzymania" ustawodawca posłużył się także w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym, ukształtowanym na gruncie wskazanego przepisu, prezentowany jest pogląd, że najniższe świadczenie przyznane w trybie zwykłym umożliwia zaspokojenie podstawowych potrzeb uprawnionej osoby. Chodzi przy tym o potrzeby natury podstawowej, które swym zakresem mogą znacznie odbiegać od potrzeb w szerszym znaczeniu (v. wyrok WSA w Warszawie z 21 maja 2014 r. sygn. akt II SA/Wa 412/14 publik. Lex nr 1476581, wyrok WSA w Warszawie z 28 kwietnia 2017 r. sygn. akt II SA/Wa 126/17, orzeczenia.nsa.gov.pl.). Takie też rozumienie tego pojęcia należy przyjąć na gruncie ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Kwestie podniesione w skardze nie podważają stwierdzenia organu, że skarżąca dysponuje dochodem zapewniającym niezbędne środki utrzymania. Wykazany dochód może nie zaspokajać wszystkich potrzeb (w tym kosztów utrzymania samochodu osobowego), jednakże zasadnie organ przyjął, że w sprawie tej nie ma podstaw do twierdzenia, że skarżąca pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania. Zaskarżona decyzja – w stanie faktycznym tej sprawy – nie narusza prawa. Choć środki, którymi dysponuje strona mogą być niewystarczające (w tym na utrzymanie samochodu osobowego), to nie można pojęcia tego utożsamiać z pojęciem środków niezbędnych. Rodzicielskie świadczenie uzupełniające nie jest świadczeniem o charakterze socjalnym, zatem jego przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby ubiegającej się o nie. W sprawie tej organ miał podstawy, aby przyjąć, że po stronie skarżącej nie została spełniona przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) w zw. z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem C0V1D-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm.), orzekł jak w wyroku.