II SA/Wa 1048/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Olga Żurawska - Matusiak (spr.) Sędziowie WSA Sławomir Fularski Stanisław Marek Pietras Protokolant starszy referent Marcin Borkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 października 2013 r. sprawy ze skargi J. L. na uchwałę Zarządu Dzielnicy [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie umieszczenia na liście osób zakwalifikowanych do zawarcia umowy najmu 1. stwierdza niezgodność zaskarżonej uchwały z prawem, 2. stwierdza, że zaskarżona uchwała nie podlega wykonaniu w całości, 3. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata G. W. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) oraz kwotę 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) stanowiącą 23% podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu. Wnioskiem z [...] grudnia 2008 r. J. L. (dalej jako skarżący) wystąpił Urzędu [...] – Wydział Zasobów Lokalowych dla Dzielnicy [...] o zawarcie umowy najmu lokalu mieszkalnego. Uzasadniając powyższy wniosek wskazał na trudną sytuacją mieszkaniową, rodzinną i finansową. W dacie składania wniosku skarżący przebywał w Areszcie Śledczym [...], natomiast jego żona wraz z czworgiem dzieci, zameldowana na pobyt stały w lokalu nr [...] przy ulicy [...], zamieszkiwała w wynajmowanej od osoby prywatnej nieruchomości, położonej przy ulicy [...] w dzielnicy [...]. Wniosek został zaopiniowany przez Komisję Mieszkaniową oraz rozpatrzony przez Zarząd Dzielnicy [...] na podstawie § 4 Uchwały Nr [...] Rady Miasta [...] z [...] grudnia 2004 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu [...]. Komisja Mieszkaniowa na posiedzeniu [...] maja 2009 r. zaopiniowała wniosek negatywnie z uwagi na fakt, że A. i J. L. nie byli mieszkańcami dzielnicy [...] i zgodnie z § 20 powoływanej wyżej uchwały, starania o najem lokalu powinni czynić w miejscu faktycznego zamieszkiwania tj. dzielnicy [...]. Uchwałą nr [...] z [...] lutego 2009 r., Zarząd Dzielnicy [...] [...]nie wyraził zgody na zakwalifikowanie A. i J. L. do umieszczenia na liście osób zakwalifikowanych do najmu lokalu. Podstawą odmowy był fakt, iż wnioskodawcy zamieszkują w dzielnicy [...], w wynajmowanym domu jednorodzinnym przy ul. [...]. Jednocześnie wskazano, że wnioskodawcy powinni czynić starania o najem lokalu w miejscu faktycznego zamieszkiwania. Pismem z [...] lipca 2009 r. skarżący złożył odwołanie od powyższego rozstrzygnięcia. Wniosek został ponownie zaopiniowany przez Komisję Mieszkaniową i rozpatrzony przez Zarząd Dzielnicy [...] [...] na podstawie § 4 w związku z § 22 ust. 1 Uchwały Nr [...] Rady Miasta [...] z [...] lipca 2009 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu Miasta [...]. W uzasadnieniu wskazano, że przepis zawarty w § 4 stanowi, że z mieszkaniowego zasobu wynajmowane są lokale m. in. osobom, które są bezdomne lub pozostają w trudnych warunkach mieszkaniowych tj. są najemcami bądź zamieszkują za zgodą właściciela w lokalu, w którym na osobę przypada nie więcej niż 6 m2 powierzchni łącznej pokoi, a nadto osiągają dochód nie przekraczający minimum dochodowego, natomiast przepis § 22 ust. 1 stanowi m.in.: że wnioskodawcy powinni czynić starania o zawarcie umowy najmu lokalu w miejscu faktycznego zamieszkiwania. Mając na uwadze fakt, że rodzina skarżacego w dalszym ciągu zamieszkiwała na terenie dzielnicy [...] wniosek został rozstrzygnięty negatywnie Uchwałą nr [...] z [...] listopada 2009 r. Powyższą uchwałę skarżący ponownie zakwestionował w piśmie z [...] grudnia 2009 r. Komisja Mieszkaniowa oraz Zarząd Dzielnicy [...] [...]podtrzymały dotychczasowe stanowisko, co wyrażone zostało w Uchwale z [...] stycznia 2010 r. nr [...]. Pismem z 31 maja 2010 r. J. L. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na Uchwałę Zarządu Dzielnicy [...] Miasta [...] nr [...] z [...] stycznia 2010 r. w sprawie niewyrażenia zgody na zakwalifikowanie do umieszczenia na liście osób zakwalifikowanych do najmu lokalu. Wyrokiem z 20 stycznia 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 1419/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały a także, że zaskarżona uchwała nie podlega wykonaniu. W uzasadnieniu wyroku Sąd uznał, że zamieszkiwanie rodziny skarżącego na terenie dzielnicy [...] wynika wyłącznie z przymusowej sytuacji, w jakiej znalazła się rodzina skarżącego, jest to pobyt tymczasowy i ani skarżący, ani jego rodzina nie zamierzają tam przebywać na pobyt stały i wiązać z tym miejscem swoich życiowych planów. Ponadto Sąd stwierdził, że dom przy ulicy [...] w dzielnicy [...] został rodzinie skarżącego tylko użyczony przez znajomego w zamian za opłaty eksploatacyjne, aby rodzina ta, pozbawiona środków finansowych, w tym na wynajem mieszkania na wolnym rynku, nie znalazła się na ulicy. Sąd uznał także, że zamiar stałego pobytu rodzina skarżącego wiąże z dzielnicą [...], gdzie skarżący wychował się i mieszkał od dziecka. [...] kwietnia 2012 r. Komisja Mieszkaniowa zaopiniowała wniosek A. i J. L. negatywnie w oparciu o § 4 Uchwały Nr [...] Rady Miasta [...] z [...] lipca 2009 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta [...] ze zm. Przepis powyższy stanowi, że z mieszkaniowego zasobu wynajmowane są lokale m.in. osobom, które są bezdomne lub pozostają w trudnych warunkach mieszkaniowych tj. są najemcami bądź zamieszkują za zgodą właściciela w lokalu, w którym na osobę przypada nie więcej niż 6 m2 powierzchni łącznej pokoi, a nadto osiągają dochód nie przekraczający minimum dochodowego. [...] kwietnia 2012 r. Zarząd Dzielnicy [...] [...] podjął Uchwałę Nr [...], w której nie wyraził zgody na zakwalifikowanie A. i J. L. do umieszczenia na liście osób zakwalifikowanych do zawarcia umowy najmu lokalu. Negatywne rozstrzygnięcie wniosku zostało uzasadnione faktem, że w miejscu stałego zameldowania ww. osób. tj. w lokalu nr [...] przy ulicy [...] nie występuje zagęszczenie poniżej 6 m2 powierzchni mieszkalnej na osobę i lokal ten może zabezpieczyć potrzeby mieszkaniowe rodziny skarżącego. Właścicielami powyższego lokalu są matka i siostra skarżącego, lokal składa się z czterech pokoi i kuchni, powierzchnia użytkowa lokalu wynosi [...] m2, powierzchnia mieszkalna lokalu wg oświadczenia właściciela wynosi [...] m2, w lokalu obecnie zameldowanych jest łącznie z [...] rodziną skarżącego [...] osób. Pismem z [...] maja 2012 r. skarżący wystąpił z wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa w Uchwale Zarządu Dzielnicy [...] Miasta [...] nr [...] z [...] kwietnia 2012 r. Pismem z [...] maja 2012 r. Komisja Mieszkaniowa podtrzymała wcześniejszą negatywną opinię. Pismem z [...] czerwca 2012 r. Zarząd Dzielnicy [...] [...] odmówił zmiany rozstrzygnięcia wniosku. Pismem 25 czerwca 2012 r. skarżący wniósł skargę na uchwałę Miasta [...] z [...] kwietnia 2012 r., nr [...] zarzucając jej naruszenie uchwały Rady [...] z [...] lipca 2009 r., nr [...] w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta [...], ustawy o ochronie praw lokatorów, a także art. 2 i art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że wydając przedmiotową uchwałę organ nie zwrócił uwagi na ważny aspekt sprawy, a mianowicie że właściciele lokalu przy ul. [...] tj. jego matka i siostra nie wyrażają zgody na to żeby zamieszkał w powyższym lokalu wraz z rodziną. Skarżący podniósł, że to właśnie z powodu konfliktu rodzinnego zmuszony był wynajmować wraz z żoną i dziećmi dom w [...]. Ponadto skarżący podniósł, że organ nie zbadał, w jakich warunkach mieszka A. L. wraz z czwórką małych dzieci. W związku z powyższym skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej uchwały i umieszczenie jego oraz jego rodziny na liście osób oczekujących na najem lokalu, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej uchwały i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na skargę organ, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie i obciążenie skarżącego kosztami, w tym kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Pismem z 13 sierpnia 2012 r. skarżący podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i ponownie wskazał, że wydając przedmiotową uchwałę organ pominął istotną dla sprawy przesłankę wynikającą z § 4 uchwały nr [...] jaką jest zgoda właściciela lokalu na zamieszkiwanie w lokalu, w którym na osobę przypada nie więcej niż 6 m2 powierzchni łącznej pokoi. Podkreślił, że właścicielki lokalu przy ul. [...] m. [...] nie wyrażają zgody, by zamieszkał w przedmiotowym lokalu wraz z żoną i dziećmi. Zgodziły się jedynie na utrzymanie stałego zameldowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej przepisu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej, dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. W myśl art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako P.p.s.a.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zaskarżona uchwała Zarządu Dzielnicy [...] Miasta [...] nr [...] z [...] kwietnia 20012 r. mieści się w katalogu aktów i czynności poddanych kognicji sądu administracyjnego zgodnie z przepisem art. 3 § 2 pkt 6 P.p.s.a., w myśl którego kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej. Skarga na powyższą uchwałę, zgodnie z art. 52 § 4 P.p.s.a., została poprzedzona wezwaniem organu do usunięcia naruszenia prawa, na które odpowiedź została doręczona skarżącemu 15 czerwca 2012 r. Skarga została wniesiona 25 czerwca 2012 r., a więc w terminie trzydziestodniowym, określonym w art. 53 § 2 P.p.s.a. W tej sytuacji należało uznać ją za dopuszczalną. Przechodząc do merytorycznej oceny skargi Sąd uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie, choć nie wszystkie podniesione w niej zarzuty są zasadne. W przepisie art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2005 r. Nr 31, poz. 266 ze zm.) ustawodawca określił kategorie osób, które posiadają prawo do najmu lokalu mieszkalnego z gminnego zasobu, a osobami takimi są, jak wskazuje powyższy przepis, osoby niemające zaspokojonych potrzeb mieszkaniowych, mieszkające na terenie gminy, posiadające niskie dochody. Określenie zasad oraz trybu wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu gminy, w tym sposobu postępowania przy rozpatrywaniu i załatwianiu wniosku o najem lokali, ustawodawca powierzył radzie gminy (art. 21 ww. ustawy). W rozpoznawanej sprawie upoważnienie zawarte w powyższym przepisie realizuje uchwała nr [...] Rady miasta [...] z dnia [...] lipca 2009 r., która w § 4 określa warunki, jakie muszą spełniać osoby ubiegające się o zawarcie umowy najmu lokalu mieszkalnego z zasobu mieszkaniowego [...]. Uchwała w § 4 przewiduje, że lokale z mieszkaniowego zasobu mogą być wynajmowane osobom, które są bezdomne albo pozostają w trudnych warunkach mieszkaniowych, przy czym za trudne warunki mieszkaniowe uznaje się zamieszkiwanie w lokalu, w którym na osobę przypada nie więcej niż 6m2 powierzchni mieszkalnej, a także zamieszkiwanie w pomieszczeniach nienadających się na stały pobyt ludzi w rozumieniu przepisów prawa budowlanego, a nadto, w których gospodarstwie domowym średni dochód na jednego członka gospodarstwa domowego nie przekracza minimum dochodowego. Stosownie do § 5 ust. 2 pkt 3 lit. a uchwały [...] postanowień § 4 pkt 1 nie stosuje się do osób pozostających w związku z warunkami mieszkaniowymi w wyjątkowo trudnej sytuacji zdrowotnej, rodzinnej lub społecznej obejmującej niepełnosprawność wnioskodawcy lub innej osoby uprawnionej do wspólnego zamieszkiwania. Tryb rozpatrywania i załatwiania wniosków o zawarcie umowy najmu lokali oraz sposób poddania tych spraw kontroli społecznej określony został w Rozdziale 7 uchwały [...]. Zgodnie z § 22 ust. 2 pkt 2 uchwały [...] przy rozpatrywaniu wniosków osób występujących m.in. o zawarcie umowy najmu lokalu należy poddać wnikliwej analizie zamieszkiwanie wnioskodawcy i innych osób zgłoszonych we wniosku do wspólnego zamieszkiwania w lokalu za zgodą właściciela. Natomiast stosownie do pkt 5 ww. przepisu w przypadku osób ubiegających się o najem lokalu na podstawie § 4, § 12 i § 31 wnikliwej analizie należy poddać warunki mieszkaniowe w poprzednich miejscach zamieszkania oraz warunki mieszkaniowe wstępnych, zstępnych, współmałżonka wnioskodawcy lub osoby pozostającej we wspólnym pożyciu i uwzględnić możliwość zamieszkania wnioskodawcy w tych mieszkaniach. W rozpoznawanej sprawie odmowę umieszczenia A. i J. L. na liście osób zakwalifikowanych do zawarcia umowy najmu oparto na § 4 pkt 1 uchwały [...]i uzasadniono zabezpieczeniem ich potrzeb mieszkaniowych w lokalu, w którym są zameldowani. Przyjęto, że powierzchnia mieszkalna lokalu, w którym są zameldowani, wynosi [...] m2 i wobec zameldowania w nim [...] osób, na jedną osobę przypada [...] m2. W uchwale wskazano również, że A. L. wraz z czworgiem dzieci wynajmuje w [...] dom drewniany składający się z 2 pokoi, kuchni i wc, za który uiszcza czynsz w wysokości [...] zł, natomiast J. L. odbywa karę pozbawienia wolności. W ocenie Sądu przyjęte w uchwale ustalenia faktyczne nie obejmowały wszystkich okoliczności istotnych dla podjęcia uchwały zgodnie z powołanymi przepisami. W pierwszej kolejności wskazać należy, że nie oceniono, czy skarżący wraz z rodziną może zamieszkiwać w lokalu przy ul. [...], tak aby uprawnione było stanowisko, że lokal ten zabezpiecza potrzeby mieszkaniowe. W aktach sprawy znajduje się bowiem oświadczenie właścicielek tego mieszkania, z którego wynika, że nie wyrażają one zgody na zamieszkanie skarżącego wraz z rodziną w lokalu stanowiącym ich współwłasność. Oświadczenie to zostało wprawdzie złożone po podjęciu zaskarżonej uchwały, ale przed rozpoznaniem wezwania do usunięcia naruszenia prawa. Omawiana okoliczność nie jest jednak nowa w sprawie. Jak wynika z opinii dotyczącej sytuacji materialno-bytowej A. L., sporządzonej [...] listopada 2009 r. przez Ośrodek Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] [...] A. L. poinformowała, że nie może wrócić do mieszkania, w którym jest zameldowana, gdyż jej teściowa (właścicielka mieszkania) ze swoimi dziećmi nie wyraża na to zgody. Kwestia ta była również podnoszona w uchwale Zarządu Dzielnicy [...] miasta [...] nr [...] z [...] grudnia 2011 r., w której odnotowano, że skarżący wraz z rodziną nie może zamieszkiwać w lokalu nr [...] przy ul. [...], gdzie wszyscy posiadają zameldowanie. [...] maja 2011 r. organ przesłuchiwał matkę skarżącego, lecz sprawa zgody na zamieszkiwanie syna wraz z rodziną w mieszkaniu stanowiącym jej własność nie była w trakcie przesłuchania poruszana. Uwzględniając powyższe okoliczności faktyczne – w ocenie Sądu – nie można uznać, że organ, przed podjęciem skarżonej uchwały, poddał wnikliwej analizie zamieszkiwanie, czy też możliwość zamieszkiwania skarżącego wraz z rodziną w lokalu położonym przy ul. [...] w [...]. Zwrócić przy tym należy uwagę, że stosownie do § 22 ust. 3 uchwały [...] organ może zwrócić się do właściwego ośrodka pomocy społecznej o wydanie opinii na temat sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej wnioskodawcy oraz osób zgłoszonych przez niego do wspólnego zamieszkiwania. Jako przedwczesne należy zatem potraktować stanowisko organu, że lokal ten może zabezpieczyć ich potrzeby mieszkaniowe. Procedując w przedmiotowej sprawie organ nie rozważył też w dostatecznym stopniu sytuacji rodzinnej skarżącego w tym znaczeniu, że nie poczynił ustaleń co do stanu zdrowia małoletniej I. L. urodzonej w 2000 r. Jak wynika ze znajdującego się w aktach orzeczenia o niepełnosprawności z [...] kwietnia 2002 r., jest ona niepełnosprawna od urodzenia. Wprawdzie orzeczenie to zostało wydane do kwietnia 2004 r., lecz organ, będąc w posiadaniu takiego dokumentu, był obowiązany ustalić aktualny stan zdrowia małoletniej, gdyż okoliczność ta determinuje – stosownie do przywołanego powyżej § 5 ust. 2 pkt 3 uchwały – możliwość odstąpienia od wymogów określonych w § 4 pkt 1 uchwały. Uwzględniając powyższe Sąd uznał, że choć Zarząd Dzielnicy, prowadząc postępowanie w przedmiotowej sprawie, był obowiązany stosować przepisy procesowe zawarte w powołanej uchwale z [...] lipca 2009 r., to jednak jako organ władzy publicznej nie powinien tracić z pola widzenia zasad prawnych określonych w art. 6 i 7 K.p.a., zgodnie z którymi organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, a w toku postępowania stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Tych zasad w niniejszej sprawie nie respektowano. Sąd nie podziela natomiast pozostałych zarzutów skargi, które w istocie sprowadziły się do wyliczenia przepisów uchwały [...], które zaskarżoną uchwałą miały zostać naruszone, bez argumentacyjnego rozwinięcia tych zarzutów. W ocenie Sądu przy wydawaniu skarżonej uchwały nie doszło do naruszenia tych przepisów, albowiem w istniejących okolicznościach faktycznych nie miały one zastosowania. W szczególności skarżący nie ubiegał się o lokal socjalny, a kwestia pierwszeństwa najmu może być rozważana dopiero po umieszczeniu na liście osób zakwalifikowanych do zawarcia umowy najmu. Odnosząc się natomiast do zgłoszonego na rozprawie zarzutu, iż organ, ustalając powierzchnię mieszkalną lokalu nr [...] przy ul. [...], oparł się na oświadczeniu matki skarżącego (współwłaścicielki lokalu) wskazać należy, że skarżący przyjętej przez organ powierzchni mieszkania nie kwestionował, a aktualnie formułowane zastrzeżenia nie są poparte przekonywującą argumentacją. Rozpoznając ponownie sprawę organ obowiązany jest ustalić stan faktyczny sprawy przy uwzględnieniu powyższych uwag i aktualnej sytuacji mieszkaniowo-rodzinnej skarżącego, który opuścił zakład karny, w tym obecnego zamieszkiwania jego i jego rodziny. Uwzględniając powyższe Sąd uznał, że zaskarżona uchwała nie mogła ostać się w obrocie prawnym i dlatego też, na podstawie art. 147 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 94 ust. 2 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2013 r., poz. 594), orzekł jak w sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 wyroku zostało oparte o przepis art. 152 P.p.s.a., zaś o przyznaniu pełnomocnikom z urzędu wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej orzeczono na podstawie art. 250 P.p.s.a. w zw. z § 19 pkt 1 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lic c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.