II SA/Wa 1507/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski (spr.) Sędziowie WSA Ewa Pisula-Dąbrowska Andrzej Góraj Protokolant starszy sekretarz sądowy Dorota Kwiatkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 lutego 2015 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję z dnia [...] czerwca 2014 r.; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...], wydaną po uchyleniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 9 grudnia 2013 r., sygn. akt II SA/WA 1124/13, decyzji Prezesa Zakładu z dnia [...] maja 2013 r. i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] marca 2013 r. oraz po rozpatrzeniu wniosku J.B. o rentę rodzinną w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych /tekst jednolity Dz. U. z 2013 r, poz. 1440 ze zm./ odmówił przyznania tego rodzaju świadczenia. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż zgodnie z art. 83 powołanej ustawy ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z powyższego przepisu wynika, że przyznanie renty rodzinnej na podstawie art. 83 jest możliwe, gdy spełnione są następujące przesłanki: - wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. W sprawie nie stwierdzono istnienia przesłanek umożliwiających pozytywne załatwienie sprawy. Organ stwierdził, iż w sprawach świadczeń w drodze wyjątku ważne są przyczyny niespełnienia wymogów do uzyskania uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym, a zatem czy brak tych uprawnień był spowodowany szczególnymi okolicznościami w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które osoba zainteresowana nie miała wpływu. Prezes ZUS wyjaśnił, iż renta rodzinna w systemie ubezpieczeń społecznych jest ukształtowana jako świadczenie po zmarłym ubezpieczonym, które pozwala na umożliwienie pozostałym po ubezpieczonym dzieciom zdobycie wykształcenia. Zgodnie z przepisami ww. ustawy renta rodzinna przysługuje dzieciom na czas trwania nauki w szkole, nie dłużej jednak niż do osiągnięcia 25 roku życia. Renta rodzinna przysługuje również dzieciom, które stały się całkowicie niezdolne do pracy w czasie uczęszczania do szkoły przed osiągnięciem 25 lat życia. Z akt sprawy wynika, że całkowita niezdolność do pracy powstała u wnioskodawczyni w wieku 35 lat. Fakt, iż członek rodziny pozostały po ubezpieczonym stał się całkowicie niezdolnym do pracy po zakończeniu nauki w szkole nie jest szczególną okolicznością w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Organ wskazał, iż pozyskane dokumenty medyczne z M. Specjalistycznego Centrum Zdrowia w P. z dnia [...].04.2014 r. oraz z Wojewódzkiego Szpitala dla Nerwowo i Psychicznie Chorych w L. dotyczące leczenia J.B. w powyższych placówkach przekazano do lekarza orzecznika ZUS, celem ponownego przeanalizowania sprawy, czy informacje zawarte w ww. pismach mają wpływ na zmianę orzeczenia komisji lekarskiej ZUS z dnia [...].01.2013 r. (oraz pisma Głównego lekarza orzecznika Oddziału ZUS w L. z dnia [...].04.2014 r.). Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...].05.2014 r. ustalono, że orzeczona w dniu [...].10.2012r. całkowita niezdolność do pracy nie pozostaje w związku z naruszeniem sprawności organizmu powstałym przed 18 rokiem życia lub w trakcie nauki w szkole tj. od [...].06.1975 r. lub w trakcie studiów, tj. od [...].10.1978 r. do 31.12.1980 r. Dołączona dokumentacja medyczna nie ma wpływu na zmianę treści orzeczenia komisji lekarskiej z dnia [...].01.2013 r. Powyższą decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzją z dnia [...] lipca 2014 r., wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy. Organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko, że w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód do nabycia prawa do świadczenia z tytułu własnego ubezpieczenia, bowiem w okresie od [...].12.1985 r. tj. od ukończenia studiów wyższych do [...].01.1991 r. tj. do powstania całkowitej niezdolności do pracy nie istniały przeszkody w wykonywaniu przez J.B. zatrudnienia. Lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia [...].12.2012 r. ustalił, iż J.B. stała się trwale całkowicie niezdolna do pracy od [...].01.1991 r. tj., po ukończeniu 35 roku życia. Organ wskazał, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawczyni podniosła, że jej niezdolność istniała przed 1986 rokiem, jednakże nie przedstawiła żadnej dokumentacji medycznej na potwierdzenie powyższego faktu, ani nie wskazała placówek medycznych w których się leczyła. Odnosząc się do powyższego zarzutu organ wyjaśnił, iż w myśl art. 14 ust. 1 wyżej cytowanej ustawy oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia daty powstania niezdolności do pracy dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. Zgodnie z art. 14 ust. 3 ustawy podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji, stanowi orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych Prezes ZUS jest związany orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS lub komisji lekarskiej ZUS, przesłanka ta nie podlega tzw. uznaniu administracyjnemu (por. wyrok WSA z dnia 09.10.2009 r., sygn. akt II SA/Wa 1079/09 i wyrok NSA z dnia 09.08.2001 r., sygn. akt II SA 646/01). Organ zauważył iż samo istnienie choroby nie zawsze jest równoznaczne z niezdolnością do pracy. Wskazał, iż w judykaturze od dawna utrwalony jest pogląd, w świetle którego ustalenie początków niezdolności do pracy nie może opierać się na dowolnych przypuszczeniach, lecz konieczne są dowody zawierające dokładne dane, pozwalające na niewątpliwe bądź z przeważającym prawdopodobieństwem ustalenie daty lub czasu powstania niezdolności (por. wyrok SN z dnia 24.07.1967 r., sygn. akt III URN 10/67). Podnoszone przez J.B. kłopoty psychiczne mogły ograniczać jej aktywność zawodową, jednak jej nie uniemożliwiały. W myśl art. 68 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS dzieci są uprawnione do renty rodzinnej po rodzicach bez względu na wiek, jeżeli stały się całkowicie niezdolne do pracy przed ukończeniem 16 roku życia lub w czasie kontynuowania nauki w szkole, jednakże w okresie nie dłuższym niż do osiągnięcia 25 roku życia. Renta rodzinna nie może służyć do obejścia przepisów regulujących przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy dla osoby, która mogąc wypracować prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy nie zrobiła tego. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala zatem zdaniem organu przyjąć, że w sprawie zachodzą szczególne okoliczności uniemożliwiające nabycie przez J.B. prawa do świadczenia w trybie zwykłym. Obecna niemożność podjęcia przez nią zatrudnienia ze względu na orzeczoną całkowitą niezdolność do pracy oraz podnoszone trudne warunki materialne, nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie na podstawie art. 83 ustawy nie jest świadczeniem socjalnym. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J.B. wyraziła niezadowolenie z wydanej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podnosząc, iż organ nie zaliczył jej całego toku studiów, czyli sześciu lat a ponadto wskazała, iż przed podjęciem studiów pracowała zarobkowo przez okres 1,5 roku w Ogólnopolskim Hufcu Pracy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podnosząc, iż brak jest podstaw, by uznać, ze skarżąca przed 1991 r. była w jakikolwiek sposób niezdolna do pracy. Wskazał, iż przeprowadził postępowanie wyjaśniające nakazane przez sąd i nie potwierdził, nie tylko powstania niezdolności do pracy przed ukończeniem przez skarżącą 25 roku życia, ale także przez kolejnych 10 lat. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 9 grudnia 2013 r., sygn. akt II SA/Wa 1124/13, uchylając zaskarżoną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2013 r. stwierdził, w uzasadnieniu rozstrzygnięcia m.in., iż kwestią zasadniczą są powody niespełnienia przez wnioskującą wymagań uprawniających do uzyskania świadczenia w zwykłym trybie oraz ocena, czy nie nastąpiło to w skutek szczególnych okoliczności. Sąd wskazał, iż takie stanowisko organu winno być poparte stosownymi ustaleniami dotyczącymi sytuacji życiowej J.B. i wyjaśnieniami dlaczego młoda osoba po studiach medycznych nie pracował i jak twierdzi, po jednym dniu była zwalniana z pracy. Sąd podniósł, iż organ nie odniósł się do twierdzeń ww., ze miała kłopoty psychiczne i nie wychodziła z domu oraz, ze jej ojciec był chory psychicznie i ona zapewne miała [...] wrodzoną. Sąd podkreślił, ze choroba psychiczna nie pojawia się z dnia na dzień. Nie można wykluczyć, że już wcześniej występowały u skarżącej zaburzenia, które chociaż nie zostały zdefiniowane jako całkowita niezdolność do pracy, to jednak nie pozwalały na podjęcie J.B. zatrudnienia po studiach medycznych. Sąd uznał, iż nie jest to typowa standardowa sytuacja, że młoda kobieta po ukończeniu medycyny, nie pracuje, jest w konflikcie z rodziną i nie wychodzi z domu. W tym stanie rzeczy Sąd uchylając zaskarżona decyzję wskazał, iż organ powinien uzupełnić materiał dowodowy we wskazanym wyżej zakresie i ponownie dokonać jego oceny pod kątem wystąpienia w sprawie przesłanki szczególnych okoliczności, uzasadniającej przyznania wnioskowanego świadczenia w drodze wyjątku. Ponownie rozpoznając sprawę organ ustalił, ze skarżąca stała się trwale i całkowicie niezdolna do pracy od [...] stycznia 1991 r., tj. w 35 roku życia, po 6 latach od ukończenia w 1985 r. studiów medycznych. Jednocześnie organ przyjął, że niezdolność do pracy nie pozostaje w związku z naruszeniem sprawności organizmu powstałym przed 18 rokiem życia lub w trakcie nauki w szkole (od [...].06.1975 r.) lub w trakcie studiów, (tj. od [...].10.1978 r. do [...].12.1980 r.). Powyższe ustalenia nie dawały podstaw do przyznania J.B. świadczenia w trybie zwykłym na zasadzie art. 68 ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, niemniej jednak obowiązkiem organu rozpoznającego sprawę w trybie wyjątkowym było, zgodnie z wytycznymi Sądu, uzupełnienie materiału dowodowego i poddanie go ponownej ocenie pod katem przesłanki szczególnych okoliczności. Te okoliczności szczególne powinny być analizowane w kontekście stanu zdrowia zainteresowanej biorąc pod uwagę fakt, iż już 1986 r. pojawiły się u niej pierwsze symptomy choroby psychicznej i hospitalizacji w szpitalu w P. Ma to istotne znaczenie zważywszy, ze skarżąca w 1985 r. ukończyła studia medyczne i nie podjęła w ogóle zatrudnienia. Natomiast niepodejmowanie zatrudnienia może wskazywać na rozwijającą się chorobę psychiczną. Ten aspekt sprawy powinien determinować zarówno kwestie dowodowe w tym zakresie, jak i samą jego ocenę pod kątem szczególnych okoliczności. Powołany wyżej przepis art. 153 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nakazuje by organ stosował się do wytycznych zawartych w prawomocnym wyroku Sądu, a w niniejszej sprawie tej powinności organ uchybił. Dlatego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w wyroku. W oparciu o przepis art. 152 powołanej ustawy, Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji.