II SA/Wa 137/25

WyrokWSA w Warszawie2025-08-19

Skład orzekający: Ewa Radziszewska-Krupa, Andrzej Wieczorek, Dorota Kozub-Marciniak

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać rentę z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku osobie, która nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia, ale nie wykazała istnienia szczególnych okoliczności uzasadniających przyznanie świadczenia w tym trybie, a także nie została orzeczona u niej całkowita niezdolność do pracy?
Ratio decidendi
Przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS wymaga łącznego spełnienia trzech przesłanek: wystąpienia szczególnych okoliczności powodujących niespełnienie warunków ustawowych, niemożności podjęcia pracy z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, oraz braku niezbędnych środków utrzymania. Niespełnienie choćby jednej z tych przesłanek, w szczególności braku wykazania szczególnych okoliczności lub braku orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy, wyklucza możliwość przyznania świadczenia w tym trybie. Sąd uznał, że skarżąca nie wykazała istnienia szczególnych okoliczności ani całkowitej niezdolności do pracy, co uniemożliwiło przyznanie świadczenia.
Stan faktyczny
Skarżąca I.K. wniosła o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, powołując się na złą sytuację zdrowotną i materialną. Prezes ZUS odmówił przyznania świadczenia, wskazując na niespełnienie przez skarżącą warunków ustawowych, w tym brak wystarczającego stażu ubezpieczeniowego oraz brak orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy. Skarżąca zarzuciła organowi błędy w ocenie stanu zdrowia, sytuacji życiowej i powodów braku odpowiedniego okresu składkowego, a także naruszenie przepisów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę.
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Sędzia WSA Andrzej Wieczorek (spr.), Asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 sierpnia 2025 r. sprawy ze skargi I.K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej Prezes ZUS/organ) decyzją z dnia [...] listopada 2024 roku nr [...] po rozpatrzeniu wniosku Pani I. K. (skarżąca) o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] czerwca 2024 r. nr [...]. Skarżąca, wnioskiem z [...] stycznia 2024 r. wystąpiła do organu o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Wniosek umotywowała bardzo złą sytuacja zdrowotną oraz materialną. Jej zdaniem u skarżącej wystąpiły szczególne okoliczności, które uniemożliwiły jej spełnienie warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do renty. Prezes ZUS decyzją z dnia [...] czerwca 2024 r. nr [...] powołując przepis art. 83 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251, z późn. zm. - dalej ustawa o emeryturach i rentach z FUS) odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Wskazał, że przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest możliwe, gdy spełnione są następujące przesłanki: - wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Podniósł, że warunki określone w wyżej cytowanym przepisie muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Stwierdził, że z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że na przestrzeni 57 lat życia, skarżąca udokumentowała tylko 10 lat, 4 miesiące i 23 dni łącznych okresów składkowych i nieskładkowych. Okresy nieskładkowe zostały ograniczone do 1/3 udowodnionych okresów składkowych. Zauważył, że zarówno w 10-leciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy jak i w 10-leciu przypadającym przed dniem zgłoszenia wniosku o rentę z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym - zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowano jedynie 10 miesięcy i 21 dni okresów składkowych. Wskazał, że nie bez znaczenia pozostaje fakt, że w latach 1994-2008, 2008-2018, 2018-2019, 2020-2024 wystąpiły przerwy w wykonywaniu przez skarżącą zatrudnienia lub innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Prezes ZUS uznał, że w sprawach świadczeń przyznawanych w drodze wyjątku ważne są powody, dla których ubezpieczony nie mógł nabyć uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Podniósł, że aby przyznać świadczenie w drodze wyjątku należy wziąć pod uwagę całokształt okoliczności w sprawie i dokonać ich oceny pod kątem szczególnych okoliczności, które spowodowały niespełnienie warunków do przyznania świadczenia na zasadach ustawowych. Przez szczególne okoliczności rozumie się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w kontynuowaniu zatrudnienia. W jego ocenie, w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w wymienionych przerwach wobec skarżącej nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy. Stwierdził, że z dokumentacji rentowej wynika, iż orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] czerwca 2024 r. skarżąca nie została uznana za osobę całkowicie niezdolną do pracy. Jego zdaniem do tego dnia nie istniały przeszkody w podjęciu zatrudnienia i objęciu ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Wskazał, że skarżąca nie wykazała innych szczególnych okoliczności w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które nie miała skarżąca wpływu. Podniósł, że ocenie podlegała również sytuacja materialna skarżącej. W ocenie organu wykazany dochód przypadający na jednego członka rodziny nie wskazuje aby skarżąca pozostawała bez niezbędnych środków utrzymania. Wobec powyższych ustaleń uznał, że skarżąca nie spełnia warunku wymaganego do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, a mianowicie całkowitej niezdolności do pracy potwierdzonej orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS lub komisji lekarskiej ZUS. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca wnosiła o uchylenie decyzji i przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Skarżąca podniosła, że pomimo zmiany orzeczenia ZUS na częściową niezdolność do pracy to zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS uzależnia się przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od spełniania przesłanki, która brzmi następująco "nie może podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym z uwagi na całkowita niezdolność do pracy lub wiek". Stwierdziła, że spełnia to kryterium, gdyż w jej wieku i z obciążeniami zdrowotnymi nie jest w stanie podjąć pracy. Wskazała, że nie posiada niezbędnych środków do życia, mieszka razem z mężem, ale jego wynagrodzenie uzależnione jest od przepracowanych dni i godzin. W ostatnich miesiącach (czerwiec, lipiec) otrzymywał wynagrodzenie w zmniejszonej wysokości. Nie wystarczało ono na pokrycie wszelkich kosztów utrzymania. Mając na uwadze wzrost cen energii elektrycznej (a wszystko w mieszkaniu jest na prąd), a także zmianę leków na droższe - zmiana była niezbędna ze względu na pogorszenie się stanu zdrowia oraz wykrycie cukrzycy typu I, a nie jak uznawano dotychczas typu II. Podniosła, że powyższe okoliczności uzasadniają przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, a wiec wnoszę jak na wstępie. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2024 r. Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] czerwca 2024 r. Prezes ZUS wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, jest możliwe jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga spełnienia wszystkich warunków określonych w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Powołany art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS może być ponadto zastosowany tylko do sytuacji wyjątkowych, gdy mimo dołożenia wszelkiej staranności zaistniały niemożliwe do przezwyciężenia przeszkody w uzyskaniu świadczenia na ogólnych zasadach. Uznał, że z przeprowadzonej analizy akt sprawy nie wynika, aby we wykazanych okresach skarżąca nie mogła kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia. W przerwach w zatrudnieniu nie była wobec skarżącej orzeczona całkowita niezdolność do pracy. W ocenie organu przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia. Nie zostały również udokumentowane inne zdarzenia zewnętrzne, niezależne od woli skarżącej, których nie można było przewidzieć i którym nie można było zapobiec. Wskazał, że aktualnie skarżąca ma 57 lat i nie ma orzeczonej przez lekarza orzecznika ZUS lub komisję lekarską ZUS całkowitej niezdolności do pracy, zatem renta z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku nie może być przyznana. Lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z [...] października 2024 r. ustalił, że skarżąca jest częściowo niezdolna do pracy do [...] września 2026 r. Stwierdził, że po ponownej analizie zebranego materiału dowodowego nadal nie wykazano istnienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których skarżąca nie nabyła uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Podniósł, że skarżąca wykazała, aby niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym spowodowane było okolicznościami, na które nie miała wpływu. Przy rozpatrywaniu uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna. Ustalono, że dochód dwuosobowej rodziny stanowi wynagrodzenie męża skarżącej z tytułu zatrudnienia w kwocie 4300 zł brutto. Dochód przypadający na jednego członka rodziny w kwocie 2150,00 zł brutto nie pozwala stwierdzić, że skarżąca pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania. Skargę na powyższą decyzję wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca, zarzucając: • dokonanie błędnego, oderwanego od treści art. 7 k.p.a. uznania, iż skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia w postaci tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, • dokonanie błędnej oceny sytuacji życiowej, stanu zdrowia oraz powodów braku odpowiedniego okresu składowego skutkującego niemożliwością uzyskania świadczenia w postaci renty z tytułu niezdolności do pracy, nie wzięcie pod uwagę ogółu okoliczności ujawnionych w toku postępowania, • naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez niedostateczne zebranie materiału dowodowego i niewyjaśnienie sprawy w sposób wyczerpujący, a tym samym nieprzeprowadzenie przez organ w sposób wszechstronny i wnikliwy postępowania, • naruszenie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS poprzez błędną wykładnie i w konsekwencji niezastosowanie pomimo spełnienia wszystkich przesłanek w nim zawartych. Jej zdaniem spełnia przesłanki ustawowe, gdyż wystąpiły u skarżącej szczególne okoliczności, które uniemożliwiły jej spełnienie warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do renty, a mianowicie skarżącą ze względu na źle zdiagnozowaną cukrzycę (skarżąca leczona była na cukrzycę typu II, a nie I) doprowadzono do znacznego i nagłego pogorszenia się jej stanu zdrowia i amputacji palca. Skarżąca w momencie, w którym musiała poddać się amputacji, pracowała na umowę zlecenia i ze względu na brak możliwości zachowania równowagi oraz pozycji stojącej w godzinach pracy straciła pracę. Z tych samych powodów skarżąca nie mogła pozyskać nowej pracy, a wiec nie mogła uzyskać wymaganych okresów składkowych. Ponadto, stwierdziła, że nie może podjąć pracy ze względu na wiek, gdyż ma w chwili obecnej 58 lat, a od ok 32 lat nie podejmowała zatrudnienia ze względu na sytuację zdrowotną. Jej wiek i choroby towarzyszące czynią ją osobą nieatrakcyjną w oczach pracodawców na rynku pracy. Skarżąca nie może wykonywać prac stojących, wymagających jakiegokolwiek dźwigania, konieczności zachowania równowagi, czy chociażby samodzielnego poruszania się. Podniosła, że nie ma niezbędnych środków utrzymania, gdyż nie przysługuje jej jakiekolwiek świadczenie które zaspokajałoby jej miesięczne koszty utrzymania, na które składa się kosztowne leczenie cukrzycy typu I. W związku z powyższym wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji z dnia [...] czerwca 2024 r. odmawiającej przyznania skarżącej renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem skargi jest decyzja Prezesa ZUS z dnia [...] listopada 2024 r. utrzymująca w mocy decyzję własną z dnia [...] czerwca 2024 r. o odmowie przyznania skarżącej renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. z dnia 2 grudnia 2022 r., Dz. U. z 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanych przepisów cyt. ustawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w zakresie swojej właściwości, ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną, postanowienie, czy też inny akt lub czynność z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu lub podjęcia spornej czynności. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z dnia 8 lutego 2023r., Dz. U. z 2023 r., poz. 259 -zwaną dalej ppsa). Należy zauważyć, że materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji był art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Zgodnie z tym przepisem, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Powołany przepis zawiera trzy przesłanki, których łączne spełnienie przez wnioskującego umożliwia Prezesowi ZUS przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie świadczenia w drodze wyjątku ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. W ocenie WSA w Warszawie należy podkreślić, że świadczenia przyznawane na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie mają charakteru roszczeniowego, ponieważ według art. 84 tej ustawy, są finansowane z budżetu państwa, a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Przepis ten posługuje się bowiem sformułowaniem "Prezes Zakładu może przyznać..." je w drodze wyjątku, co wskazuje na uznaniowy charakter decyzji podejmowanych w tym trybie. Jednak pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji Prezesa ZUS nie oznacza, że organ ma całkowitą i niekontrolowaną swobodę podczas rozpatrywania wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Na organie administracyjnym prowadzącym postępowanie administracyjne, również w sytuacji działania w ramach uznania administracyjnego, ciąży obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Ustalono, że z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że na przestrzeni 57 lat życia, skarżąca udokumentowała 10 lat, 4 miesiące i 23 dni łącznych okresów składkowych i nieskładkowych. Okresy nieskładkowe zostały ograniczone do 1/3 udowodnionych okresów składkowych. Zarówno w 10-leciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy jak i w 10-leciu przypadającym przed dniem zgłoszenia wniosku o rentę z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym - zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowano jedynie 10 miesięcy i 21 dni okresów składkowych. W latach 1994-2008, 2008-2018, 2018-2019, 2020-2024 wystąpiły przerwy w wykonywaniu przez skarżącą zatrudnienia lub innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Należy podzielić stanowisko organu, że w sprawach świadczeń przyznawanych w drodze wyjątku ważne są powody, dla których ubezpieczony nie mógł nabyć uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Aby przyznać świadczenie w drodze wyjątku należy wziąć pod uwagę całokształt okoliczności w sprawie i dokonać ich oceny pod kątem szczególnych okoliczności, które spowodowały niespełnienie warunków do przyznania świadczenia na zasadach ustawowych. Przez szczególne okoliczności rozumie się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w kontynuowaniu zatrudnienia. Z dokumentacji rentowej wynika, iż orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] czerwca 2024 r. skarżąca nie została uznana za osobę całkowicie niezdolną do pracy. W ocenie Prezesa ZUS do tego dnia nie istniały przeszkody w podjęciu zatrudnienia i objęciu ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Wskazał, że skarżąca nie wykazała innych szczególnych okoliczności w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które skarżąca nie miała wpływu. W ocenie Sądu, z akt sprawy i z uzasadnienia decyzji wynika, że Prezes ZUS zbadał wyczerpująco wszystkie okoliczności faktyczne i dokonał ich prawidłowej oceny. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie mógł przyznać w niniejszej sprawie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, bowiem nie wystąpiła jedna z ww. obligatoryjnych przesłanek koniecznych do jego przyznania, tj. przesłanka szczególnych okoliczności usprawiedliwiających brak aktywności zawodowej skarżącej. Z omawianego przepisu wynika konieczność wykazania, iż ubezpieczony nie wypracował prawa do świadczenia ubezpieczeniowego na ogólnych zasadach w następstwie zaistnienia szczególnych okoliczności. Za tego rodzaju okoliczność szczególną uniemożliwiającą wypracowanie stażu skutkującego nabyciem świadczenia ubezpieczeniowego w zwykłym trybie należy uznać wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 marca 2001 r. sygn. akt II SA 3191/00, publ. LEX nr 53784). W niniejszej sprawie, w ocenie Sądu nie można, mówić o zaistnieniu tak zdefiniowanych szczególnych okoliczności. Skarżąca aktualnie ma 57 lat i na przestrzeni 57 lat życia, udokumentowała 10 lat, 4 miesiące i 23 dni łącznych okresów składkowych i nieskładkowych. Okresy nieskładkowe zostały ograniczone do 1/3 udowodnionych okresów składkowych. W 10-leciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy jak i w 10-leciu przypadającym przed dniem zgłoszenia wniosku o rentę z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym - zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowano jedynie 10 miesięcy i 21 dni okresów składkowych. Faktem jest, że w latach 1994-2008, 2008-2018, 2018-2019, 2020-2024 wystąpiły przerwy w wykonywaniu przez skarżącą zatrudnienia lub innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Skarżąca nie ma orzeczonej przez lekarza orzecznika ZUS lub komisję lekarską ZUS całkowitej niezdolności do pracy, zatem renta z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku nie może być przyznana. Lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z [...] października 2024 r. ustalił, że skarżąca jest częściowo niezdolna do pracy do [...] września 2026 r. W ocenie Sądu, Prezes ZUS zasadnie uznał, że w sprawach świadczeń przyznawanych w drodze wyjątku ważne są powody, dla których ubezpieczony nie mógł nabyć uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Należy podzielić stanowisko organu, że aby przyznać świadczenie w drodze wyjątku należy wziąć pod uwagę całokształt okoliczności w sprawie i dokonać ich oceny pod kątem szczególnych okoliczności, które spowodowały niespełnienie warunków do przyznania świadczenia na zasadach ustawowych. Przez szczególne okoliczności rozumie się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w kontynuowaniu zatrudnienia. Zdaniem Sądu nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w wymienionych przerwach wobec skarżącej nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy. Z przeprowadzonej analizy akt sprawy nie wynika, aby we wykazanych okresach skarżąca nie mogła kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia. W przerwach w zatrudnieniu nie była wobec skarżącej orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Zdaniem Sądu przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia. Nie zostały również udokumentowane inne zdarzenia zewnętrzne, niezależne od woli skarżącej, których nie można było przewidzieć i którym nie można było zapobiec. Aktualnie skarżąca nie ma orzeczonej przez lekarza orzecznika ZUS lub komisję lekarską ZUS całkowitej niezdolności do pracy, zatem renta z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku nie może być przyznana. Lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z [...] października 2024 r. ustalił, że skarżąca jest częściowo niezdolna do pracy do [...] września 2026 r. Zdaniem Sądu należy uznać, że nie wykazano istnienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których skarżąca nie nabyła uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Z akt sprawy wynika, że nie spełnia Skarżąca przesłanki braku możliwości podjęcia pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z uwagi na wiek lub całkowitą niezdolność do pracy. Na dzień wydania zaskarżonej decyzji miała Skarżąca 57 lat i nie miała orzeczonej przez lekarza orzecznika ZUS lub komisję lekarską ZUS całkowitej niezdolności do pracy, zatem renta z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku nie może być Skarżącej przyznana. Lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z [...] października 2024 r. ustalił, że jest Skarżąca częściowo niezdolna do pracy do [...] września 2026 r. Należy zauważyć, że Prezes ZUS jest związany orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS lub komisji lekarskiej ZUS. Przesłanka ta nie podlega tzw. uznaniu administracyjnemu (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 9 października 2009 r., sygnatura akt II SA/Wa 1079/09, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 9 sierpnia 2001 r., sygnatura akt 11 SA 646/01, dostępny w LEN nr 121924 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 16 grudnia 2021 r., sygnatura akt II SA/Wa 2326/21, dostępny w LEGALIS 2677742). Istniejąca częściowa niezdolność do pracy jedynie ogranicza, a nie uniemożliwia Skarżącej wykonywanie zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Należy uznać, że samo istnienie choroby nie zawsze jest równoznaczne z niezdolnością do pracy. Subiektywne odczucia co do stanu zdrowia oraz braku możliwości wykonywania pracy z uwagi na zdrowie nie stanowią usprawiedliwienia dla braku odpowiedniego okresu ubezpieczenia (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 19 grudnia 2007 r., sygnatura II SA/Wa 1317/07, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia. nsa.gov.pl). Ponadto w sprawach świadczeń w drodze wyjątku ważne są przyczyny niespełnienia wymogów do uzyskania uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Konieczne jest więc zbadanie, czy brak tych uprawnień nie był spowodowany szczególnymi okolicznościami w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które osoba ubezpieczona nie miała wpływu. Za szczególną okoliczność, na potrzeby stosowania art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, uważa się tylko zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Dodatkowo trzeba wskazać, że okolicznością szczególną może być jedynie zdarzenie lub trwały stan o charakterze zewnętrznym, obiektywnym i niezależnym od woli danej osoby. Skarżąca nie przedstawiła ponadto żadnych innych okoliczności, które mogłyby stanowić nadzwyczajną przyczynę nieuzyskania prawa do świadczenia w trybie zwykłym. W świetle wyżej przedstawionych okoliczności organ trafnie przyjął, że nie została spełniona jedna z przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Należy podkreślić, że organ nie kwestionował tego, że skarżąca jest obecnie osobą niezdolną do podjęcia zatrudnienia, jednak przyczyną wydania decyzji odmownej były długotrwałe przerwy w ubezpieczeniu z okresu sprzed powstania całkowitej niezdolności do pracy, tj. przed [...] stycznia 2013 r. Reasumując, zdaniem Sądu, Prezes ZUS w rozpoznawanej sprawie nie naruszył przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, wyczerpująco zgromadził bowiem materiał dowodowy i na jego podstawie ustalił w sposób niebudzący wątpliwości stan faktyczny sprawy, a następnie dokonał prawidłowej wykładni art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i zasadnie odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia na podstawie tego przepisu, zaś swoje rozstrzygnięcie uzasadnił w sposób należyty. Biorąc wszystkie powyższe okoliczności pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 29.07.2026. · Źródło