II SA/Wa 1256/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Kołodziej, Sędziowie WSA Iwona Maciejuk, Anna Mierzejewska (spr.), Protokolant specjalista Aleksandra Weiher, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 listopada 2015 r. sprawy ze skargi M. L. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Szkoły [...] w W. z dnia [...] stycznia 2014 r. nr brak numeru w przedmiocie odmowy przyznania stypendium 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Odwoławczej Komisji Stypendialnej Szkoły [...] w W. na rzecz skarżącego M. L. kwotę 200 zł (słownie: dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Odwoławcza Komisja Stypendialna Szkoły [...] w W. decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 173 ust. 1 pkt 3 oraz art. 175 ust. 3 i 4 i art. 207 ustawy z dnia 27 lipca 2005 roku — Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.), w związku z Regulaminem ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej oraz przyznawania miejsc w domach studenta, stanowiącym załącznik do Zarządzenia Rektora Szkoły [...] nr [...] z dnia [...] września 2011 r. odmówiła przyznania M. L. stypendium rektora na semestr zimowy roku akademickiego 2013/2014 z powodu nieprzekroczenia progu punktowego. W uzasadnieniu organ wskazał, że M. L. złożył w dniu 21 października 2013 r. wniosek o przyznanie stypendium rektora na semestr zimowy roku akademickiego 2013/2014. Komisja Stypendialna Szkoły [...] w W. decyzją z dnia [...] listopada 2013 r. odmówiła przyznania stypendium z powodu nieprzekroczenia progu punktowego. W związku z niekorzystną dla siebie decyzją, wnioskujący w dniu 6 grudnia 2013 r. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie wniosku o stypendium rektora, podnosząc, że Komisja Stypendialna błędnie obliczyła średnią stypendialną. Odwoławcza Komisja Stypendialna, po rozpatrzeniu sprawy, w decyzji z dnia [...] stycznia 2014 r. odmawiającej przyznania wnioskodawcy żądanego świadczenia, wskazała, że zgodnie z § 27 ust. 1 Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej oraz przyznawania miejsc w domach studenta, stanowiący załącznik do Zarządzenia Rektora Szkoły [...] nr [...] z dnia [...] września 2011 r. dla każdego studenta, który złożył wniosek oblicza się liczbę punktów rankingowych (dalej: PR) do stypendium rektora jako sumę liczby punktów za wysoką średnią stypendialną, liczby punktów za osiągnięcia naukowe oraz liczby punktów za osiągnięcia sportowe. Średnią stypendialną, która jest brana pod uwagę w procedurze przyznawania stypendium rektora, wylicza się w oparciu o liczbę punktów ECTS, ocenę końcową studenta oraz tzw. czynnik korygujący dla każdego z realizowanych przedmiotów. Organ wyjaśnił, że w wyniku przeprowadzonego postępowania ustalono, iż w semestrze letnim roku akademickiego 2012/2013 wnioskodawca zrealizował 14 przedmiotów za 51 punktów ECTS, które wzięto pod uwagę przy obliczaniu średniej stypendialnej, zgodnie z przepisami Regulaminu. Wnioskodawca uzyskał średnią stypendialną w wysokości 4.286179, która przełożyła się na 28.6179 punktów rankingowych za wysoką średnią. Ponadto ustalono, że w przedmiotowym semestrze wnioskodawca nie odnotował żadnych punktowanych osiągnięć naukowych lub sportowych, w związku z czym za te składowe nie przyznano punktów rankingowych. Tym samym student uzyskał łącznie 28,6179 PR i z takim wynikiem wziął udział w procedurze przyznawania stypendium rektora. Próg stypendialny właściwy dla grupy wnioskodawcy wyniósł 39,2524 punktów rankingowych. Jest to wartość wyższa niż wynik uzyskany przez M. L. w postępowaniu o przyznanie stypendium rektora, w związku z czym stypendium rektora za przedmiotowy semestr studentowi nie przysługuje. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi M. L. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniósł on o nakazanie Komisji, aby ponownie rozpatrzyła jego wniosek zgodnie z § 27 Regulaminu uwzględniając, że jego grupą końcową jest odpowiedni rok na kierunku Management, a brane pod uwagę oceny z egzaminów semestralnych mają być właściwe dla tej grupy oraz nakazanie Komisji spowodowanie wpłacenia prawidłowo wyliczonej kwoty za należny okres wraz z odsetkami ustawowymi na jego konto w przypadku spełnienia warunków niezbędnych do uzyskania stypendium. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przytoczoną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 3 października 2014 r., sygnatura akt II SA/Wa 744/14, stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Komisji Stypendialnej Szkoły [...] w W. z dnia [...] listopada 2013 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd podał, że stosownie do art. 173 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (t.j. Dz. U z 2012 r., poz. 572 ze zm.) student może ubiegać się o pomoc materialną ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa m.in. w formie stypendium rektora dla najlepszych studentów. W art. 175 ust. 3 cytowana ustawa wprowadza istotne rozgraniczenie. Stanowi bowiem, że od decyzji kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej w sprawie stypendium socjalnego, stypendium specjalnego dla osób niepełnosprawnych oraz zapomogi studentowi przysługuje odwołanie do rektora, składane w terminie czternastu dni od dnia otrzymania decyzji. W przypadku decyzji rektora w sprawie stypendium dla najlepszych studentów przysługuje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Na wniosek właściwego organu samorządu studenckiego kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej lub rektor przekazują uprawnienia w zakresie przyznawania stypendium socjalnego, stypendium specjalnego dla osób niepełnosprawnych, zapomogi oraz stypendium rektora dla najlepszych studentów odpowiednio komisji stypendialnej lub odwoławczej komisji stypendialnej (ust. 4 cytowanego przepisu). Stosownie zaś do art. 207 § 2 cytowanej ustawy decyzje wydawane przez rektora w pierwszej instancji są ostateczne. W takim przypadku stosuje się odpowiednio art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Z powyżej cytowanych przepisów jednoznacznie wynika, że wniosek o przyznanie stypendium rektora dla najlepszych studentów jest rozstrzygany ostateczną decyzją rektora, od której nie przysługuje odwołanie. Jednakże strona może wnieść do rektora wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W sytuacji opisanej w art. 175 ust. 4 cytowanej ustawy, gdy rektor przekazuje swoje uprawnienia w zakresie przyznawania pomocy materialnej odpowiednio komisji stypendialnej i odwoławczej komisji stypendialnej, nie zmienia się ta zasada, zatem odwoławcza komisja stypendialna, działająca jak rektor, rozpatruje wniosek o przyznanie stypendium rektora dla najlepszych studentów ostateczną decyzją, od której nie przysługuje odwołanie. Jednakże strona może wnieść do odwoławczej komisji stypendialnej wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Z powyższego wynika więc, że wniosek o przyznanie stypendium rektora jest dwa razy rozpoznawany przez odwoławczą komisję stypendialną. Taki wniosek płynie też z § 7 ust. 4 i § 51 ust. 4 Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej oraz przyznawania miejsc w domach studenta, stanowiący załącznik do Zarządzenia Rektora Szkoły [...] nr [...] z dnia [...] września 2011 r., w których w przypadku rozpoznawania sprawy dotyczącej stypendium rektora powtórzono zasadę ponownego rozpatrzenia sprawy. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie wniosek skarżącego z dnia 21 października 2013 r. o przyznanie stypendium rektora rozpoznała w dniu [...] listopada 2013 r. Komisja Stypendialna. Od decyzji tej skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, który rozpoznała Odwoławcza Komisja Stypendialna i w dniu [...] stycznia 2014 r. wydała decyzję o odmowie przyznania żądanego świadczenia. Taki tryb postępowania, w ocenie Sądu, był niezgodny z przytoczonymi powyżej przepisami. Co prawda Odwoławcza Komisja Stypendialna rozpoznała wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, jednakże organ pominął okoliczność, że sprawa została rozpoznana przez organ niewłaściwy. Doszło bowiem do sytuacji, w której uprawnienie rektora, które może być przekazane wyłącznie Odwoławczej Komisji Stypendialnej zostało wykorzystane przez organ do tego nieuprawniony. Zatem decyzja Komisji Stypendialnej z dnia [...] listopada 2013 r. wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości (art. 156 § 1 pkt 1 kpa), co skutkuje jej unieważnieniem przez Sąd. W odniesieniu natomiast do zaskarżonej decyzji Odwoławczej Komisji Stypendialnej z dnia [...] stycznia 2014 r. wskazano, że została ona wydana z rażącym naruszeniem art. 138 § 1 pkt 1 kpa. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem j rażące naruszenie prawa, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa, zachodzi wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być akceptowana, jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Taka sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie. Organ utrzymał bowiem w mocy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa wadliwą - co zostało wykazane powyżej, decyzję Komisji Stypendialnej. Dodatkowo zwrócono uwagę organowi, że art. 138 kpa stanowi zamknięty katalog rozstrzygnięć organu odwoławczego. Co oznacza, że organ ten (w rozpoznawanej sprawie organ rozpoznający wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy) nie jest uprawniony do wydania decyzji o sentencji innej, niż wymienione we wskazanym przepisie. Nie jest więc dopuszczalne wydanie przez organ odwoławczy decyzji o sentencji, w której udziela odpowiedzi na odwołanie w innej formie (por. A. Wróbel "Komentarz aktualizowany do art. 138 Kodeksu postępowania administracyjnego" [w:] M. Jaśkowska, A. Wróbel "Komentarz aktualizowany do ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego", pub. LEX nr: 151167). W stosunku do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, została wniesiona skarga kasacyjna. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 17 czerwca 2015 r. sygnatura akt I OSK 636/15, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie W uzasadnieniu wyroku Sąd podał, że zarzut naruszenia art. 175 ust. 4 oraz art. 176 ust. 3 ustawy z 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 512 ze zm.) jest zasadny. Ustawa - Prawo o szkolnictwie wyższym przyjmuje zasadę autonomii uczelni we wszystkich obszarach jej działania na zasadach określonych w ustawie. Do zakresu autonomii uczelni należy, w granicach wyznaczonych w ustawie, określenie struktury organizacyjnej. Ustawa - Prawo o szkolnictwie wyższym nie przyjmuje zatem jednolitej struktury organizacyjnej uczelni państwowych, a pozostawia to uczelni do regulacji w formie statutu uczelni. Ten brak jednolitej struktury organizacyjnej jest uwzględniony w regulacji art. 175 i art. 176 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym. Artykuł 175 ust. 1tej ustawy rozdziela właściwość przyznawania stypendium pomiędzy kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej (ust. 1), a rektora (ust. 2), w uczelniach, w których przyjęta jest klasyczna struktura wydziałów. Art. 176 ust. 1 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym kompetencje do orzekania przyznaje rektorowi w uczelniach, w których nie przyjęto struktury klasycznej (wydziałów), a zatem nieposiadającej podstawowych jednostek organizacyjnych. Ustawa - Prawo o szkolnictwie wyższym dopuszcza dekoncentrację wewnętrzną kompetencji organów uczelni w zakresie orzekania o przyznaniu studentom świadczeń pomocy materialnej. Według art. 175 ust. 4 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym "Na wniosek właściwego organu samorządu studenckiego kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej lub rektor przekazuje uprawnienia w zakresie przyznawania stypendium socjalnego, stypendium specjalnego dla osób niepełnosprawnych, zapomogi oraz stypendium rektora dla najlepszych studentów odpowiednio komisji stypendialnej lub odwoławczej komisji stypendialnej". Dopuszczalność dekoncentracji wewnętrznej przyjmuje art. 176 ust. 3 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, stanowiąc, że "Na wniosek właściwego organu samorządu studenckiego rektor przekazuje uprawnienia, o których mowa w ust. 1, komisji stypendialnej, a w zakresie rozpatrywania wniosku, o którym mowa w ust. 2, odwoławczej komisji stypendialnej". Szkoła [...] w W. w Statucie przyjęła inną strukturę organizacyjną w zakresie podstawowych jednostek organizacyjnych odchodząc od struktury podstawowych jednostek organizacyjnych. Według § 23 ust. 1 Statutu Szkoły [...] w W. "[...] prowadzi studia pierwszego, drugiego i trzeciego stopnia w formie studiów stacjonarnych i niestacjonarnych". Studia wyższe pierwszego stopnia w formie studiów stacjonarnych i niestacjonarnych są prowadzone przez [...] w ramach Studium Licencjackiego. Organizuje on proces kształcenia na wszystkich kierunkach studiów, które są prowadzone na studiach licencjackich (§ 24 Statutu). Studia wyższe drugiego stopnia w formie studiów stacjonarnych i niestacjonarnych są prowadzone przez [...] w ramach Studium Magisterskiego. Organizuje ono proces kształcenia na wszystkich kierunkach studiów, które są prowadzone na studiach magisterskich (§ 25 Statutu). Pracą ogólnouczelnianych jednostek organizacyjnych określonych w § 24 i 25 kierują odpowiednio dziekan Studium Licencjackiego i dziekan Studium Magisterskiego (§ 26 Statutu). Przyjęta struktura organizacyjna oparta na ogólnouczelnianych jednostkach organizacyjnych przesądza o zastosowaniu do Szkoły [...] w W. art. 176 ust. 3 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym. Kompetencje do przyznania świadczeń pomocy materialnej studentom ma rektor. Art. 176 ust. 3 tej ustawy stanowi expressis verbis, że dekoncentracja wewnętrzna kompetencji rektora następuje na rzecz komisji stypendialnej (organ I instancji), zaś rozpatrywanie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - odwoławczej komisji stypendialnej. W zaskarżonym wyroku Sąd nie uwzględnił tego rozwiązania. I zastosowanie przez Sąd sankcji nieważności nie znajdowało umocowania w naruszeniu przepisów prawa w zakresie właściwości organów orzekających w sprawie. Również Sąd podkreślił, że zastosowanie sankcji nieważności decyzji ograniczone jest do kwalifikowanego, ciężkiego naruszenia przepisów prawa. Przy wykładni rażącego naruszenia prawa nie jest jednak dopuszczalny formalizm, a koniecznym elementem jest uwzględnienie całej instytucji prawnej. Art. 138 Kodeksu postępowania administracyjnego reguluje kompetencje organu odwoławczego, wyznaczając rodzaje decyzji organu odwoławczego. Zasada dwuinstancyjności oparta jest na prawie jednostki do dwukrotnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, która została rozstrzygnięta decyzją. Istotne jest zatem prawo do dwukrotnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy. Podstawową zatem kompetencją organu odwoławczego jest kompetencja merytoryczna - rozstrzygnięcie sprawy. Kompetencja merytoryczna, zgodnie z art. 138 § 1 pkt 1 i 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, w wyniku ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, jest realizowana przez rozstrzygnięcie sprawy, tożsame z rozstrzygnięciem decyzji organu i instancji (art. 138 § 1 pkt 1), bądź rozstrzygnięciem, które nie jest tożsame z rozstrzygnięciem decyzji organu I instancji (art. 138 § 1 pkt 2 norma pierwsza), w takim przypadku organ odwoławczy ma kompetencję merytoryczno-reformacyjną. W pierwszym przypadku, organ odwoławczy wydaje decyzję merytoryczną, której rozstrzygnięcie brzmi "utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję", w drugim przypadku organ odwoławczy wydaje decyzję merytoryczno-reformacyjną, której rozstrzygnięcie brzmi "uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy". Artykuł 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego wprawdzie stanowi expressis verbis o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji, co oznacza, że organ odwoławczy rozstrzygnął sprawę tożsamo co do treści, tak jak organ I instancji. Jest to wyraz realizacji kompetencji organu odwoławczego do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Sformułowanie przez organ odwoławczy rozstrzygnięcia w sposób odbiegający od brzmienia przepisu ale odpowiadającego kompetencji organu odwoławczego nie daje podstawy do kwalifikacji do rażącego naruszenia prawa, a tym samym stosowania sankcji nieważności, na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 190 ppsa Sąd któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. W rozpoznawanej sprawie organ na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa wydał decyzję wadliwą, bowiem nie mieści się ona w dyspozycji powołanego przepisu. Podkreślić należy, że art. 138 kpa stanowi zamknięty katalog rozstrzygnięć organu odwoławczego. Co oznacza, że organ ten (w rozpoznawanej sprawie organ rozpoznający wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy) nie jest uprawniony do wydania decyzji o sentencji innej, niż wymienione we wskazanym przepisie. Nie jest więc dopuszczalne wydanie przez organ odwoławczy decyzji o sentencji, w której udziela odpowiedzi na odwołanie w innej formie (por. A. Wróbel "Komentarz aktualizowany do art. 138 Kodeksu postępowania administracyjnego" [w:] M. Jaśkowska, A. Wróbel "Komentarz aktualizowany do ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego", pub. LEX nr: 151167). W swoich wytycznych zawartych w uzasadnieniu wyroku NSA, wyraził jednak pogląd, że sformułowanie przez organ odwoławczy rozstrzygnięcia w sposób odbiegający od brzmienia przepisu ale odpowiadającego kompetencji organu odwoławczego nie daje podstawy do kwalifikacji do rażącego naruszenia prawa, a tym samym stosowania sankcji nieważności, na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. Wobec tego, że Sąd rozstrzygający w sprawie niniejszej jest związany wytycznymi zawartymi w wyroku NSA z dnia 17 czerwca 2015 r. I OSK 636/15, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c ppsa Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku.