II SA/Wa 134/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Borowiec, Sędziowie WSA Ewa Kwiecińska,, WSA Eugeniusz Wasilewski (spr.), Protokolant Anna Żmijewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 listopada 2004 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2003 r. nr [...] w przedmiocie świadczenie w drodze wyjątku Oddala skargę Wnioskiem z dnia 26 maja 2003 r. S.K. zwrócił się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznanie prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad dzieckiem specjalnej troski. W jego uzasadnieniu wskazał, iż nie pracował w okresie, gdy dziecko się urodziło i tym samym nie spełnia jednego z podstawowych warunków do uzyskania prawa do przedmiotowego świadczenia, w związku z czym prosi o jego przyznanie w drodze wyjątku. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2003 r. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. W jej uzasadnieniu podał m.in., iż rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz. U. Nr 28, poz. 149) utraciło moc na podstawie art. 194 w zw. z art. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.). Wśród świadczeń wymienionych w art. 3 cyt. ustawy, nie przewidziano prawa do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki i już z tego powodu niemożliwym jest, zdaniem Prezesa ZUS, przyznanie takiego świadczenia w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2003 r. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] października 2003 r. W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS odwołał się do treści art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.), zgodnie z którym przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: ” jest lub był osobą ubezpieczoną, lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, ” nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, ” nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, ” nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyjaśnił, iż świadczenia wymienione w powołanej ustawie obejmują emeryturę, rentę z tytułu niezdolności do pracy, w tym rentę szkoleniową, rentę rodzinną, dodatek pielęgnacyjny oraz dodatek dla sieroty zupełnej do renty rodzinnej. Przepisy ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie stwarzają zatem możliwości przyznania wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad dzieckiem specjalnej troski, którą dopuszczały przepisy nieobowiązującego już rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz. U. Nr 28, poz. 149). Z tych względów wnioskowane świadczenie nie może być przyznane w oparciu o art. 83 ustawy emerytalnej w drodze wyjątku, zaś skarżący nie może ubiegać się o świadczenie w tym trybie będąc osobą zdolną do pracy, która nie osiągnęła wieku emerytalnego. W skardze S.K. wniósł o uchylenie powyższej decyzji podnosząc, iż w sprawie nie uwzględniono faktu, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w S. ustalił okres jego zatrudnienia na 26 lat 9 miesięcy i 19 dni oraz, że matka dziecka nie może się dzieckiem opiekować ze względu na stan zdrowia. Ponadto wskazał, iż odmówiono mu prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem wymagającym stałej opieki tylko dlatego, że syn urodził się w styczniu 1998 r. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie i odnosząc się do zarzutów skargi podkreślił, iż nie ma żadnej możliwości przyznania świadczenia w drodze wyjątku osobie, która nie jest całkowicie niezdolna do pracy ze względu na wiek lub stan zdrowia, zaś ustawodawca wśród powodów niemożności podjęcia pracy nie umieścił konieczności sprawowania opieki nad członkiem rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w J. decyzją z dnia [...] lipca 2001 r. odmówił S. K. przyznania prawa do wcześniejszej emerytury, na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki oraz art. 186 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Odwołanie wnioskodawcy od powyższej decyzji zostało oddalone wyrokiem Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. z dnia [...] maja 2002 r., zaś wniesioną apelację oddalił Sąd Apelacyjny w R. wyrokiem z dnia [...] stycznia 2003 r. Sąd Apelacyjny zgodził się z argumentacją organu rentowego i stanowiskiem Sądu I instancji, że wnioskodawca nie spełnia koniecznego warunku określonego w § 1 powołanego wyżej rozporządzenia do nabycia uprawnienia do dochodzonego świadczenia, gdyż jego syn M., wymagający stałej opieki, urodził się po zakończeniu wykonywania przez wnioskodawcę zatrudnienia, jak również po okresie pobierania przez niego zasiłku dla bezrobotnych. Świadczenia przewidziane w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS obejmują: emeryturę, rentę z tytułu niezdolności do pracy, w tym rentę szkoleniową, rentę rodzinną, dodatek pielęgnacyjny, dodatek do renty rodzinnej i do renty zwykłej oraz zasiłek pogrzebowy. Jak z tego wynika, ustawa nie przewiduje możliwości przyznania prawa do wcześniejszej emerytury dla rodzica opiekującego się dzieckiem wymagającym stałej opieki. Świadczenie w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 powołanej ustawy może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie maja niezbędnych środków utrzymania. Podejmując zaskarżoną decyzję Prezes ZUS wskazał, że do przyznania świadczenia na podstawie art. 83 ustawy konieczne jest, aby wszystkie wymienione w nim przesłanki zostały spełnione łącznie. Skarżący natomiast nie spełnia przesłanki całkowitej niezdolności do pracy ze względu na wiek lub stan zdrowia, a zatem nie może domagać się świadczenia w drodze wyjątku. Zatem bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy są ustalenia Prezesa ZUS w zaskarżonej decyzji, braku 25-letniego okresu ubezpieczenia. Jak już bowiem wyjaśniono podstawą odmowy przyznania skarżącemu świadczenia w drodze wyjątku było niespełnienie przez niego przesłanek z art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w wyroku na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).