II SA/Wa 1157/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Maciejuk (spr.), Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Asesor WSA Karolina Kisielewicz, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi A. A. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2019 r. nr [...] odmówił przyznania A. A. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu wskazał, że z dokumentacji rentowej wynika, że orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] sierpnia 2019 r. wnioskodawczyni nie została uznana za osobę niezdolną do pracy. Tym samym wnioskodawczyni nie spełnia warunku wymaganego do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, tj. całkowitej niezdolności do pracy potwierdzonej orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS lub komisji lekarskiej ZUS. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy A. A. nie zgodziła się z decyzją, wskazała, że jest niezdolna do pracy, zarzuciła, że decyzję z dnia [...] października 2019 r. wydano bez uwzględnienia dokumentacji medycznej nadesłanej 1 października 2019 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256), zwanej dalej k.p.a., po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] października 2019 r. o odmowie przyznania wnioskodawczyni renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu organ przytoczył treść art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 53 ze zm.). Wskazał, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga spełnienia wszystkich warunków określonych w art. 83 ust. 1 ustawy, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Prezes ZUS odnosząc się do zarzutu nieuwzględnienia przy wydaniu decyzji z dnia [...] października 2019 r. dokumentacji medycznej przedłożonej przez stronę w dniu 1 października 2019 r. w [...] Oddziale ZUS w [...] wskazał, że komisja lekarska ZUS orzeczeniem z dnia [...] marca 2020 r. uznała, że wnioskodawczyni nie jest niezdolna do pracy. Organ stwierdził, że brak orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy wyklucza możliwość przyznania przez Prezesa Zakładu renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Prezes ZUS wskazał, że orzeczenie komisji lekarskiej ZUS zostało wydane po przeprowadzeniu bezpośredniego badania oraz na podstawie analizy przedstawionej przez wnioskodawczynię dokumentacji medycznej. Stwierdził, że wnioskodawczyni nie spełnia warunku wymaganego do przyznania renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w drodze wyjątku, a mianowicie całkowitej niezdolności do pracy ustalonej orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS lub komisji lekarskiej ZUS. Organ wyjaśnił jednocześnie, że w myśl art. 14 ust. 1 ustawy emerytalnej oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia daty powstania niezdolności do pracy dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. Przytoczył treść art. 14 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Podał, że zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych Prezes ZUS jest związany orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS lub komisji lekarskiej ZUS, przesłanka ta nie podlega tzw. uznaniu administracyjnemu (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 9. października 2009 r., sygnatura II SA/Wa 1079/09, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl i wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 9 sierpnia 2001 r., sygnatura II SA 646/01, dostępny w LEX nr 121924). Organ zaznaczył, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna, z tym że nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. Podnoszone trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione. Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...] stała się przedmiotem skargi A. A. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca zakwestionowała orzeczenie lekarza orzecznika ZUS w [...], wniosła o zmianę orzeczenia komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] marca 2020 r. i przyznanie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Podniosła, że orzeczenia te nie uwzględniają dokumentacji medycznej z okresu od 2006 r. do 2020 r. Wskazała na stan zdrowia, który jej zdaniem uprawnia ją do uzyskania świadczenia w drodze wyjątku. Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, powołując się na dotychczasowe ustalenia. Wskazał, że przedłożona przez skarżąca dokumentacja została przekazana do pionu orzecznictwa lekarskiego ZUS. W dniu [...] marca 2020 r. komisja lekarska ZUS ustaliła, że nie ma ona wpływu na poprzednio wydane, prawidłowe orzeczenia, zaś skarżąca nie jest niezdolna do pracy. Prezes ZUS zaznaczył, że wbrew przekonaniu skarżącej fakt, że jest obecnie pozbawiona prawa do świadczeń w trybie zwykłym nie daje jej automatycznie prawa do świadczenia w drodze wyjątku, podobnie jak jej przekonanie, iż stan zdrowia wyklucza u niej aktywność zawodową nie jest konkurencyjne wobec wiążących dla organu orzeczeń. Organ wyjaśnił, że odmienna niż postulowana przez skarżącą ocena dokumentacji przeprowadzona przez wykwalifikowanego orzecznika ZUS/komisje lekarską ZUS nie jest tożsama z niewzięciem tej dokumentacji pod uwagę. Wydaje się, że w ocenie skarżącej postępowanie jest nieprawidłowe przede wszystkim dlatego, iż orzecznicy ZUS a za nimi Prezes ZUS nie podzielili przekonania skarżącej o jej całkowitej niezdolności do pracy. Skarżąca w piśmie procesowym z dnia 13 lipca 2020 r. nie zgodziła się z argumentacją organu zawartą w odpowiedzi na skargę. Wskazała, że jej zdaniem zaistniały szczególne okoliczności, w wyniku których jest uprawniona do otrzymania świadczenia w drodze wyjątku. Wskazała na chorobę, jako przyczynę niezależną od jej woli, przynajmniej przez jakiś czas nieusuwalną, eliminującą z grona pracowników w szerokim tego słowa znaczeniu. Podała, że jest niezdolna do pracy, co potwierdza zaświadczenie lekarza neurologa, lekarza medycyny pracy. Pismem procesowym z dnia 11 grudnia 2020 r. skarżąca podtrzymała skargę, do pisma załączyła dokumentację medyczną. Pismem procesowym z dnia 17 grudnia 2020 r. pełnomocnik skarżącej, ustanowiony z urzędu, wniósł na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z następujących dokumentów: karty informacyjnej leczenia szpitalnego z dnia [...] grudnia 2020 r., karty informacyjnej izby przyjęć [...] Szpitala [...] z dnia [...] grudnia 2020 r., karty medycznych czynności ratunkowych z [...] grudnia 2020 r. oraz z [...] grudnia 2020 r., skierowania do badania radiologicznego z dnia [...] września 2020 r. Pełnomocnik wniósł też o powołanie biegłego sądowego z zakresu psychiatrii i neurologii celem poddania merytorycznej ocenie trafności wydanego orzeczenia przez Komisję Lekarską o zdolności do pracy skarżącej, w oparciu o dokumentację medyczną znajdującą się w aktach sprawy oraz zgłoszone niniejszym pismem dowody z dokumentów - na wykazanie faktu, że skarżąca jest niezdolna do pracy. Pełnomocnik wniósł też o przeprowadzenie dowodów z zaświadczenia lekarskiego, karty leczenia szpitalnego z dnia [...] stycznia 2020 r., skierowania do poradni specjalistycznej z dnia [...] lutego 2020 r.; karty informacyjnej leczenia szpitalnego z dnia [...] lutego 2020 r.; badania diagnostycznego z [...] maja 2019 r. i z [...] stycznia 2020 r. - w celu wykazania faktu, że skarżąca leczy się na padaczkę oraz przebiegu leczenia skarżącej. Pełnomocnik wskazał, że dokumenty wskazane w pierwszej części pisma są nowymi dokumentami związanymi z aktualnym stanem zdrowia skarżącej. Wniosek o powołanie biegłego wynika z faktu, że orzeczenie wydane prze Komisję Lekarską, wobec nowych dowodów, powinno zostać poddane merytorycznej kontroli. Skarżąca w piśmie z dnia 7 stycznia 2021 r. nadesłała dodatkową dokumentację medyczną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie podlegała uwzględnieniu. Postępowanie przeprowadzone zostało przez organ zgodnie z wymogami k.p.a., a ustalenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie niespełnienia przesłanki niemożności podjęcia pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek jest prawidłowe. Zaskarżona decyzja nie narusza zatem prawa. W sprawie nie było podstaw do przeprowadzania dodatkowego postępowania dowodowego. Dokumentacja medyczna dotycząca stanu zdrowia skarżącej po dniu wydania zaskarżonej decyzji nie ma wpływu na wynik niniejszej sprawy. Sąd oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji dokonuje bowiem na dzień wydania decyzji. Natomiast odmienna ocena stanu zdrowia dokonana przez samą skarżącą od oceny dokonanej przez lekarza orzecznika ZUS i przez komisję lekarską ZUS nie stanowi podstawy do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. W ocenie Sądu w sprawie tej nie zaistniały istotne wątpliwości wymagające wyjaśnienia w drodze dowodu uzupełniającego z dokumentów, o których mowa w pismach strony. Nadto, art. 106 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie daje podstaw do powoływania biegłego. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Powołany przepis pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Trafnie Prezes ZUS stwierdził, że do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. Przepis art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, jako jedyne przyczyny braku możliwości podjęcia pracy zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym wskazuje całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Przyczyny te bezwzględnie powinny dotyczyć osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku i dotyczą one dwóch sytuacji. Pierwsza z nich istnieje, gdy na przeszkodzie w podjęciu zatrudnienia stoi niezdolność do pracy w stopniu całkowicie pozbawiającym możliwości jej wykonywania. Drugą zaś przyczyną uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia jest wiek wnioskodawcy. W polskim systemie prawnym przyjęto, że okres aktywności zawodowej kończy się wraz z nabyciem uprawnień emerytalnych. Z akt administracyjnych jednoznacznie wynika, że A. A. nie spełnia przesłanki braku możliwości podjęcia pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Skarżąca legitymuje się bowiem orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] marca 2020 r. stwierdzającym, że nie jest całkowicie niezdolna do pracy. Orzeczona przez komisję lekarską w dniu [...] kwietnia 2019 r. częściowa niezdolność do pracy do [...] lutego 2022 r. nie stanowi przesłanki przyznania świadczenia. Skarżąca nie osiągnęła również wieku emerytalnego. Z uwagi na brak spełnienia przesłanki niemożności podjęcia pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, Prezes ZUS – wobec kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS – nie miał podstaw do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Wskazania wymaga, że na gruncie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS całkowita niezdolność do pracy wnioskodawcy musi być orzeczona w trybie przewidzianym prawem przez lekarza orzecznika ZUS. Samo przekonanie skarżącej, że jest niezdolna do pracy nie stanowi podstawy do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Twierdzenie strony, że ze względu na stan zdrowia nie może podjąć żadnego zatrudnienia nie wywołuje skutków prawnych na gruncie powołanego przepisu (v. wyrok NSA z dnia 14 listopada 2002 r. sygn. akt II SA 2243/02, Lex nr 14231). Zgodnie z treścią art. 14 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, na który to przepis trafnie powołał się organ, oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia daty powstania niezdolności do pracy, dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. Od orzeczenia lekarza orzecznika osobie zainteresowanej przysługuje sprzeciw do komisji lekarskiej Zakładu w ciągu 14 dni od dnia doręczenia tego orzeczenia (ust.2). Stosownie zaś do treści art. 14 ust. 3 powołanej ustawy, podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji stanowi orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, od którego nie wniesiono sprzeciwu, lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości albo orzeczenie komisji lekarskiej. Z powyższego przepisu wynika, że organ jest związany orzeczeniem lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, jak również orzeczeniem komisji lekarskiej wydanym wskutek rozpoznania wniesionego sprzeciwu (v. wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2015 r. sygn. akt I OSK 1397/14, orzeczenia.nsa.gov.pl). W tej sprawie zatem, orzeczenie komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] marca 2020 r. było dla organu wiążące. Prezes ZUS zasadnie stwierdził, że sama trudna sytuacja materialna nie może stanowić wyłącznej przyczyny uzasadniającej przyznanie świadczenia. Świadczenie, o którym mowa w ww. przepisie nie jest bowiem świadczeniem socjalnym, zatem jego przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby o nie się ubiegającej, nawet gdy są one uzasadnione. Zaskarżona decyzja na dzień jej wydania nie narusza prawa. Ocena organu co do braku spełnienia jednej z podstawowych przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia nie była dowolna. Organ nie naruszył w tej sprawie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada wymogom art. 107 § 3 k.p.a. i nie pozostawia wątpliwości, z jakich powodów organ świadczenia w drodze wyjątku nie przyznał. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) w zw. z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem C0V1D-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm.) orzekł, jak w wyroku.