II SA/Wa 1245/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski (spr.), Sędziowie WSA Andrzej Góraj, Adam Lipiński, Protokolant referent stażysta Małgorzata Ciach, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi A. B. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego I. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] maja 2014 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] marca 2014 r., którą odmówił przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletniej A. B., po zmarłym ojcu dziecka. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r., poz. 1440) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: 1. jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, 2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, 3. nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, 4. nie ma niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie, a brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Organ uznał, że renta rodzinna w drodze wyjątku nie może być przyznana, gdyż małoletnia A. nie jest pozbawiona niezbędnych środków utrzymania. Wykazany średni miesięczny dochód matki dziecka I. B. wynosi brutto 1863,33 zł miesięcznie i na osobę w rodzinie przypada kwota 931, 67 zł brutto. Organ wskazał, iż pojęcie "niezbędnych środków utrzymania" określa się na tle wysokości najniższej emerytury, która od dnia 1 marca 2014 r. wynosi brutto 844,45 zł. Jakkolwiek wykazany dochód może nie zaspokajać wszystkich potrzeb życiowych małoletniego dziecka, jednak trudno uznać, iż nie pozwala na zaspokojenie potrzeb niezbędnych i podstawowych. Przepis art. 83 ust. 1 powołanej ustawy uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych, a nie niewystarczających środków utrzymania. W skardze na powyższą decyzję, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, przedstawicielka ustawowa małoletniej A. B., jej matka I. B., nie zgodziła się z wydanym rozstrzygnięciem. Skarżąca wskazała na ponad 23-letni staż pracy ojca dziecka, w czasie którego odprowadzane były składki na ubezpieczenie. Stwierdziła, iż dochód brutto nie uwzględnia odliczanych przez pracodawcę składek oraz nie zgodziła się, że do jego wyliczenia przyjęto zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł, przeznaczony na leczenie córki. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, wskazując na argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej, dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. W myśl natomiast art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1440), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków. Dochodzone świadczenie nie jest bowiem świadczeniem przyznawanym z uwagi na potrzeby, nawet najbardziej uzasadnione, ale świadczeniem pochodnym od okresów opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. Analizując zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy, należy podzielić stanowisko organu w przedmiocie niezaistnienia w niniejszej sprawie, po stronie skarżącej, braku niezbędnych środków utrzymania, które w rozumieniu wyżej wskazanego przepisu stanowią jedną z obligatoryjnych i łącznych przesłanek, umożliwiających przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Dla ustalenia pojęcia "niezbędne środki utrzymania" należy odnieść wysokość dochodu brutto do wysokości najniższej emerytury i renty rodzinnej z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, obowiązującej w chwili rozstrzygania sprawy przez organ administracyjny. Na takie rozumienie tego pojęcia wskazuje ugruntowane od dawna orzecznictwo sądów administracyjnych (p. wyroki: NSA z dnia 27 września 2006 r., sygn. akt I OSK 112/06 oraz wyroki WSA z dnia 14 listopada 2005 r., sygn. akt II SA/Wa 1553/05; z dnia 19 maja 2006 r., sygn. akt II SA/Wa 365/06). Począwszy od dnia 1 marca 2014 r. kwota najniższej emerytury i renty rodzinnej wynosi 844, 45 zł brutto, a zatem w porównaniu z kwotą średniego dochodu na osobę w rodzinie skarżącej – 931, 67 zł brutto, kwoty najniższych tego typu świadczeń z FUS są niższe niż wskazany dochód skarżącej. Powyższych proporcji nie zmieni nawet pomniejszenie dochodu o zasiłek pielęgnacyjny. Przepis art. 83 ust. 1 ustawy uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych, a nie niewystarczających środków utrzymania. Wskazać tu także należy, iż powyższe wartości należy oceniać jedynie w pojęciu brutto. W tym materiale sprawy decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie narusza prawa. Jakkolwiek Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w pełni dostrzega, iż kwota średniego dochodu na osobę w rodzinie skarżącej może nie być wystarczająca do zaspokojenia podstawowych potrzeb, jednakże nie można jej uznać za niewystarczającą do zaspokojenia potrzeb niezbędnych, zgodnie z kryterium najniższej emerytury i renty rodzinnej z FUS, obowiązującej w chwili rozstrzygania sprawy przez organ. W przypadku pogorszenia sytuacji materialnej skarżącej, zaistnieje możliwość wystąpienia ponownie o przyznanie przedmiotowego świadczenia. Podjęte w niniejszej sprawie decyzje, odmawiające przyznania świadczenia w drodze wyjątku, są z powyższych względów zasadne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie dopatrzył się naruszenia prawa przy podejmowaniu tych decyzji, które mogłoby skutkować ich uchyleniem bądź stwierdzeniem ich nieważności. Dlatego, mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w wyroku.