II SA/Wa 1268/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Kołodziej (spr.) Sędziowie WSA Ewa Kwiecińska Agnieszka Góra-Błaszczykowska Protokolant asystent sędziego Anna Siwonia-Rybak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 października 2011 r. sprawy ze skargi B. N. – przedstawiciela ustawowego małoletniego B.N. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 2011 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), po rozpoznaniu wniosku B. N., przedstawicielki ustawowej B. N., o ponowne rozpoznanie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję nr [...] z dnia [...] marca 2011 r., odmawiającą przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu dziecka A. N. W uzasadnieniu podał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: – jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, – nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, – nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, – nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia przysługującego świadczenia osoby zmarłej i w związku z tym w pierwszej kolejności bada się uprawnienia, jakie przysługiwałyby tej osobie. Również szczególna okoliczność, o której mowa w art. 83 ustawy odnosi się do osoby zmarłej. Za szczególną okoliczność, na potrzeby stosowania powołanego przepisu, uważa się zaś wyłącznie zdarzenia lub trwały stan, na który osoba ubezpieczona nie ma wpływu, wykluczający jej aktywność zawodową z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Prezes ZUS wskazał na przerwy w ubezpieczeniu ojca dziecka w latach 1994 – 1996, 1998 – 1999 i 2000 – 2005, kiedy nie była wobec niego orzeczona całkowita niezdolność do pracy i stwierdził, iż brak uprawnień do świadczenia w zwykłym trybie nie był spowodowany szczególnymi okolicznościami wynikającymi ze stanu zdrowia. Zwrócił też uwagę na krótki staż ubezpieczeniowy zmarłego wynoszący 5 lat, 9 miesięcy i 27 dni na przestrzeni 35 lat życia, natomiast w ostatnim dziesięcioleciu zamiast 5 lat ubezpieczenia, został udowodniony okres 2 lat, 8 miesięcy i 1 dzień. Prezes Zakładu podniósł również, że z dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy wynika, iż ojciec dziecka przez wiele lat był [...], co było powodem przerw w ubezpieczeniu. Okoliczność powyższa nie jest zaś w świetle orzecznictwa sądowoadministracyjnego okolicznością szczególną w rozumieniu art. 83 ustawy, uniemożliwiającą wypracowanie odpowiedniego okresu ubezpieczenia. Przyznanie renty z uwagi na [...] oznaczałoby bowiem popieranie przez państwo zachowań prowadzących do choroby [...]. Ponadto z uwagi na to, że świadczenie w drodze wyjątku nie jest świadczeniem socjalnym, trudne warunki materialne nie są wystarczającym uzasadnieniem do jego przyznania. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie B. N. wniosła o przyznanie renty rodzinnej dla B. N. w drodze wyjątku po zmarłym ojcu A. N., gdyż od tego zależy dalsza egzystencja tak dziecka, jak też niej samej. Natomiast w piśmie procesowym z dnia 29 lipca 2011 r. skarżąca powołała się na wyroki sądów administracyjnych, w których choroba [...] została uznana za okoliczność szczególną. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko faktyczne oraz prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), zwanej dalej ustawą emerytalno-rentową. Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskanie prawa do emerytury lub renty, i którzy nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Na tle całej ustawy określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna, pozwalająca na uzyskanie świadczenia z ubezpieczenia społecznego przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania go w zwykłym trybie. Wyjątkowość przedmiotowych świadczeń polega również n tym, że nie mają one charakteru roszczeniowego, są finansowane z budżetu państwa, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniowej decyzji Prezesa ZUS. Jednakże uznaniowość nie oznacza wcale pozostawienia organowi całkowitej i niekontrolowanej swobody w tym zakresie, gdyż jej granice wyznaczają z jednej strony przesłanki zawarte w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalno-rentowej, z drugiej zaś przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej k.p.a., stosownie do treści art. 124 ustawy emerytalno-rentowej. Zatem Prezes ZUS, podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia e drodze wyjątku, jest zobowiązany do przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 k.p.a.), a więc do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Winien też w sposób należyty i wyczerpujący informować strony o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 k.p.a.). Musi wreszcie wyczerpująco zebrać, rozpatrzeć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a. W rozpoznawanej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie przekroczył tak określonych granic uznania administracyjnego, zaś podjęte rozstrzygnięcia są zgodnie z prawem. Przy orzekaniu w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku długość stażu ubezpieczeniowego wnioskodawcy, aczkolwiek ważna, to jednak nie ma decydującego znaczenia. Istotne są natomiast powody braku uprawnień wnioskodawcy do świadczenia przyznawanego w trybie zwykłym. Ustalenie zatem wymaga, czy brak uprawnień do świadczenia zwykłego zastał spowodowany okolicznościami szczególnymi, o których mowa w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalno-rentowej. W orzecznictwie przyjmuje się, iż okolicznościami szczególnymi na potrzeby stosowania powołanego przepisu są trudne do przezwyciężenia przeszkody, zdarzenia bądź trwałe stany, na które osoba ubezpieczona nie miała wpływu. Rozumie się przez nie także wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę do kontynuowania zatrudnienia i związanego z nim obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 30 sierpnia 2005 r., sygn. akt II SA/Wa 436/05, Lex nr 191799). Należy zwrócić uwagę, że w przypadku renty rodzinnej po zmarłym ubezpieczonym, szczególne okoliczności winny być odnoszone do zmarłego, gdyż renta rodzinna jest pochodną jego świadczenia. Stąd też podnoszone przez skarżącą okoliczności dotyczące stanu zdrowia dziecka i jej samej nie mają wpływu na treść rozstrzygnięcia. W niniejszej sprawie nie sposób uznać, by brak uprawnień ojca dziecka do świadczenia w trybie zwykłym był spowodowany szczególnymi okolicznościami. Z akt postępowania wynika bowiem bezspornie, że powodem jego zbyt krótkiego stażu ubezpieczeniowego był [...]. Choroba [...] zaś nie może usprawiedliwiać braku uprawnień do świadczenia w zwykłym trybie, gdyż nie jest to okoliczność szczególna spowodowana trudną do przezwyciężenia przeszkodą niezależną od woli zmarłego. Przyjęcie natomiast stanowiska, iż [...] stanowi okoliczność szczególną, prowadzi wprost do tolerowania przez państwo zachowań prowadzących do tej choroby, co ze społecznego punktu widzenia nie jest uzasadnione. Nie ma przy tym znaczenia okoliczność, że ojciec dziecka podejmował próby leczenia, skoro nie były one systematyczne i skuteczne. Pierwsza próba została podjęta dopiero w 2001 r. po 10-ciu latach [...], następna w 2003 r., zaś kolejna w 2007 r. Ponadto [...] jako taki nie wyklucza możliwości kontynuowania zatrudnienia, a co za tym idzie, opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. Powoływane przez skarżącą wyroki sądów administracyjnych nie są wiążące dla Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, a nadto dotyczą innych stanów faktycznych. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.