II SA/Wa 141/05

Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Asesor WSA Asesor WSA Protokolant Ewa Kwiecińska (spr.) Andrzej Kołodziej Przemysław Szustakiewicz Elwira Sipak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 maja 2005 r. sprawy ze skargi E. O. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2004 r. 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Decyzją z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] września 2004 r. nr [...], odmawiającą przyznania E. O. świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu ww. decyzji Prezes ZUS podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z roku 2004 Nr 39, poz. 353) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki: 1. jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; 2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności; 3. nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; 4. nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. Ponadto organ podniósł, iż ostatnio udowodniony okres składkowy przypada na dzień 31 marca 1998 r., zaś całkowita niezdolność do pracy, stwierdzona orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] kwietnia 2000 r., powstała dopiero w dniu [...] czerwca 2003 r. W związku z powyższym, w ocenie organu, uznanie wnioskodawczyni za całkowicie niezdolną do pracy dopiero po upływie 5 lat 2 miesięcy i 26 dni od ostatnio udowodnionego okresu składkowego nie daje podstawy do przyjęcia, iż nie nabyła ona uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy wskutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia. Nadto Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, iż łączny okres składkowy i nieskładkowy w wymiarze 20 lat 7 miesięcy i 20 dni jest nieadekwatny do wieku wnioskodawczyni - wynoszącego w dniu powstania całkowitej niezdolności do pracy 48 lat. Powyższa decyzja została zaskarżona przez E. O. W skardze podniesiono, iż lekarz orzecznik ZUS orzekł, że całkowita niezdolność do pracy powstała w dniu [...] czerwca 2003 r., a więc w dniu rozpoczęcia leczenia w poradni zdrowia psychicznego. Skarżąca wskazała, iż cierpi na [...], choroba ta rozwijała się stopniowo i powoli. W dniu rozpoczęcia leczenia, tj. w dniu [...] czerwca 2003 r. skarżąca została przyprowadzona do poradni [...] przez swoją rodzinę, sama nie będąc w stanie ocenić swego stanu zdrowia. Proces chorobowy rozpoczął się jednak już kilka lat wcześniej. Skarżąca wskazuje, iż występowały [...], które to objawy, jak również brak krytycyzmu co do swego stanu zdrowia, uniemożliwiły jej wcześniejsze skorzystanie z pomocy lekarskiej i podjęcie stosownego leczenia. Stan zdrowia nie pozwalał również skarżącej na podejmowanie aktywności zawodowej, gdyż nie była w stanie normalnie funkcjonować i oceniać sytuacji. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270), do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Artykuł 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269) statuuje zasadę kontroli przez sąd administracyjny zaskarżonych decyzji pod względem ich zgodności z prawem. Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając skargę w świetle powołanych powyżej przepisów, należy stwierdzić, że zasługuje ona na uwzględnienie. Materiałnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 83 ust. 1 cyt. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wprowadza on szczególną regulację, pozwalającą na uzyskanie świadczenia przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Świadczenia z omawianego przepisu mają wyjątkowy charakter także dlatego, że są finansowane bezpośrednio z budżetu państwa, a nie z FUS. Ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając ich przyznanie decyzji Prezesa ZUS, która to decyzja ma charakter uznaniowy. Decyzja ta nie jest jednak dowolna, ograniczona jest czterema przesłankami wymienionymi w art. 83 ust 1 cyt. ustawy, a mianowicie, uprawniony jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania prawa do emerytury lub renty wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek oraz nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w postępowaniach w sprawach o świadczenia określone w ustawie ma obowiązek stosować przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ma obowiązek przestrzegania zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 k.p.a. Ma on zatem obowiązek podejmowania wszelkich niezbędnych kroków, zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, a w szczególności winien z urzędu określić, jakie dowody są niezbędne dla ustalenia stanu faktycznego. Organ ma także obowiązek należycie i wyczerpująco informować stronę o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego - art. 9 k.p.a. Spoczywa na nim obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego, co wynika z przepisu art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. oraz obowiązek uzasadnienia rozstrzygnięcia według wymagań określonych w art. 107 § 3 k.p.a. W rozpatrywanej sprawie organ naruszył przywołane reguły w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Odmawiając przyznania świadczenia w drodze wyjątku, Prezes ZUS nie oparł swojego rozstrzygnięcia na wyczerpujących dowodach, jak również nie poddał szczegółowej analizie zebranego w sprawie materiału. Podstawą uzasadnienia zaskarżonej decyzji jest stwierdzenie, że całkowita niezdolność do pracy skarżącej powstała po upływie ponad 5 lat od ostatnio udowodnionego okresu składkowego i wobec tego nie można przyjąć, iż skarżąca nie nabyła uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy wskutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia oraz, iż udokumentowany łączny okres składkowy i nieskładkowy, wynoszący ponad 20 lat, jest nieadekwatny do wieku skarżącej w chwili powstania całkowitej niezdolności do pracy. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie okoliczności, o jakich mowa w przywołanym powyżej przepisie art. 83 ustawy emerytalnej, nie zostały przez organ należycie rozważone. Przede wszystkim pominięto to, że skarżąca niemal nieprzerwanie do 31 marca 1998 r. pracowała, w związku z czym legitymuje się łącznym okresem składkowym i nieskładkowym, wynoszącym ponad 20 lat. Zdaniem Sądu, ten ponad 20-letni okres składkowy i nieskładkowy należy ocenić jako adekwatny do wieku skarżącej w chwili powstania całkowitej niezdolności do pracy wynoszącego 48 lat. Jak wynika z akt sprawy, skarżąca zaprzestała wykonywać pracę począwszy od 1 kwietnia 1998 r. Nie ulega wątpliwości, iż skarżąca cierpi na zespół [...] i pozostaje z tego powodu pod stałą opieką lekarską. Choroba ta, która jak wskazuje skarżąca, rozwija się stopniowo i powoli, występujące w jej przebiegu objawy w postaci [...], brak krytycyzmu co do własnego stanu zdrowia mogły stanowić przyczynę, dla której skarżąca zaprzestała aktywności zawodowej i wskutek szczególnych okoliczności nie spełniła ustawowych warunków do przyznania renty inwalidzkiej. Stąd też, w toku ponownego badania sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych winien zbadać i wyjaśnić przyczyny, dla których skarżąca zaprzestała od kwietnia 1998 r. wykonywać pracę, a w szczególności, ustalić chwilę powstania choroby będącej przyczyną całkowitej niezdolności do pracy oraz stopień jej zaawansowania. Decyzja o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku ma wprawdzie charakter uznaniowy, jednak nie zwalnia to organu administracyjnego od obowiązku zgromadzenia materiału dowodowego i wydania decyzji o treści przekonywującej pod względem faktycznym i prawnym. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.