II SA/Wa 1112/13
WyrokWSA w Warszawie2013-10-03
Skład orzekający: Danuta Kania, Stanisław Marek Pietras, Eugeniusz Wasilewski
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy brak spełnienia warunków ustawowych do uzyskania renty z tytułu niezdolności do pracy, spowodowany opieką nad chorym dzieckiem i własnymi problemami zdrowotnymi, może stanowić "szczególną okoliczność" uzasadniającą przyznanie świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS?Ratio decidendi
Sąd uznał, że sama opieka nad chorym dzieckiem lub własne problemy zdrowotne, bez wykazania, że obiektywnie uniemożliwiały one podjęcie zatrudnienia przez długi okres, nie stanowią "szczególnych okoliczności" w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga kumulatywnego spełnienia trzech przesłanek: braku możliwości podjęcia pracy, braku niezbędnych środków utrzymania oraz wystąpienia szczególnych okoliczności. Sama trudna sytuacja materialna nie jest wystarczająca do przyznania świadczenia, które nie ma charakteru socjalnego.Stan faktyczny
Skarżąca I. G. domagała się przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, ponieważ nie spełniała warunków ustawowych. Organ rentowy dwukrotnie odmówił przyznania świadczenia, wskazując na brak spełnienia przesłanki "szczególnych okoliczności" oraz niewystarczający okres ubezpieczenia. Skarżąca argumentowała, że okresy przerw w zatrudnieniu były spowodowane opieką nad chorą córką oraz własnymi problemami zdrowotnymi, a także trudną sytuacją materialną. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę, uznając, że przedstawione przez skarżącą okoliczności nie spełniają kryteriów "szczególnych okoliczności" uzasadniających przyznanie świadczenia w drodze wyjątku.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kania (spraw.), Sędziowie WSA Stanisław Marek Pietras, Eugeniusz Wasilewski, Protokolant specjalista Elwira Sipak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 października 2013 r. sprawy ze skargi I. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę.
Decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), odmówił I. G. przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu organ wskazał, iż przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ww. ustawy jest uzależnione od spełnienia przez wnioskodawcę następujących przesłanek: zainteresowany jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek oraz nie ma niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o których mowa w ww. przepisie powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia.
Następnie organ podał, iż z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że na przestrzeni 51 lat życia wnioskodawczyni udokumentowała 6 lat i 2 dni okresów składkowych oraz 2 lata okresów nieskładkowych, które zostały ograniczone do 1/3 udowodnionych okresów składkowych. Ponadto w dziesięcioleciu przypadającym przed dniem powstania całkowitej niezdolności do pracy i w dziesięcioleciu przed dniem złożenia wniosku o przyznanie świadczenia w trybie zwykłym, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych udokumentowano 5 miesięcy i 29 dni. W latach 1991 - 2008, wystąpiła przerwa w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Z dniem 30 listopada 2008 r. wnioskodawczyni zaprzestała pobierania stypendium z urzędu pracy i do powstania całkowitej niezdolności do pracy w październiku 2011 r., tj. przez okres niemal 3 lat nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi.
W ocenie organu, w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w wymienionych przerwach wobec zainteresowanej nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy. Nie istniały zatem, w tym czasie, przeszkody w podjęciu zatrudnienia i objęciu ubezpieczeniem w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Opieka nad dzieckiem, chociaż bardzo pożądana ze względów społecznych, nie jest szczególną okolicznością uniemożliwiającą nabycie uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Jest to życiowy wybór pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia i poświęceniem się wychowywaniu dzieci, a kontynuowaniem zatrudnienia.
Końcowo organ stwierdził, iż przy rozpatrywaniu uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna wnioskodawczyni. Wykazany dochód, przypadający na jednego członka rodziny, nie wskazuje, aby zainteresowana pozostawała bez niezbędnych środków utrzymania.
I. G. złożyła do Prezesa Zakładu wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując, iż stan jej zdrowia uległ dalszemu pogorszeniu. Pogorszeniu uległa również jej sytuacja materialna, bowiem córka A., której zarobki stanowiły główne źródło utrzymania, wyprowadziła się i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe z przyszłym mężem. Córka J., z którą zainteresowana nadal prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, chce jednak podjąć naukę poza miejscem zamieszkania, co spowoduje, że pozostanie ona bez środków do życia.
Decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] grudnia 2012 r.
W uzasadnieniu organ wskazał, iż w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy nie stwierdzono istnienia przesłanek umożliwiających pozytywne załatwienie wniosku. Z akt sprawy nie wynika, aby powodem nienabycia uprawnień do świadczenia przyznawanego na zasadach ogólnych, były szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS
Organ wskazał, iż w wyniku ponownego przeprowadzenia postępowania orzeczniczego lekarz orzecznik ZUS ustalił, że zainteresowana jest całkowicie niezdolna do pracy od dnia [...] listopada 2011 r. do dnia [...] czerwca 2014 r. Na przestrzeni 50 lat życia - na dzień orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy - wymieniona udokumentowała 8 lat i 2 dni okresów składkowych i nieskładkowych. W dziesięcioleciu poprzedzającym niezdolność do pracy zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych udokumentowała 5 miesięcy i 29 dni okresów składkowych. Z "Oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym i o sytuacji materialnej" z dnia [...] sierpnia 2012 r. wynika, że przerwa w ubezpieczeniu od dnia [...] listopada 1991 r. do dnia [...] czerwca 2008 r. była spowodowana opieką nad dwojgiem dziećmi, w tym nad chorą córką. Powołując orzecznictwo sądów administracyjnych organ zauważył, iż rezygnacja z zatrudnienia na rzecz opieki nad dziećmi przez ponad 16 lat nie usprawiedliwia braku odpowiedniego okresu ubezpieczenia i nie wystarcza do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Poświęcenie się obowiązkom rodzinnym nie może być uznane za szczególną okoliczność usprawiedliwiającą bezczynność zawodową i dającą tytuł do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Czas spędzony w domu nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia, nie czyni bowiem osoby sprawującej opiekę niezdolną do pracy.
Organ wskazał również, że w wykazanych przerwach w ubezpieczeniu zainteresowana była zarejestrowana w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Nie można jednak uznać, że szczególną okolicznością, na skutek której nie nabyła ona prawa do świadczenia w trybie zwykłym, była sytuacja na rynku pracy. Zjawisko bezrobocia i trudności w znalezieniu pracy nie stanowią okoliczności szczególnej w rozumieniu art. 83 ust. 1 ww. ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Końcowo organ zauważył, iż sytuacja materialna strony jest niewątpliwie trudna, jednakże nie stanowi ona wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, bowiem świadczenia z art. 83 ust. 1 ww. ustawy nie są świadczeniami socjalnymi przyznawanymi według potrzeb, nawet w sytuacji, gdy są one obiektywnie uzasadnione.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2013 r. I. G. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucając:
1) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy:
- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w tym niewyjaśnienie istniejących szczególnych okoliczności niespełnienia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia,
- art. 9 i art. 11 K.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy decyzji o nieprzyznaniu renty z tytułu niezdolności do pracy;
2) naruszenie przepisów prawa materialnego:
- art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, poprzez jego błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, że w sprawie nie zachodziły szczególne okoliczności, w wyniku których skarżąca nie spełnia warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty.
Uzasadniając naruszenie przepisów postępowania administracyjnego skarżąca wskazała, iż organ nie wziął pod uwagę szeregu szczególnych, indywidualnych okoliczności sprawy. Podniosła, iż w okresach od dnia [...] listopada 1991 r. do dnia [...] czerwca 2008 r. oraz od dnia [...] grudnia 2008 r. do ustalenia całkowitej niezdolności do pracy posiadała szczególnie trudną sytuację rodzinną. Starsza córka chorowała na [...] i wymagała ciągłej opieki. Skarżąca nie mogła liczyć na pomoc męża, który notorycznie nadużywał [...] i wszczynał awantury, co z czasem spowodowało poważne problemy zdrowotne. Skarżąca zachorowała na [...], a następnie na chorobę [...] - po długoletnim leczeniu poddała się operacji [...]. Ponadto skarżąca ma problemy [...] i musi systematycznie przyjmować leki.
Obowiązki domowe, własna ciężka choroba i znikoma konkurencyjność na rynku pracy, spowodowały, iż pomimo chęci i podjętych prób, skarżąca nie była w stanie podjąć zatrudnienia. W chwili obecnej skarżąca nie posiada praktycznie żadnych środków utrzymania - po rozwodzie z mężem utrzymuje się z zasiłku pielęgnacyjnego, który wynosi ok. [...] zł miesięcznie oraz świadczenia pielęgnacyjnego w kwocie ok. [...] zł (przyznane do czerwca 2013 r.), przy czym miesięczny koszt czynszu to ok. [...] zł, zaś leków - ok. [...] zł.
Nadto skarżąca wskazała, iż organ dokonał błędnego zastosowania przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS przyjmując, że w sprawie nie zachodziły szczególne okoliczności, w wyniku których skarżąca nie spełnia warunków wymaganych do uzyskania prawa do emerytury lub renty. Sytuacja skarżącej - choroba córki, która wymagała stałej opieki, własne problemy zdrowotne natury [...] i [...], brak kwalifikacji zawodowych i trudna sytuacja materialna - ma charakter szczególny i powoduje, iż spełnione zostają przesłanki z art. 83 ust. 1 ww. ustawy.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst. jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej powoływanej jako: "P.p.s.a.", sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że kontrola sądowoadministarcyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżony akt nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena ta jest dokonywana według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania administracyjnego.
W ocenie Sądu, skarga analizowana w świetle powyższych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), w myśl którego ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie.
Na tle całej ustawy określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna. Pozwala ona bowiem na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do jego uzyskania w trybie zwykłym. Zatem świadczenia przyznawane na podstawie art. 83 ustawy nie mają charakteru roszczeniowego, ponieważ według art. 84 są finansowane z budżetu państwa, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Jak wynika z ww. przepisu przyznanie świadczenia możliwe jest w sytuacji wystąpienia trzech zasadniczych przesłanek: (1) braku możliwości podjęcia pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu wieku lub całkowitej niezdolności do pracy osoby wnioskującej, (2) braku niezbędnych środków utrzymania, (3) wystąpienia szczególnych okoliczności jako powodu niespełnienia wymagań dających prawo do emerytury lub renty. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Przesłanką do uzyskania ww. świadczenia nie może być więc sama trudna sytuacja materialna wnioskodawcy. Przyznanie tego świadczenia jest możliwe tylko w sytuacji, gdy można stwierdzić, że ubezpieczony wykazał wolę podejmowania pracy i opłacania składek, ale na skutek wystąpienia nadzwyczajnych, niezależnych od jego woli, okoliczności nie spełnia wymagań do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym i tylko z tego powodu przyznanie świadczenia w trybie wyjątkowym jest zasadne. Wnioskodawca jest zatem zobowiązany do wykazania, że nie wypracował prawa do "normalnego" świadczenia ubezpieczeniowego na skutek jakiś szczególnych okoliczności.
Jak już wyżej wskazano, wydając decyzję na podstawie art. 83 ust. 1 ww. ustawy Prezes Zakładu kieruje się uznaniem administracyjnym. Ocena, czy w sprawie zaistniały szczególne okoliczności, usprawiedliwiające brak wymaganych okresów w opłacaniu składek, należy do organu, który okoliczności danej sprawy musi poddać należytej analizie czyniąc zadość regułom postępowania dowodowego określonym w K.p.a. To jednak podmiot wnoszący o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie powinien wykazać wszelkie okoliczności, wiążące się z dochodzonym świadczeniem. Nałożenie na organ prowadzący postępowanie obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 7 i 77 § 1 K.p.a.) nie zwalnia bowiem strony postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku.
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 kwietnia
2010 r. (sygn. akt I OSK 130/10, publ.: https://orzeczenia.nsa.gov.pl), przesłanka "szczególnych okoliczności" określona została przez ustawodawcę w postaci zwrotu ocennego, wymagającego od organu ustalenia odpowiednich faktów oraz ich oszacowania co do skali czy natężenia ich wystąpienia tak, aby można było tym faktom przypisać status okoliczności szczególnych. Dopiero kiedy ma miejsce ustalenie wystąpienia powyższych przesłanek, uruchomiona zostaje konstrukcja decyzji uznaniowej, na gruncie której organ może przyznać przedmiotowe świadczenie. Oznacza to, że nawet wówczas, gdy przesłanki te wystąpią, decyzja organu nie musi być decyzją przyznającą świadczenie, jeśli jakieś inne okoliczności (np. stan środków finansowych) to uniemożliwiają. Ponadto, świadczenie to może być przyznane "na zasadzie wyjątku", co wzmacnia uznaniowy charakter decyzji oraz wskazuje na zaostrzenie sposobu szacowania w ramach oceny faktów "szczególnych okoliczności", stanowiących najistotniejszą przesłankę merytoryczną, decydującą o zaktualizowaniu się możliwości przyznania tego świadczenia.
Za szczególne okoliczności w sprawach z zakresu art. 83 ust. 1 ww. ustawy uznaje się jakieś konkretne zdarzenie lub trwały stan, które mogą powodować niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty, czyli całkowicie wykluczać aktywność zawodową osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków.
W ocenie Sądu, organ orzekający zasadnie przyjął, iż w niniejszej sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności w rozumieniu ww. przepisu.
W sprawie bezspornym jest, że I. G. jest całkowicie niezdolna do pracy do [...] czerwca 2014 r., przy czym datę powstania całkowitej niezdolności do pracy ustalono na dzień [...] października 2011 r. (orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] marca 2013 r.). Skarżąca nie pracowała zawodowo od 1984 r., po tej dacie przebywała już tylko na urlopie wychowawczym oraz na zasiłku dla bezrobotnych. Na przestrzeni 50 lat życia udokumentowała okresy składkowe i nieskładkowe wynoszące łącznie 8 lat i 2 dni, przy czym okresy nieskładkowe zostały ograniczone do 1/3 udowodnionych okresów składkowych. W ostatnim 10-leciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy, zamiast wymaganych 5 lat do przyznania świadczenia w trybie zwykłym, skarżąca udokumentowała zaledwie 5 miesięcy i 29 dni okresów składkowych. Z dokumentacji rentowej wynika, iż od dnia [...] listopada 1991 r. do dnia [...] czerwca 2008 r. oraz od dnia [...] grudnia 2008 r. do daty ustalenia całkowitej niezdolności do pracy tj. przez okres ponad 19 lat, skarżąca nie wykonywała zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, emerytalnym i rentowym. We wskazanym okresie wobec skarżącej nie była orzeczona całkowita, ani choćby częściowa niezdolność do pracy.
Podkreślić w tym miejscu należy, że brak uprawnień uzyskania emerytury lub renty podlega badaniu w nawiązaniu do okresu zatrudnienia osoby uprawnionej do świadczenia, a więc w odniesieniu do wypracowanej przez nią emerytury lub renty. Należności wypłacane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie są bowiem zapomogą państwową, a stanowią odpowiednik składek, które osoba uprawniona odprowadzała w trakcie życia zawodowego. Świadczenie emerytalne lub rentowe stanowi więc wypadkową okresu, przez który uprawniona budowała kapitał początkowy odprowadzając składki na ubezpieczenie. Istotne znaczenie ma zatem okres, przez jaki osoba uprawniona podlegała ubezpieczeniu, który winien być adekwatny do jej wieku. W rozpatrywanej sprawie wskazana adekwatność nie występuje, gdyż okres, przez jaki skarżąca pozostawała w ubezpieczeniu nie jest odpowiedni do jej wieku.
Jako przeszkodę w zakresie wypracowania świadczenia w trybie zwykłym, skarżąca podnosiła konieczność sprawowania opieki nad dziećmi, w tym nad chorą na [...] córką A. Okoliczności tej jednak nie poparła żadnymi dowodami. Do akt administracyjnych sprawy nie złożyła jakiejkolwiek dokumentacji lekarskiej, która pozwoliłaby przyjąć, iż choroba córki od 1984 r. stanowiła trwały stan, całkowicie wykluczający podjęcie przez skarżącą zatrudnienia. Skarżąca nie wykazała również, że w wyżej wymienionym okresie nie mogła skorzystać z żadnych innych możliwości zapewnienia córce opieki w stopniu, który umożliwiłby jej podjęcie zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Wykazanie powyższych okoliczności miało w sprawie niniejszej zasadnicze znaczenie, jeśli wziąć pod uwagę wyjaśnienia skarżącej zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, że córka A. usamodzielniła się, od czerwca 2010 r. pracuje w pełnym wymiarze czasu pracy (zaświadczenie pracodawcy z dnia [...] lipca 2012 r.) i prowadzi odrębne gospodarstwo domowe z przyszłym mężem.
W świetle powyższego brak było podstaw do uznania przez organ, że sam fakt sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny oznacza "automatycznie" spełnienie przesłanki szczególnych okoliczności warunkujących przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Okoliczność ta nie czyni bowiem osoby sprawującej taką opiekę całkowicie niezdolną do pracy. W realiach niniejszej sprawy skarżąca winna była wykazać, iż choroba córki - w ciągu tak długiego okresu - obiektywnie uniemożliwiała jej podjęcie zatrudnienia, a w związku z tym bezczynność zawodowa skarżącej nie była jej świadomym wyborem związanym w wychowywaniem dzieci.
Jak już wyżej wskazano, całkowita niezdolność skarżącej do pracy datuje się od [...] października 2011 r. We wcześniejszym okresie wobec skarżącej nie była orzeczona całkowita, ani choćby częściowa niezdolność do pracy. W aktach sprawy brak jest również dokumentacji medycznej potwierdzającej istnienie u skarżącej problemów [...] czy [...]. Z tego względu okoliczności te nie mogły być przedmiotem oceny organu, tym bardziej, że zostały podniesione dopiero na etapie skargi do Sądu, bez wskazania mających je potwierdzać dowodów. Zauważyć należy, że sam fakt istnienia u skarżącej wymienionych przez nią schorzeń nie jest tożsamy z ustawową przesłanką całkowitej niezdolności do pracy. Subiektywne odczucia co do stanu zdrowia oraz braku możliwości wykonywania pracy nie stanowią usprawiedliwienia dla braku odpowiedniego okresu ubezpieczenia.
W wykazanych wyżej przerwach w zatrudnieniu skarżąca była zarejestrowana w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Jednak, jak zasadnie przyjął organ, trudna sytuacja na rynku pracy i zjawisko bezrobocia nie stanowią okoliczności szczególnych w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS (por. wyrok NSA z dnia 9 października 2008 r., sygn. akt I OSK 378/08, wyrok WSA w Warszawie z dnia 20 października 2009 r., sygn. akt II SA/Wa 1008/09, publ.: https://www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wbrew twierdzeniom skargi, z akt sprawy nie wynika, aby skarżąca czyniła starania o podjęcie zatrudnienia. Poza pobieraniem stypendium w PUP w P. w 2008 r., skarżąca nie wykazała jakiejkolwiek aktywności zawodowej w okresie pozostawania poza ubezpieczeniem.
Nie ulega wątpliwości, że sytuacja życiowa i materialna skarżącej jest trudna - po rozwodzie z mężem skarżąca utrzymuje się jedynie z zasiłku i świadczenia pielęgnacyjnego. Nie ma jednak podstaw do przyjęcia, że sama trudna sytuacja materialna skarżącej uzasadnia przyznanie świadczenia z art. 83 ust. 1 ww. ustawy. Nie jest to bowiem świadczenie socjalne, zatem jego przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby o nie się ubiegającej, nawet gdy są one uzasadnione. Potrzeby te mogą natomiast uzasadniać ubieganie się przez skarżącą o świadczenie z tytułu pomocy społecznej oraz inne formy pomocy materialnej dla osób znajdujących się w niedostatku.
Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut skargi dotyczący naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Organ orzekający właściwie zebrał, rozpatrzył i ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, zaś swoje stanowisko uzasadnił w sposób należyty. Na etapie orzekania z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy doszło do ponownej oceny stanu zdrowia skarżącej, co znalazło wyraz w orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] marca 2013 r. Ustalenia przerw w zatrudnieniu skarżącej oraz okoliczności, które mogłyby je usprawiedliwić także zostały dokonane w sposób prawidłowy. Powyższej oceny nie może zmienić przeciwna argumentacja skargi, tym bardziej w sytuacji, gdy skarżąca nie wskazała, jakich konkretnie dokumentów (innych dowodów) organ nie wziął pod uwagę orzekając w sprawie. Zaznaczyć należy, iż odmienna od oczekiwanej przez skarżącą ocena materiału dowodowego, nie oznacza, iż jest ona nieprawidłowa, zaś materiał zgromadzony w sprawie niekompletny.
Nieuzasadniony jest również zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W okolicznościach niniejszej sprawy nie wykazano bowiem szczególnych okoliczności, które uzasadniłyby przyznanie wnioskowanego świadczenia.
Konkludując Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, bowiem organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego.
Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 26.07.2026. · Źródło