II SA/Wa 1306/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Walawski, Sędziowie WSA Adam Lipiński, Danuta Kania (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 2 lutego 2016 r. sprawy ze skargi J. F. na postanowienie Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - uchyla zaskarżone postanowienie - Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: "Prezes KRUS") decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r. znak: [...], działając na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 i art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2013 r., poz. 1403 ze zm.), odmówił przyznania J.F. prawa do emerytury rolniczej w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż zgodnie z art. 55 ust. 1 ww. ustawy Prezes KRUS może przyznać emeryturę, rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy lub rentę rodzinną rolnikowi lub domownikowi lub członkom rodziny zmarłego rolnika lub domownika, pomimo niespełnienia – wskutek szczególnych okoliczności – warunków określonych w ustawie, jeżeli zainteresowana osoba nie ma niezbędnych środków utrzymania i nie może ich uzyskać ze względu na wiek lub stan zdrowia. Wymienione w cytowanym przepisie przesłanki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednej z nich uniemożliwia uzyskanie prawa do przedmiotowego świadczenia. Organ zauważył, iż aktualnie J. F. pobiera świadczenie ustawowe, którym jest stała renta rolnicza z tytułu niezdolności do pracy w kwocie 1091,57 zł brutto miesięcznie. Ponadto ww. pobiera świadczenie z tytułu orzeczonej niepełnosprawności w kwocie 153 zł. Łączny dochód wnioskodawczyni wynosi zatem 1.244.57 zł. Z powyższego wynika, iż zainteresowana, jako osoba uprawniona do ustawowych świadczeń emerytalno-rentowych, nie jest pozbawiona niezbędnych środków utrzymania. Tym samym nie zostały spełnione przesłanki określone w powołanym wyżej przepisie. Powyższa decyzja została podpisana przez – działającą z upoważnienia Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego – Dyrektor Biura Świadczeń A.L. Pismem z dnia 6 maja 2015 r. J. F. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej powyższą decyzją. W uzasadnieniu podniosła w szczególności, iż materiał dowodowy zgromadzony w sprawie został oceniony przez organ w sposób wybiórczy, niekorzystny dla niej. Zwróciła się przy tym do organu z prośbą o zmianę stanowiska przyjętego w zaskarżonej decyzji. Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2015 r. znak: [...] Prezes KRUS, powołując w podstawie prawnej art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267), dalej "k.p.a.", stwierdził uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wskazał, iż decyzja z dnia [...] kwietnia 2015 r., odmawiająca przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku, została doręczona stronie w dniu [...] kwietnia 2015 r., zatem termin do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy upłynął w dniu 7 maja 2015 r. Natomiast z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy strona zwróciła się do organu w dniu 8 maja 2015 r., co wynika z daty stempla pocztowego. Zgodnie z art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a., termin uważa się za zachowany, jeżeli przed jego upływem pismo zostało nadane w polskiej placówce pocztowej operatora publicznego. Z okoliczności sprawy wynika, że termin do wniesienia środka zaskarżenia od powyższej decyzji nie został dochowany, co skutkowało stwierdzeniem uchybienia terminu do jego wniesienia. Powyższe postanowienie zostało również podpisane przez – działającą z upoważnienia Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego – Dyrektor Biura Świadczeń A. L. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższe postanowienie J.F. wniosła o ponowne, merytoryczne rozpatrzenie sprawy przez Prezesa KRUS. Wskazała, iż organ błędnie interpretuje przepis art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a., w sytuacji, gdy w miejscu zamieszkania skarżącej nie ma placówki pocztowej, lecz jedynie agencja pocztowa prowadzona przez osobę prywatną w porozumieniu z urzędem pocztowym. Nadto podniosła, że jest osobą niepełnosprawną i wymaga stałej opieki ze strony innych osób. Nie mogła zatem opuścić miejsca zamieszkania i udać się na pocztę. Pamięta jednak, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończyła pisać i podpisała w dniu 6 maja 2015 r. z zamiarem jego wysłania. W ocenie skarżącej, stan jej zdrowia, niemożność wykonywania podstawowych czynności życiowych oraz brak możliwości posłużenia się osobą sprawującą nad nią opiekę, stanowią okoliczności obiektywne, usprawiedliwiające ewentualne opóźnienie w nadaniu przesyłki. Skarżąca wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r., podkreślając, iż uchybienie terminowi było nieznaczne i usprawiedliwione. W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniósł o oddalenie skargi, bowiem skarżąca nie złożyła formalnego wniosku o przywrócenie terminu, a nadto brak jest przesłanek uprawdopodobniających, że nastąpiło to bez jej winy. W piśmie procesowym z dnia 1 września 2015 r. skarżąca podtrzymała zawarty w skardze wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz ponowne, merytoryczne rozpatrzenie sprawy przez Prezesa KRUS. Podniosła, iż wysłanie przesyłki w dniu 6 maja 2015 r. powierzyła córce, nie miała jednak świadomości, że nie zostanie ona wysłana w tym samym dniu lub w dniu następnym. Nie mogła zatem złożyć wniosku o przywrócenie terminu wraz z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Uczyniła to, jak tylko dowiedziała się od organu o opóźnieniu w wysłaniu przesyłki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), dalej: "p.u.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (§ 2). Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów zasługuje na uwzględnienie, jednakże zasadniczo z innych powodów aniżeli w niej podniesione. Stosownie do brzmienia art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2015 r., poz. 704 ze zm.), Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego jest centralnym organem administracji rządowej, podległym ministrowi właściwemu do spraw rozwoju wsi. Zgodnie z art. 36 ust. 1 pkt 10 ww. ustawy, Prezes KRUS wydaje decyzje m.in. w sprawach, o których mowa w art. 41a i 55. Prezes Kasy może upoważniać do wydawania decyzji w sprawach, o których mowa w ust. 1, pracowników Kasy (ust. 2 zdanie pierwsze). W postępowaniu w sprawach określonych w art. 55 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu rolników stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym wyrażoną w art. 7 k.p.a. – zasadę prawdy obiektywnej oraz unormowaną w art. 9 k.p.a. – zasadę pogłębiania zaufania uczestników postępowania do organów władzy publicznej. Realizacji tych dwóch zasad służy m.in. instytucja wyłączenia pracownika organu, określona w art. 24 k.p.a. Z akt administracyjnych sprawy wynika natomiast, że Prezes KRUS, wydając zaskarżone postanowienie z dnia [...] czerwca 2015 r., naruszył art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., poprzez wydanie aktu administracyjnego przez tą samą osobę, która brała udział w wydaniu zaskarżonej decyzji z dnia [...] kwietnia 2015 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa do emerytury rolniczej w drodze wyjątku Przepis art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. stanowi, iż pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Przy czym wyłączenie pracownika od ponownego rozpoznania sprawy, o którym mowa w ww. przepisie ma również zastosowanie do postanowień wydawanych w następstwie wniosku, o którym mowa w art. 127 § 3 k.p.a. Wprawdzie w art. 126 k.p.a. nie zostały wymienione jako mające odpowiednie zastosowanie do postanowień przepisy art. 24, art. 25 i art. 27 k.p.a., jednakże rozważając w niniejszym przypadku kwestię odpowiedniego zastosowania wyłączenia przewidzianego w art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., należy mieć na uwadze, że zgodnie z art. 126 k.p.a. do postanowień, od których przysługuje zażalenie, oraz do postanowień określonych w art. 134, poza przepisami art. 105, art. 107 § 2-5 oraz art. 109-113, stosuje się odpowiednio również art. 145-152 oraz art. 156-159, z tym, że zamiast decyzji, o której mowa w art. 151 § 1 i art. 158 § 1, wydaje się postanowienie. Skoro zatem do postanowień, wydawanych na podstawie art. 134 k.p.a. stosuje się odpowiednio m.in. art. 145 k.p.a., to ma do nich zastosowanie również art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a., w którym odwołano się wprost do art. 24 k.p.a. Ma więc również w omawianym przypadku zastosowanie zakaz przewidziany w art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 października 2014 r., sygn. akt I OSK 491/13, publ. Lex nr 1529057). Odnosząc powyższe uwagi do niniejszej sprawy wskazać należy, że od decyzji wydanej przez Prezesa KRUS w sprawie określonej w art. 36 ust. 1 pkt 10 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, a więc również w sprawie przyznania emerytury rolniczej w drodze wyjątku na podstawie art. 55 ust. 1 tej ustawy, stosownie do art. 127 § 3 k.p.a., przysługuje stronie wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań. Z kolei do decyzji i postanowień wydanych z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w tym do postanowień w sprawie uchybienia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wydanych w trybie art. 134 k.p.a., ma zastosowanie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. z uwagi na regulacje zawarte w art. 126 w związku z art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. Zaznaczyć również należy, że art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. ma na celu ochronę prawidłowości i rzetelności postępowania, stanowiących istotną wartość procedury administracyjnej. Przepis ten odnosi się do podejmowania wszelkich czynności procesowych mających lub mogących mieć wpływ na wynik (rozstrzygnięcie) sprawy. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu uchwały 7 sędziów z dnia 18 lutego 2013 r. sygn. akt II GPS 4/12 (publ. ONSAiWSA 2013/4/58), instytucja wyłączenia pracownika od rozpoznania sprawy powinna być rozważana jako gwarancja prawidłowej realizacji konstytucyjnego prawa do zaskarżania orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji (art. 78 Konstytucji RP). Potrzeba ochrony wartości konstytucyjnych w postępowaniu administracyjnym jest bezwarunkowa i nie może być uzależniona od modelu postępowania administracyjnego. Każde postępowanie powinno dawać gwarancje rzetelnego ponownego rozpatrzenia sprawy. Zauważyć przy tym należy, że wyłączenie pracownika od rozpoznania sprawy, w której brał udział w wydaniu zaskarżonego rozstrzygnięcia jest obligatoryjne. Wskazuje na to, użyty przez ustawodawcę w redakcji tego przepisu zwrot "podlega wyłączeniu". Przepis art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. nie ma zastosowania jedynie do osoby piastującej funkcję ministra, w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 4 k.p.a., w postępowaniu, o jakim mowa w art. 127 § 3 k.p.a. (por. uchwała 7 sędziów NSA z 20 maja 2010 r., sygn. akt I OPS 13/09, publ. ONSAiWSA 2010/5/82; wyrok NSA z 31 marca 2011 r., sygn. akt I OSK 799/10, Lex nr 1079832). Tymczasem w niniejszej sprawie zarówno decyzję z dnia [...] kwietnia 2015 r., jak i postanowienie z dnia [...] czerwca 2015 r. wydane w następstwie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, podpisał ten sam, działający z upoważnienia Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego – Dyrektor Biura Świadczeń A.L. Bezsporne jest przy tym, że ww. nie jest piastunem funkcji Prezesa KRUS, lecz jedynie pracownikiem urzędu działającym na podstawie znajdującego się w aktach sprawy upoważnienia nr [...] z dnia [...] maja 2013 r. udzielonego przez Prezesa KRUS m.in. do wydawania i podpisywania decyzji w sprawach, o których mowa w art. 55 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zatem Dyrektor Biura Świadczeń, jako pracownik organu upoważniony do załatwiania spraw w imieniu organu, podlegał wyłączeniu od ponownego rozpatrzenia sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r. Taki stan rzeczy powoduje, że niezależnie od podniesionych w skardze zarzutów, Sąd zobligowany był do uchylenia obarczonego wadą kwalifikowaną postanowienia z dnia [...] czerwca 2015 r. Ponownie rozpatrując sprawę Prezes KRUS uwzględni powyższą ocenę prawną. W pierwszej kolejności jednakże organ rozpatrzy – zawarty w skardze – wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (art. 58 § 1 k.p.a.). Weźmie przy tym pod uwagę, że prośba o przywrócenie terminu została złożona przez skarżącą w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 58 § 2 k.p.a.). W niniejszej sprawie bowiem, za dzień ustania przyczyny uchybienia terminu należy uznać dzień, w którym doręczono skarżącej postanowienie z dnia [...] czerwca 2015 r. z treści tego postanowienia skarżąca dowiedziała się bowiem, iż termin do wniesienia środka zaskarżenia nie został dochowany. Mając na względzie wszystko powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a., orzekł jak w sentencji wyroku.