II SA/Wa 1148/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska (spr.), Sędziowie WSA Anna Mierzejewska, WSA Andrzej Kołodziej, Protokolant Mateusz Rogala, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 października 2009 r. sprawy ze skargi C. P. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia specjalnego - oddala skargę - Decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] Prezes Rady Ministrów, po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] maja 2009 r. nr [...], odmawiającą przyznania C.P. i jej dzieciom renty specjalnej. W uzasadnieniu decyzji Prezes Rady Ministrów podkreślił, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), zwanej dalej również ustawą o emeryturach i rentach, jest możliwe w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Przepis ten nie precyzuje warunków, jakie powinny być spełnione, aby świadczenie to mogło zostać przyznane. Organ podał, że przy rozpatrywaniu wniosków o świadczenie specjalne brana jest pod uwagę sytuacja bytowa wnioskodawcy, jednakże nie stanowi ona jedynego kryterium przyznawania świadczenia. Może być ono bowiem przyznane osobie znajdującej się w trudnej sytuacji bytowej, o ile w sprawie występują też inne okoliczności, mające charakter szczególny, tj. np. wybitne zasługi wnioskodawcy w jakiejś dziedzinie albo szczególne zdarzenia losowe. Powyższe przesłanki ustawowe Prezes Rady Ministrów odniósł do sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącej i jej zmarłego męża oraz do ich stażu ubezpieczeniowego. Organ podał, że wnioskodawczyni ukończyła zasadniczą szkołę zawodową w zawodzie [...] w wieku 20 lat, w czerwcu 1989 r. Zatrudniona była jako [...] na czas określony przez ok. 2 tygodnie w 1987 r., a następnie od [...]. 07.1989 r. do [...].05.2000 r. W czasie trwania tego zatrudnienia urodziła 5 dzieci (1990, 1991,1992,1994,1997). W związku z powyższym w okresach [...].11.1990-[...].01.1997 i [...].05.1998-[...].05.2000 korzystała z urlopów wychowawczych. Zdaniem organu, oznacza to, że skarżąca faktycznie wykonywała pracę przez około 3 lata. Zwolniona została w związku z redukcją zatrudnienia. Po zwolnieniu, od [...].06.2000 r. zarejestrowała się jako bezrobotna i status ten posiada do chwili obecnej. Natomiast mąż wnioskodawczyni, G.P. ur. w 1969 r. zatrudniony był jako uczeń w [...], a następnie w okresach: [...].11.1986-[...].03.1992 ([...], porozumienie zakładów), [...].05.1995 –[...].07.1995 ([...], zwolniony na własną prośbę), [...].09.1995-[...].12.1995 ([...] - zwolniony z przyczyn ekonomicznych zakładu), [...].02.1997-[...].02.1999 ([...], działalność firmy została zawieszona), [...].09.1999-[...].04.2000 ([...], zwolniony z przyczyn ekonomicznych zakładu), [...].02.2002-[...].03.2002 ([...], zwolniony dyscyplinarnie na podstawie art. 52 pkt 1 Kodeksu pracy). [...].01.2008 – [...].04.2008 ([...], zgon). Ponadto organ podał, że wnioskodawczyni nadesłała umowę o pracę męża od [...].04.1992 ([...]), a z legitymacji ubezpieczeniowej wynika, że z tego zakładu pracy został on zwolniony [...].01.1994 r. Jako bezrobotny zarejestrowany był w okresach: [...].02.1994-[...].05.1995 (do [...].01.1995 zasiłek), [...].01.1996-[...].08.1996 (zasiłek). [...].11.1996-[...].01.1997 (zasiłek), [...].01.1997-[...].01.1997, [...].02.1999-[...].09.1999 (zasiłek), [...].06.2000-[...].02.2002, [...].08.2002-[...].10.2007. W oparciu o powyższe dokumenty organ wywiódł, że po zwolnieniu z przyczyn leżących po stronie zakładu pracy z dniem [...].04.2000 r. mąż wnioskodawczyni, poza zatrudnieniem przez okres niecałych 2 miesięcy w 2002 (zwolnienie dyscyplinarne), podjął pracę dopiero [...].01.2008 i pracował do dnia zgonu (jak podała wnioskodawczym w wyniku [...]). Organ odwołał się również do treści złożonego w toku postępowania przez skarżącą, a sporządzonego przez Gminną Komisję Rozwiązywania Problemów Alkoholowych w C., zaświadczenia, zgodnie z którym w styczniu 2005 r. wpłynął do tej Komisji wniosek z Posterunku Policji w C. o zobowiązanie do leczenia odwykowego męża wnioskodawczyni z powodu choroby alkoholowej, potwierdzony oświadczeniem żony o nadużywaniu przez męża alkoholu. Biegli sądowi orzekli, że jest on uzależniony od alkoholu i wymaga leczenia. W zaświadczeniu tym, wydanym [...].03.2009 r. podano, że pan G.P. od stycznia 2005 r. wielokrotnie podejmował próby leczenia odwykowego, ale wszystkie te próby były bezskuteczne i wracał do nadużywania alkoholu. Wedle informacji uzyskanej z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. wynika, że mąż wnioskodawczyni naużywał alkoholu już od 2001 r., ale pierwsze działania zmierzające do rozwiązania problemu męża C.P. podjęła dopiero w styczniu 2005 r. kierując w tej sprawie wniosek do Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych. Ośrodek zamieścił także informację, że po ww. wniosku mąż wprawdzie wyraził chęć leczenia, ale na badanie przez biegłych sądowych wyznaczone na kwiecień 2005 r. nie stawił się. Już bowiem w czerwcu 2005 r. wniosek o leczenie choroby alkoholowej został wstrzymany na prośbę żony. Z kolei, w marcu 2007 r. wpłynął do komisji kolejny wniosek dotyczący leczenia choroby alkoholowej pana G.P. (z Komendy Powiatowej Policji) i w czerwcu 2007 r. poddał się on badaniu przez biegłych, którzy wydali opinię o uzależnieniu od alkoholu. W konsekwencji w sierpniu 2007 r. komisja skierowała do Sądu Rejonowego w C. wniosek o podjęcie działań w związku ze stosowaniem przemocy w rodzinie na skutek nadużywania alkoholu. Na mocy wyroku z dnia [...] grudnia 2006 r. G.P. skazany został na [...] pozbawienia wolności, z warunkowym zawieszeniem wykonania kary na [...] lata. Sąd zobowiązał też skazanego do powstrzymywania się od nadużywania alkoholu i wywoływania awantur. Ponadto, postanowieniem z dnia [...] listopada 2007 r. Sąd ograniczył G.P. władzę rodzicielską nad dwojgiem dzieci i ustanowił nadzór nad sposobem jej wykonywania. Ośrodek podał, że G.P. od [...] maja 2007 r. do [...] marca 2008 r. odbywał terapię odwykową, korzystając 2 razy w tygodniu z psychoterapii grupowej. Jednocześnie organ odniósł się do wyjaśnień skarżącej, wedle których jej mąż pracował dorywczo przy pracach polowych, a z osiąganego w ten sposób dochodu przekazywał jej dobrowolnie kwoty od [...] do [...] zł, a niekiedy większe sumy. W tym zakresie organ wskazał na rozbieżność pomiędzy złożonym w tej części oświadczeniem skarżącej a jej dalszymi wyjaśnieniami i zgromadzonymi w sprawie dokumentami, z których wynika, że wyrokiem Sądu Rejonowego w C. III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] września 2007 r. od męża skarżącej zasądzono alimenty w kwocie po [...] zł na każde z dzieci, tj. łącznie [...] zł miesięcznie, których G.P. nigdy nie uiścił. Organ jako niewiarygodne uznał zatem twierdzenia skarżącej, aby jej mąż - niepracujący legalnie zawodowo przez około 7 lat przed zgonem, nadużywający alkoholu i znęcający się nad rodziną – zarobione pieniądze przeznaczał na utrzymanie rodziny. Stwierdzenie to organ oparł na ustalonej okoliczności wniesienia przez skarżącą pozwu o alimenty uzupełnionej informacją, że po ich zasądzeniu G.P. nie dokonał z tego tytułu żadnej wpłaty, chociaż w styczniu 2008 podjął pracę z wynagrodzeniem [...] zł brutto. Analizując dotychczasową sytuację majątkową skarżącej organ wskazał, że od maja 2004 r. do lutego 2009 r. skarżąca pobrała świadczenia rodzinne w łącznej kwocie [...] zł. Nadto, organ ustalił, że rodzina skarżącej od 2004 r. objęta jest pomocą w formie zasiłków okresowych, celowych, dożywianiem dzieci w szkołach oraz pomocą rzeczową. Jako dowód w sprawie organ uznał również dwie decyzje wydane przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Pierwszą – z dnia [...] czerwca 2008 r. – którą odmówiono skarżącej prawa do renty rodzinnej po zmarłym mężu z uwagi na brak po stronie męża wymaganego 5 – letniego stażu ubezpieczeniowego w ostatnim 10 – leciu przed zgonem oraz drugą - z dnia [...] października 2008 r. – którą odmówiono przyznania małoletnim dzieciom skarżącej świadczenia w drodze wyjątku z tych samych, wskazanych powyżej przyczyn. W ocenie organu dokonane ustalenia nie pozwalają przyjąć, aby w sprawie spełnione były przesłanki uzasadniające przyznanie pani C.P. i jej małoletnim dzieciom rodzinnej renty specjalnej. Wedle organu, obecna sytuacja bytowa skarżącej nie jest wynikiem nadzwyczajnych zdarzeń losowych. W sprawie skarżąca nie wykazała również, aby jej mąż posiadał jakiekolwiek, a więc tym bardziej wybitne, zasługi. Posiadanie siedmiorga dzieci nie stanowi, zdaniem organu, okoliczności szczególnej w rozumieniu art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Powyższą decyzja stała się przedmiotem skargi C.P. wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, ewentualnie o jej zmianę. W uzasadnieniu skargi podała, że wprawdzie zgadza się ze stanowiskiem organu co do braku wybitnych zasług po stronie jej męża, ale jednocześnie nie może podzielić oceny organu, iż posiadanie siedmiorga dzieci nie pozostaje bez wpływu na system ubezpieczeń społecznych. Dzieci będą bowiem w przyszłości pracować i uiszczać składki na ubezpieczenia społeczne. Zaznaczyła również, że pomoc z opieki społecznej, z której korzysta, a na którą powołuje się organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ma jedynie charakter okresowy i jest każdorazowo zależna od decyzji Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie przedstawiając dotychczasowe stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że jeżeli zaskarżona decyzja prawa nie narusza, sąd obowiązany jest skargę oddalić. Zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, postępowanie w przedmiocie przyznania renty specjalnej przeprowadzone zostało zgodnie z wymogami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej k.p.a., a ustalenia Prezesa Rady Ministrów w zakresie braku spełnienia przesłanek uprawniających do przyznania wymienionego świadczenia jest prawidłowe. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z tym przepisem, Prezes Rady Ministrów w szczególnie uzasadnionych przypadkach może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie. Świadczenia, o których mowa, mają charakter wyjątkowy, a ich przyznanie – w świetle powołanego przepisu – pozostawione zostało uznaniowej decyzji Prezesa Rady Ministrów. Uznaniowość nie oznacza jednak dowolności. W postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w wymienionej ustawie stosuje się bowiem – zgodnie z jej art. 124 – przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Prezes Rady Ministrów przy rozpatrywaniu wniosku związany jest zatem rygorami procedury administracyjnej określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania (v. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 czerwca 2005 r., sygn. akt II SA/Wa 144/05, Lex 171714). Uznaniowy charakter decyzji nie wyklucza również jej sądowej kontroli. W szczególności sąd kontroluje, czy w toku tego postępowania podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zebrano wszystkie dowody oraz, czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, czyli nie nosi cech dowolności. Odnosząc się do brzmienia art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wskazać należy, że dotychczasowe orzecznictwo administracyjne łączy znaczenie określenia "szczególnie uzasadnionego przypadku" z wybitnymi zasługami na niwie zawodowej, artystycznej, społecznej, czy też politycznej, a nadto ze zdarzeniami losowymi (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 czerwca 2005 r. sygn. akt II SA/Wa 144/05, Lex 171714, tak też w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 października 2006 r. sygn. akt P 38/05). Trybunał Konstytucyjny badając konstytucyjność powołanego przepisu i stwierdzając w wyroku z dnia 17 października 2006 r., sygn. akt P 38/05, że jest on zgodny z art. 2 i art. 32 ust. Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie jest niezgodny z art. 67 ust. 1 Konstytucji, wskazał, że "Świadczenie przyznane przez Prezesa Rady Ministrów nie zostało przewidziane dla sytuacji, w których osoby starsze lub też całkowicie niezdolne do pracy, a zarazem niespełniające warunków do uzyskania świadczeń przewidzianych w ustawie emerytalnej, nie są w stanie podjąć pracy (lub innej działalności zarobkowej) i pozostają w ciężkim położeniu materialnym. Dla wskazanych tu przypadków tzw. szczególnego pokrzywdzenia przewidziana jest instytucja emerytury/renty wyjątkowej, o której stanowi art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, a ponadto świadczenia o charakterze socjalnym". Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że "Celu ustanowienia emerytury lub renty przyznawanej przez Prezesa Rady Ministrów należy szukać w sferze uhonorowania osób szczególnie zasłużonych, wybitnych, itd. (...). Chodzi bowiem o uhonorowanie i zapewnienie godziwych warunków bytowych osobom, które mają wybitne indywidualne, także w znaczeniu "niepowtarzalne", zasługi i osiągnięcia w określonej dziedzinie aktywności. Z uwagi na różnorodność, wyjątkowość, a często nieporównywalność tego typu zasług użycie przez ustawodawcę zwrotu niedookreślonego "w szczególnie uzasadnionych przypadkach" jest w pełni uzasadnione. (...)". W rozpatrywanej sprawie Prezes Rady Ministrów, nie kwestionując trudnej sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącej, prawidłowo stwierdził, że wymienione okoliczności – tj. trudna sytuacja bytowa rodziny, śmierć ojca dzieci, niewystarczające środki materialne, powoływane przez nią w toku całego postępowania – nie stanowią o istnieniu szczególnie uzasadnionego przypadku. W toku postępowania organ nie stwierdził zaś występowania innych okoliczności, które w świetle orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, mogłyby zostać uznane za spełniające warunek "szczególnie uzasadnionego przypadku". Nie stwierdzono bowiem, aby wnioskodawca miał wybitne, indywidualne zasługi i osiągnięcia w jakiejkolwiek dziedzinie działalności. W ocenie Sądu, organowi, który postępowanie administracyjne przeprowadził z poszanowaniem zasad k.p.a., nie można zarzucić w niniejszej sprawie dowolności przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. Celem regulacji zawartej w art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest uhonorowanie osób szczególnie zasłużonych i wybitnych lub dotkniętych szczególnymi zdarzeniami losowymi, nie zaś pomoc osobom, które ze względu na stan zdrowia znajdują się w niezwykle trudnej sytuacji materialnej i życiowej. Sytuacja rodzinna, na którą powołuje się skarżąca, jest niewątpliwie podstawą do udzielenia rodzinie pomocy społecznej. Pomoc taka, jak wynika z akt sprawy, jest świadczona. W świetle powyższego, zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, uznać należało za bezzasadne. Z tego względu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w wyroku.