II SA/Wa 1499/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski, Sędziowie WSA Ewa Pisula-Dąbrowska, WSA Sławomir Antoniuk (spr.), Protokolant Marek Kozłowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku – oddala skargę – Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] września 2008 r. nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] odmawiającą przyznania A. M. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Z ustaleń organu i akt administracyjnych wynika następujący stan sprawy: Wnioskiem z dnia 21 czerwca 2008 r. A. M. zwróciła się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej Prezesa ZUS) o przyznanie jej w drodze wyjątku renty, z uwagi na stan zdrowia ograniczający możliwości zarobkowe. Prezes ZUS decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r., wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił A. M. przyznania wnioskowanego świadczenia. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 powołanej ustawy jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełni następujące przesłanki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Warunki określone w tym przepisie muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Z dokumentacji rentowej zaś wynika, iż orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] grudnia (organ błędnie podał – listopada) 2004 r. wnioskodawczyni została uznana za trwale częściowo niezdolną do pracy. Zatem strona ubiegająca się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku nie spełnia warunku całkowitej niezdolności do pracy, potwierdzonej orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej powyższą decyzją A. M. wskazała, iż od dnia 1 lutego 2005 r. jedynym jej źródłem utrzymania (za wyjątkiem renty męża w wysokości 454,05 zł, z którym pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym) jest zasiłek pielęgnacyjny. Odnosząc się do kwestii własnej niepełnosprawności odwołująca się podniosła, iż orzeczenie lekarza ZUS jest nieobiektywne, bowiem nie uwzględnia opinii innych lekarzy "z zewnątrz". Ponadto, Prezes ZUS wydając zaskarżoną decyzję nie brał pod uwagę, że przyczyny dzisiejszego stanu zdrowia skarżącej tkwią w podjętych błędnych decyzjach urzędników państwowych, o czym pisała ona we wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Skoro przebywając w rodzinie zastępczej skarżąca doznała wielu krzywd, m.in. doznała uszczerbku na zdrowiu, to Państwo powinno ją obecnie wspomóc przyznając świadczenie w drodze wyjątku. Nie znajdując podstaw do uwzględnienia wniosku odwoławczego, Prezes ZUS decyzją z dnia [...] września 2008 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ podkreślił, że fundamentalną zasadą przyznawania świadczeń na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach rentach z FUS, jest całkowita niezdolność do pracy wnioskodawcy, orzeczona w trybie przewidzianym prawem przez lekarza orzecznika ZUS, a nie stwierdzona przez każdego innego lekarza lub wynikająca z subiektywnego przekonania samego zainteresowanego (wyrok NSA z dnia 14 listopada 2002 r., sygn. akt II SA 2243/02). W myśl zaś art. 14 ust. 1 tej ustawy, oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia daty powstania niezdolności do pracy, dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. Zgodnie z art. 14 ust. 3 ww. ustawy, podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy, stanowi orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej. Jak z powyższego wynika, orzeczenie lekarza orzecznika albo orzeczenie komisji lekarskiej jest wiążące dla organu rentowego, jak również dla Prezesa ZUS, co oznacza, że ta przesłanka nie podlega tzw. uznaniu administracyjnemu. Odwołująca się nie spełnia zatem wymogu całkowitej niezdolności do pracy, o którym mowa w art. 83 wyżej powołanej ustawy, co wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Organ wskazał także, iż dostrzega niewątpliwie trudną sytuację materialną strony, jednakże nie stanowi ona wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenia, o których mowa w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, nie są świadczeniami socjalnymi, przyznawanymi jedynie według potrzeb, lecz są świadczeniami z ubezpieczeń społecznych, za czym przemawia sam fakt zamieszczenia powyższego przepisu właśnie we wspomnianej ustawie. Decyzja Prezesa ZUS z dnia [...] września 2008 r. stała się przedmiotem skargi wniesionej przez A. M. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze strona podniosła, iż Prezes ZUS nie wziął pod rozwagę przyczyn powstania u skarżącej niepełnosprawności. Podała, iż w wieku 4 lat wraz z siostrą zostały oddane rodzinie zastępczej, w której dochodziło do zachowań patologicznych. W następstwie znęcania się nad podopiecznymi, skarżąca nabawiła się choroby psychicznej i niepełnosprawności fizycznej. W związku z powyższym, skarżąca oczekuje od organów Państwa pomocy i przyznania wnioskowanego świadczenia. Zdaniem skarżącej, błędnie podejmowane decyzje przez urzędników państwowych w przeszłości spowodowały jej rozstrój zdrowia i pośrednio pozbawiły zainteresowaną możliwości zarobkowania. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi organ podniósł, iż renta w drodze wyjątku nie jest odszkodowaniem za krzywdy doznane w rodzinie zastępczej, czy też za błędne decyzje urzędnicze. Prezes ZUS jest związany treścią art. 83 ustawy emerytalnej, który wprost i bez żadnej możliwości interpretacyjnej wyklucza możliwość przyznania świadczenia wyjątkowego osobie częściowo niezdolnej do pracy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Podkreślić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywania kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Skarga nie może zastać uwzględniona, bowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), który stanowi, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Powołany przepis wprowadza szczególną regulację pozwalającą na uzyskanie świadczenia przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym, bowiem są finansowane bezpośrednio z budżetu państwa, a nie zaś z FUS. Ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, lecz pozostawia przyznanie świadczenia uznaniowej decyzji Prezesa ZUS. Decyzja uznaniowa nie jest jednak dowolna, ograniczona jest następującymi rygorami wymienionymi w art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, tj. uprawniony jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania prawa do emerytury lub renty wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek oraz nie ma niezbędnych środków utrzymania. Wszystkie te przesłanki muszą zachodzić łącznie, a niespełnienie choćby jednej przesłanki, wyklucza możliwość przyznania świadczenia w przedmiotowym trybie. Skarżąca, jak to wynika z akt sprawy, nie spełnia przesłanki braku możliwości podjęcia pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, bowiem nie zostało w stosunku do niej wydane, stosownie do art. 14 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, orzeczenie lekarza orzecznika o całkowitej niezdolności do pracy. W świetle orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] grudnia 2004 r. A. M., urodzona w dniu [...] r., została uznana za trwale częściowo niezdolną do pracy i zdolną do wykonywania pracy w dotychczasowym zawodzie bez potrzeby przekwalifikowania zawodowego. Skarżąca w toku postępowania administracyjnego nie podnosiła, iż pogorszył się stan jej zdrowia, co dawałoby organowi podstawę do skierowania skarżącej na ponowne badanie przez orzecznika ZUS. Nie można również pominąć, iż w aktach administracyjnych znajduje się orzeczenie lekarskie biegłych sądowych: psychiatry, ginekologa, laryngologa i okulisty z dnia [...] marca 2008 r. (do sprawy ubezpieczeniowej o sygn. akt [...]) stwierdzające brak całkowitej niezdolności do pracy. Zgodnie z art. 12 ust. 2 powołanej ustawy, całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy. Oceny niezdolności do pracy, jej stopnia i przewidywanego okresu trwania dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. Orzeczenie lekarza orzecznika jest dla organu rentowego podstawą wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, uzależnionych od stwierdzenia niezdolności do pracy (art. 14 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). Zatem decyzja w sprawie renty z tytułu niezdolności do pracy - w tym renty przyznawanej w drodze wyjątku - jest oparta wyłącznie na orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS. W postępowaniu administracyjnym w sprawie przyznania takiego świadczenia nie jest możliwe weryfikowanie orzeczenia lekarza orzecznika za pomocą opinii innych lekarzy, co sugerowała strona we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Ponadto opinia biegłych sądowych z dnia [...] marca 2008 r., lekarzy niezależnych od ZUS, nie podważa trafności wcześniej wydanego orzeczenia lekarza orzecznika ZUS. Reasumując, stwierdzić należy, iż skarżąca nie spełnia przesłanki braku możliwości podjęcia pracy lub prowadzenia działalności objętej ubezpieczeniem ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, o której mowa w przepisie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Z tego też powodu odmowna decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest prawidłowa, a ewentualne roszczenie o zadośćuczynienie krzywd doznanych w dzieciństwie winno być dochodzone nie w postępowaniu przed organem ZUS, a na drodze powództwa cywilnego. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.