II SA/Wa 1413/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska (spr.), Przemysław Szustakiewicz, Protokolant Sylwia Falkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi L. Sp. z o.o. na postanowienie Głównego Inspektora Pracy z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie wyrażenia negatywnej opinii o wniosku w sprawie oświetlenia wyłącznie elektrycznego - oddala skargę - Postanowieniem z [...] czerwca 2008 nr [...], wydanym na podstawie art. 184 § 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.) i art. 106 § 5 kpa w zw. z § 25 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. Nr 129, poz. 844 ze zm.), Okręgowy Inspektor Pracy [...] po rozpatrzeniu pisma L. Spółka z o.o. z [...] maja 2008 r., dotyczącego zastosowania wyłącznie oświetlenia elektrycznego w pomieszczeniach biurowych zakładu produkcji lodówek, wyraził negatywną opinię. W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, że w treści przedstawionego wniosku nie podano ani technologicznego uzasadnienia dla pozbawienia pomieszczeń biurowych: dyrektora i działu informatyki, oświetlenia światłem dziennym, ani nie wykazano celowości funkcjonalnej lokalizacji gabinetu dyrektora w części hali pozbawionej dostępu światła naturalnego. Przytoczona zaś we wniosku argumentacja, dotycząca pomieszczenia Dyrektora ds. Zasobów Ludzkich, mówiąca o konieczności zachowania dyskrecji podczas rozmów z pracownikami – zdaniem organu - nie może stanowić podstawy do ubiegania się o wydanie decyzji w sprawie odstępstwa od oświetlenia światłem dziennym. Organ wskazał również, że w pomieszczeniach Działu Informatyki, w których odbywa się praca z wykorzystaniem monitorów ekranowych wymagane są szczególne warunki oświetleniowe, co powoduje, że pracodawca obowiązany jest zapewnić pracownikowi zatrudnionemu przy obsłudze monitora oświetlenia dające pełen komfort pracy wzrokowej. Ograniczenie bowiem dostępu światła naturalnego spowoduje w konsekwencji znaczne pogorszenie warunków pracy. W uzasadnieniu postanowienia organ przywołał również treść rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. z 2002 r. Nr 75, poz. 690 ze zm.). Reasumując organ stwierdził, że we wskazanym wniosku brak jest jakiegokolwiek uzasadnienia, które mogłoby stanowić podstawę do pozytywnego zaopiniowania wniosku. Postanowienie to zostało zaskarżone przez L. Spółka z o.o. zażaleniem do Głównego Inspektora Pracy w W. W zażaleniu spółka z o.o. wniosła o jego zmianę, poprzez pozytywne zaopiniowanie wniosku, ewentualne o jego uchylenie. Zarzuciła organowi naruszenie art. 124 § 1 kpa, poprzez powołanie w uzasadnieniu postanowienia przepisów rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, których to przepisów organ nie uwzględnił w podstawie prawnej postanowienia. Spółka zarzuciła również naruszenie szeregu innych przepisów postępowania administracyjnego, w tym art. 6, art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 i następnych w związku z art. 106 § 4 kpa, poprzez rażącą bierność organu w zakresie postępowania dowodowego. Wskazała, że organ nie przeprowadził żadnego dowodu w sprawie, nie starał się wyjaśnić żadnych okoliczności sprawy, nie przeprowadził kontroli u wnioskodawcy, jak też nie przeprowadził innych dowodów mających na celu weryfikację argumentów podnoszonych przez wnioskodawcę. Spółka podała, że organ oparł się na analizie pisma z [...] maja 2008 r. i nie starał się nawet o dowodowe potwierdzenie możliwości zastosowania oświetlenia elektrycznego. Podała też, że organ pominął istotne okoliczności faktyczne takie jak fakt, że nie ma możliwości wykonania okien, a ponadto, ze oświetlenie zostało zapewnione ze strony świetlika dachowego znajdującego się na tzw. open space oraz przez okna przeciwległe. Wyjaśniła też, że ze względów konstrukcyjnych nie jest celowe wykonywanie okien w obu pomieszczeniach. Główny Inspektor Pracy postanowieniem z [...] sierpnia 2008 r. nr [...], utrzymał w mocy postanowienie Okręgowego Inspektora Pracy [...] z [...] czerwca 2008 r. nr [...]. W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, że zgodnie z art. 214 § 1 kodeksu pracy na pracodawcy ciąży obowiązek zapewnienia pomieszczeń pracy odpowiednich do rodzaju wykonywanych prac. Powołując się zaś na § 25 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy podał, że uznanie administracyjne polegające na możliwości wydania przez państwowego wojewódzkiego inspektora sanitarnego w porozumieniu z okręgowym inspektorem pracy zgody na zastosowanie oświetlenia elektrycznego może być stosowane w sytuacji, gdy zastosowana technologia produkcji uzasadnia wydanie takiej zgody. Organ podał też, że z dokumentacji przedstawionej przez zainteresowaną Spółkę wynika, że pomieszczenie Dyrektora ds. Zasobów Ludzkich oraz pomieszczenie Działu Informatyki usytuowane są przy ścianie hali produkcyjnej i odgrodzone są od części biurowej ścianami przeszklonymi od wysokości 1,1 m od sufitu. Odległość pomieszczeń od okien w części biurowej wynosi natomiast 27,7 m. Część biurowa doświetlona jest dodatkowo świetlikami dachowymi, które jednak nie oświetlają przedmiotowych pomieszczeń. Odnosząc się do zarzutów zawartych w zażaleniu podnoszących nieprzeprowadzenie stosownego postępowania dowodowego, takich jak: wizja lokalna, opinia biegłego, przesłuchanie świadków i samodzielne sprawdzanie czy istnieje podstawa do zastosowania oświetlenia elektrycznego to organ wskazał, że argumenty te nie mogły być brane pod uwagę, gdyż przedłożone przez stronę dokumenty oraz rysunek (rzut pomieszczeń) jasno określają usytuowanie pomieszczeń. Odnośnie zaś przytoczenia w uzasadnieniu postanowienia Okręgowego Inspektora Pracy [...] przepisu § 58 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 12 kwietnia 2002 r. w sprawie ogólnych warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, to organ wyjaśnił, że przepis ten nie stanowił podstawy prawnej tego postanowienia i miał jedynie na celu wskazanie podobieństw uregulowań prawnych, na podstawie których można dopuścić zastosowanie wyłącznie oświetlenia elektrycznego w pomieszczeniach stałej pracy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, L. Spółka z o.o. wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Postanowieniu zarzuciła naruszenie szeregu norm prawa procesowego, w tym art. 7, art., 8, art. 9, art. 11, art. 12, art. 77, art. 80, art. 84 § 2, art. 124 § 1 i art. 106 § 4 kpa, poprzez błędne uznanie, że po stronie skarżącej nie zachodzą okoliczności, które uzasadniają pozytywne zaopiniowanie wniosku. Ponadto oprócz argumentów powołanych już w zażaleniu od postanowienia wydanego przez Okręgowego Inspektora Pracy [...] skarżąca zarzuciła również błędne zastosowanie § 25 powołanego rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy. W uzasadnieniu skargi L. Spółka z o.o. zarzuciła również, że organ oparł się jedynie na dokumentacji technicznej dołączonej do jej wniosku. Nie przeprowadził dalszych dowodów i nie odniósł się do podnoszonych w zażaleniu przyczyn technicznych i funkcjonalnych oraz o wskazaną przez skarżącą niecelowość wykonania okien. Zdaniem skarżącej organ nie uwzględnił słusznego interesu strony oraz zasad współżycia społecznego. Zarzuciła też, że utrzymanie postanowienia w mocy przez organ II instancji pozbawiło skarżącą toku instancji, oraz że wydanie takiego orzeczenia spowodowało brak po stronie skarżącej informacji co do dowodów w sprawie. Skarżąca zarzuciła również organowi, że nie podał żadnych argumentów naukowych przemawiających za stosowaniem oświetlenia naturalnego. W odpowiedzi na skargę Główny Inspektor Pracy wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Rozpoznając niniejszą sprawę przypomnieć należy, że zaskarżone postanowienie i postanowienie Okręgowego Inspektora Pracy [...] wydane zostało na wniosek skarżącej Spółki, skierowany do Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego [...], przekazany w trybie art. 106 § 1 kpa do zaopiniowania Okręgowemu Inspektorowi Pracy [...] w celu uzyskania przez nią zgody na stosowanie oświetlenia sztucznego w pomieszczeniach biurowych. Taki tryb postępowania wynika z przepisów rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. Nr 129, poz. 844 ze zm.). W sprawie Okręgowy Inspektor Pracy [...] wydał negatywną opinię o wniosku i wskazał, że w treści przedstawionego wniosku brak jest jakiegokolwiek uzasadnienia, które mogłoby stanowić podstawę uzyskania takiej zgody. Wskazać należy, że Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela wyrażony w postanowieniu pogląd. Stwierdzić należy, że w § 15 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. Nr 129, poz. 844 ze zm.) wyrażona została ogólna zasada, zgodnie z którą pomieszczenia pracy i ich wyposażenie powinny zapewniać pracownikom bezpieczne i higieniczne warunki pracy. W szczególności w pomieszczeniach pracy należy zapewnić oświetlenie naturalne i sztuczne, odpowiednią temperaturę, wymianę powietrza. Szczegółowa zaś regulacja kwestii oświetlenia pomieszczeń pracy została zawarta w rozdziale 2 tego rozporządzenia, w tym w § 25, będącym podstawą prawną zaskarżonego postanowienia. Zgodnie z powołanym § 25 w pomieszczeniach stałej pracy należy zapewnić oświetlenie dzienne, chyba że jest to niemożliwe lub niewskazane ze względu na technologię produkcji, a na stosowanie oświetlenia wyłącznie elektrycznego pracodawca uzyskał zgodę właściwego państwowego wojewódzkiego inspektora sanitarnego wydaną w porozumieniu z okręgowym inspektorem pracy. Pomieszczeniem zaś stałej pracy, stosownie do § 2 pkt 4 tego rozporządzenia, jest pomieszczenie pracy, w którym łączny czas przebywania tego samego pracownika w ciągu jednej doby przekracza 4 godziny. Analiza tych przepisów prowadzi zatem do wniosku, że zasadą jest obowiązek zapewnienia pracownikom w pomieszczeniach stałej pracy światła dziennego. Minister Pracy i Polityki Społecznej, wydając, na podstawie art. 237 (15) Prawa Pracy, powołane wcześniej rozporządzenie przewidział jednak możliwość odstępstwa od tej zasady, w sytuacji gdy zapewnienie światła dziennego w pomieszczeniu stałej pracy jest niemożliwe lub niewskazane ze względu na technologię produkcji. Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że jak wynika z wniosku skarżącej, w obu wskazanych pomieszczeniach, nie jest prowadzona produkcja, dla której światło dzienne byłoby niewskazane z uwagi na technologię produkcji. Są to bowiem pomieszczenia biurowe. W związku z powyższym obowiązkiem skarżącej, w sytuacji gdy celem jej było uzyskanie takiej zgody wykazanie, że nie jest możliwe zapewnienie w tych pomieszczeniach światła dziennego. Przedłożony zaś przez skarżącą fragment projektu budowlanego, zawierający widok pomieszczeń wraz z przekrojami oraz złożony przez nią wniosek z pewnością nie zawierają takich argumentów. Z wniosku tego nie wynikało bowiem w żaden sposób, dlaczego niemożliwym jest zastosowanie w tych pomieszczeniach światła dziennego. Odnosząc się do głównego zarzutu skarżącej dotyczącego braku przeprowadzenia ze strony organu postępowania dowodowego to wskazać należy, że Sąd rozpoznający niniejszą sprawę nie podziela tych zastrzeżeń. Faktem jest, że rozstrzygnięcie organu na podstawie § 25 powołanego wcześniej rozporządzenia wydawane jest w ramach tzw. uznania administracyjnego. To organ bowiem przesądza czy istotnie nie jest możliwe zapewnienie w pomieszczeniach stałej pracy światła dziennego. Jednakże ten brak możliwości winien być wykazany przez stronę postępowania administracyjnego, poprzez wskazanie stosownych dowodów i argumentów, które jej zdaniem powodują taką, niemożliwość zastosowania oświetlania dziennego. Wprawdzie zarówno w doktrynie jak i w orzecznictwie sądowym dominuje pogląd, iż ciężar dowodu w postępowaniu administracyjnym spoczywa na organie administracyjnym, ale jednocześnie nie można od tego organu oczekiwać, zwłaszcza w sprawach rozstrzyganych w ramach uznania administracyjnego, że będzie "po omacku" poszukiwał materiału dowodowego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 września 2006 r. o sygn. akt I OSK 686/06). W rozpoznawanej sprawie zarówno we wniosku jak i w zażaleniu skarżąca nie przytoczyła żadnych okoliczności, poza ogólnikowymi stwierdzeniami "względy konstrukcyjne", które mogłyby wskazywać na brak takiej możliwości. Skarżąca podniosła jedynie, że pomieszczenie Dyrektora ds. Zasobów Ludzkich oraz pomieszczenie Działu Informatyki usytuowane są przy ścianie hali produkcyjnej i odgrodzone są od części biurowej ścianami przeszklonymi od wysokości 1,1 m od sufitu. Odległość pomieszczeń od okien w części biurowej wynosi natomiast 27,7 m. Część biurowa doświetlona jest dodatkowo świetlikami dachowymi, które jednak nie oświetlają przedmiotowych pomieszczeń. Nie można też uznać za przekonywujące argumentów skarżącej o konieczności zachowania dyskrecji w pomieszczeniu Dyrektora czy też uznanie przez nią braku celowości w instalowaniu okien. Podkreślić należy, że w § 25 powołanego rozporządzenia prawodawca nie uzależnił uzyskania zgody właściwego państwowego wojewódzkiego inspektora sanitarnego na stosowanie oświetlenia wyłącznie elektrycznego od celowości jego stosowania. Zgodzić się należy ze stanowiskiem organu, że nie było potrzeby przeprowadzania przez niego wizji lokalnej, zasięgać opinii biegłego, przesłuchiwać świadków i samodzielnie sprawdzać czy istnieje podstawa do zastosowania oświetlenia elektrycznego w sytuacji, gdy przedłożone dokumenty oraz rzut pomieszczeń jasno określały usytuowanie pomieszczeń. Ponadto wskazać należy, że strona skarżąca dokonała własnej wykładni zarówno § 25 powołanego rozporządzenia jak i przepisów postępowania administracyjnego, z którą Sąd rozpoznający niniejszą sprawę nie zgadza się. Zupełnie niezrozumiałe są zarzuty strony skarżącej, dotyczące niewykazania przez organ administracji argumentów naukowych przemawiających za stosowaniem oświetlenia naturalnego. Obowiązek bowiem stosowania światła dziennego wynika wprost z przepisów prawa powszechnie obowiązującego, w tym z § 15 i § 25 wskazanego rozporządzenia. Jeśli zaś chodzi o zarzuty skarżącej odnośnie umieszczenia w uzasadnieniu postanowienia treści § 58 rozporządzenia, które to rozporządzenie wydane zostało w oparciu o przepisy prawa budowlanego to tego zarzutu Sąd również nie podziela. Po pierwsze organ II instancji odniósł się do tego w swoim postanowieniu, a ponadto przywołanie go w treści uzasadnienia co najwyżej wskazywało, że nawet przepisy prawa budowlanego wprowadzają jako normę światło dzienne. Przechodząc zaś do samych warunków technicznych to wskazać należy, że Sąd podziela stanowisko organu odnośnie tego, że przedstawiona we wniosku dokumentacja techniczna budynku wyraźnie wskazuje, że pomieszczenia te mogą być doświetlane świetlikami skoro w pomieszczeniach bezpośrednio sąsiadujących możliwe było zainstalowanie np. świetlików dachowych. Niezrozumiałe jest zatem i w żaden sposób nie zostało wykazane we wniosku dlaczego nie mogłyby być również zastosowane w pomieszczeniach sąsiadujących. Stwierdzić należy również, że zasady współżycia społecznego nie są normą, w oparciu o którą organy administracji rozstrzygają. Nie mogło zatem dojść do ich naruszenia w niniejszej sprawie. Sąd badając niniejszą sprawę nie dopatrzył się również naruszenia innych przepisów postępowania administracyjnego, które by były na tyle istotne, że powodowałyby konieczność uchylenia niniejszego postanowienia. W takim stanie sprawy wszelkie zarzuty podniesione w skardze należało uznać za bezpodstawne. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku.