II SA/Wa 1451/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Kołodziej po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze M.C. na decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia pozwolenia na broń palną myśliwską postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy - W dniu 15 października 2010 r. M.C. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia pozwolenia na broń palną myśliwską. W uzasadnieniu wniosku oświadczył, że ma 60 lat, jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku od dnia 19 września 2008 r., a gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną oraz synem i jego rodziną (małżeństwo z dwójką małoletnich dzieci). Podał, iż nikt z osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie pracuje i nie osiąga żadnych dochodów. Posiada dom o powierzchni 220 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 2,42 ha, wskazując, iż majątek ten stanowi własność jego syna. Ponadto powołał się na istniejący pomiędzy nim a jego żoną ustrój rozdzielności majątkowej ustanowiony umową majątkową małżeńską z dnia 12 lipca 2007 r. (kserokopia aktu notarialnego załączona do wniosku znajduje się w aktach sądowych). Obecnie jest osobą chorą, pozostającą pod stałą opieką lekarską. W związku tym, że przedłożony wniosek nie zawierał wyczerpującego uzasadnienia, a także z uwagi na powzięte wątpliwości co do możliwości płatniczych skarżącego, pismem z dnia 2 listopada 2010 r. wezwano M.C. - w terminie 14 dni - do uzupełnienia powyższego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie dokumentów źródłowych poświadczających jego majątek, dochody oraz stan rodzinny, tj.: zaświadczenia o sytuacji rodzinnej wydanego przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy, dodatkowego oświadczenia o aktualnym źródle utrzymania swojego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym (w tym także świadczeń rodzinnych i świadczeń z pomocy społecznej), wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych oraz dokumentów potwierdzających wysokość miesięcznych wydatków w prowadzonym gospodarstwie domowym (np. rachunki za energię elektryczną, gaz, telefon) za okres ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie pismem z dnia 22 listopada 2010 r. wnioskodawca powtórzył informacje co do osoby właściciela zajmowanej nieruchomości oraz oświadczył, że zarówno on, jak i pozostali domownicy mają zaspokojone niezbędne potrzeby i nie korzystają z pomocy społecznej. Ponownie powołał się także na umowę majątkową małżeńską ustanawiającą ustrój rozdzielności majątkowej i stwierdził, że nie posiada jakichkolwiek środków pieniężnych i nie opłaca rachunków. Ponadto nie może przedstawić innych dokumentów od tych dotychczas załączonych do akt, zaś pełnoletnie osoby wspólnie z nim zameldowane – jako osoby najbliższe – odmawiają składania oświadczeń i dokumentów. Postanowieniem z dnia 14 grudnia 2010 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Pismem z dnia 27 grudnia 2010 r. M.C. wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący powtórzył argumentację zawartą we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz piśmie z dnia 22 listopada 2010 r., wskazując, iż "nic poza tym co znajduje się w aktach sprawy nie może załączyć ani dodać". Podkreślił, że aby zaspokoić niezbędne potrzeby korzysta z pomocy rodziny oraz przyjaciół. Jednocześnie podał, że "zebranie papierów" – zaświadczeń, wyciągów, wykazów, poświadczeń rachunków, o które był wzywany, zajmie mu ponad miesiąc, a dodatkowo nie ma on pieniędzy na dojazdy różnymi środkami komunikacji. Obecnie nie posiada gotówki i nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych, w tym uiścić wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 złotych. W wyniku rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr. 153, poz. 1270 ze zm.); zwanej dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Przedmiotem postępowania po złożeniu sprzeciwu nie jest więc ocena postanowienia wydanego przez referendarza sądowego, lecz ponowne rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie wnioskowanym przez skarżącego. W myśl art. 243 § 1 w związku z art. 245 § 1 i § 2 p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym - gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zadaniem wnioskodawcy jest zatem wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w powołanych przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy, nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Rozpoznając przedmiotową sprawę należy co do zasady odnieść się w pierwszej kolejności do argumentacji przedstawionej przez M.C. i dokonać analizy jego sytuacji majątkowej oraz zdolności płatniczych, w zestawieniu z wysokością należnych kosztów sądowych. Dokonując weryfikacji oświadczeń złożonych przez skarżącego uwzględnić należy zasady logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego, informacje znane Sądowi z urzędu, a także wnioski płynące z analizy materiału dowodowego zebranego w sprawie. Dopiero na tej podstawie można bowiem obiektywnie stwierdzić, czy skarżący rzeczywiście wykazał, iż pozbawiony jest możliwości ponoszenia jakichkolwiek kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Wniosek skarżącego dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych wpisu sądowego od skargi, który w niniejszej sprawie wynosi 200 złotych oraz ustanowienie adwokata. Oceniając zasadność zastosowania wobec skarżącego instytucji prawa pomocy, Sąd nie może pominąć faktu, że pozostaje on w związku małżeńskim. Podkreślić bowiem w tym miejscu należy, że przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny. Stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.; dalej: "k.r.o.") małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 września 2005 r., sygn. akt II FZ 572/05, niepublikowany). Oznacza to, że także dochody i stan majątkowy żony skarżącego należy uwzględnić przy ocenie jego możliwości finansowych. W tej sytuacji Sąd doszedł do przekonania, że choć skarżący ustosunkował się do wezwania Sądu z dnia 2 listopada 2010 r., to nie wykazał istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, gdyż nadesłane oświadczenia nie usunęły zaistniałych wątpliwości. Nie wykazał bowiem, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ocena taka jest konsekwencją działania skarżącego, który nie dopełnił w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego przedstawienia swojej sytuacji finansowej. Skarżący na podstawie art. 255 p.p.s.a. został wezwany do przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów (w tym dochodów osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym). Podkreślić należy, że zgodnie z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Tak więc powyższy przepis jest nie tylko podstawą prawną dla działań Sądu umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy, ale regulacja ta pozwala także ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do stwierdzenia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. O ile zatem nieprzeprowadzenie postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku informacji o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2008 r., sygn. akt II FZ 540/07, niepublikowany). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, niepubl.). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 p.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt OZ 128/05, niepublikowany). Podnieść należy, że w postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy należy wykazać rzeczywistą sytuację majątkową strony, z uwzględnieniem zarówno wydatków, jak i dochodów, która poddana ocenie Sądu może być przyczyną przyznania stronie prawa pomocy. Skarżący nie może jednak - tak jak to uczynił w niniejszej sprawie - uchylać się od składania dokładnych oświadczeń i nadesłania materiałów przedstawiających sytuację majątkową, w jakiej się znajduje on i pozostali członkowie rodziny (np. nie załączył wyciągów z rachunków bankowych ani dokumentów potwierdzających wysokość miesięcznych wydatków w gospodarstwie domowym, czyli nie złożył dokumentów, które w zestawieniu z podanymi źródłami utrzymania umożliwiałyby ocenę jego rzeczywistych możliwości płatniczych). Ponadto wskazać należy, że nadesłane oświadczenie dotyczące jego źródła utrzymania jak i pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym innych 5 członków rodziny jest wewnętrznie sprzeczne, bowiem z jednej strony skarżący oświadcza, że żadna z tych osób nie pracuje i nie osiąga dochodu, a z drugiej wskazuje, że wszystkie te osoby mają zaspokojone podstawowe potrzeby. Również decyzja administracyjna stwierdzająca, że jest on osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku nie stanowi okoliczności uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy, ponieważ, czym innym jest nieosiąganie dochodu z uwagi na brak pracy, a czym innym posiadanie źródła utrzymania (korzystanie z pomocy osób bliskich, czy też osób trzecich) pozwalającego zaspokoić bieżące potrzeby, które jak sam stwierdził, ma zaspokojone. Także twierdzenie wnioskodawcy, że przyczyną niewykonania wezwania Sądu była m.in. odmowa złożenia dokumentów i oświadczeń przez pełnoletnie osoby prowadzące z nim wspólne gospodarstwo domowe nie może uzasadniać przyznania mu prawa pomocy, skoro to on jako osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy został zobowiązany do złożenia oświadczenia i dokumentów źródłowych, a konieczność uzyskania tych dokumentów wynika jednoznacznie z przywołanych wyżej przepisów powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). Ponadto, na co należy zwrócić uwagę, skarżący w treści uzasadnienia sprzeciwu wskazał, iż zebranie wszystkich żądanych dokumentów "zajęło by mu ponad miesiąc", a zatem byłoby to wykonalne. Nie przedstawiając zatem pełnej i wyczerpującej informacji na temat sytuacji majątkowej i rodzinnej, skarżący utrudnił dokonanie jej pełnej analizy, uniemożliwiając tym samym ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04, Lex nr 302287 stwierdził: "skoro na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, musi on przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. Prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest wystarczającym dowodem na okoliczność, że strona nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu. Udowodnienia wymaga podjęcie starań ku uzyskaniu środków finansowych, niezależnie od ich efektu". W innych orzeczeniach Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią dokumentów i oświadczeń złożonych w trybie art. 255 p.p.s.a., Sąd może wydać prawidłowe orzeczenie co do przyznania bądź też odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1115/04, niepublikowany). W tym stanie rzeczy uznać należy, iż skarżący nie wykazał, że zachodzą przesłanki do zastosowania wobec niego prawa pomocy w żądanym zakresie. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.