II SA/Wa 1541/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), Sędzia WSA Andrzej Wieczorek, Asesor WSA Anna Pośpiech-Kłak, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 6 maja 2025 r. sprawa ze skargi małoletniego M. M. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego J. M. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku oddala skargę Zaskarżonym aktem odmówiono małoletniemu M. M. (reprezentowanemu przez przedstawiciela ustawowego), zwanemu dalej "Wnioskodawcą", przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku (dalej jako "świadczenie"). W sprawie orzekano w myśl art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1251 ze zm.), zwanej dalej "ustawą emerytalną". W uzasadnieniu decyzji przywołano następujące okoliczności faktyczne i prawne uwarunkowania sprawy: - świadczenie na podstawie art. 83 ust 1 ustawy emerytalnej można przyznać, jeżeli wnioskodawca spełnił łącznie następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania, - dla przyznania świadczenia przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie; brak wystąpienia nawet jednej z nich wyklucza możliwość jego uzyskania, - z dokumentacji rentowej wynika, że dochód rodziny Wnioskodawcy wynosi 5600,00 zł brutto; wykazany miesięczny dochód na osobę w rodzinie wynosi 2800,00 zł brutto; jest więc wyższy od kwoty najniższej emerytury, która – od 1 marca 2024 r. - wynosi 1780,96 zł brutto, - dochód przypadający na osobę w rodzinie może nie zaspokajać wszystkich potrzeb życiowych; trudno jednakże uznać, że nie pozwala na zaspokojenie potrzeb niezbędnych, podstawowych; Wnioskodawca nie pozostaje zatem bez niezbędnych środków utrzymania, - w tym stanie faktycznym nie ma podstaw do przyznania renty rodzinnej na mocy art. 83 ust 1 ustawy emerytalnej. W skardze zarzucono wydanie kwestionowanego aktu z naruszeniem: - - art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78 poz. 483 ze zm.), - art 83 ustawy emerytalnej, poprzez błędną wykładnię i niezastosowanie, - art. 7 w zw. z art. 77 i 80 oraz art. 140 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572), zwanej dalej "K.p.a.", - poprzez wadliwą i niewszechstronną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, - art. 107 § 3 K.p.a. poprzez nieprawidłowe uzasadnienie decyzji. W uzasadnieniu skargi podniesiono: - wbrew twierdzeniom organu, w przedmiotowej sprawie zaistniały szczególne okoliczności, o których mowa w art. 83 ustawy emerytalnej; stanowisko organu wynika z wybiórczego ustalenia stanu faktycznego sprawy; nie odniesiono się w żadnym stopniu do istotnej okoliczności podanej we wniosku - do nagłego i przedwczesnego zgonu ojca Wnioskodawcy i przerwy w podleganiu ubezpieczeniom społecznym tegoż, - nie wskazano też skąd i dlaczego przyjęto kwotę dochodów rodziny jako 5600 zł (brutto); wynagrodzenie przedstawicielki ustawowej to bowiem 3353.76 zł netto, - nawet jeśli organ posłużył się pewnymi kwotami, to nie dokonał indywidualnej oceny - z uwzględnieniem indywidualnych potrzeb dla zaspokojenia minimum egzystencji Wnioskodawcy; brak choćby wzmianki o kredycie, spłacanym przez przedstawicielkę ustawową; należy mieć także na uwadze, że już w 2022 roku potrzeby samego Wnioskodawcy miał w części pokrywać zmarły ojciec - w kwocie 1000 zł, - wyrażonej w art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej przesłanki "braku niezbędnych środków utrzymania" ustawodawca nie sprecyzował; metodą wyjaśnienia tego pojęcia może być odniesienie się do najniższej kwoty świadczenia przyznawanego w trybie zwykłym; należy to uznać za uzasadnione;, co do zasady, umożliwia to bowiem zabezpieczenie podstawowych potrzeb uprawnionej osoby; chodzi tu o potrzeby natury podstawowej, które swym zakresem mogą odbiegać od potrzeb w szerszym znaczeniu; odniesienie się do kwoty najniższego świadczenia stanowi możliwie najbardziej zobiektywizowany, jednakowy dla wszystkich wnioskodawców, miernik spełnienia przesłanki ustawowej; nie można bowiem zapominać, że w większości przypadków ubiegające się o świadczenia w drodze wyjątku osoby znajdują się w szczególnej sytuacji; w związku z tym warunki, na jakich przyznaje się tego rodzaju świadczenia, należy opierać na w miarę przejrzystych i jednakowych dla wszystkich zasadach; odniesienie się zaś do kwoty najniższego świadczenia wydaje się spełniać takie kryteria (tak: NSA o sygn. akt III OSK1868/23, dostępny na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query - w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych), - biorąc pod uwagę powyższy judykat, a także okoliczności przedmiotowej sprawy, należy zwrócić uwagę, że Wnioskodawca - z przyczyn czysto formalnych (przerwa w ubezpieczeniu), na które nie miał żadnego wpływu - nie uzyskał renty rodzinnej w trybie podstawowym; znalazł się zatem w sytuacji gorszej niż w przypadku osoby, legitymującej się podobnym jak Wnioskodawca, ale i wyższym dochodem na głowę w gospodarstwie domowym, którego wstępny podlegał ubezpieczeniom w odpowiednim okresie; wynikająca z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasada równości wobec prawa jest w takim razie naruszona przez przepis rangi ustawowej; w sposób różny potraktowano w ustawie podmioty, znajdujące się w takiej samej sytuacji - posiadające cechę wspólną (relewantną), - z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika zatem, dlaczego organ zastosował konkretne przepisy prawa; w konsekwencji, nie została prawidłowo wskazana i wyjaśniona podstawa prawna decyzji a jej kontrola instancyjna jest znacznie utrudniona; taki brak precyzji i ogólnikowość godzą w dyspozycję art. 126 w zw. z art 107 § 3 K.p.a.; uzasadnienie - jako jeden z elementów decyzji - musi zawierać precyzyjną i pełną ocenę zebranego materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych w sprawie przepisów prawa oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego - w świetle wskazanych w nim norm prawa materialnego; obowiązkiem każdego organu administracji jest jak najstaranniejsze wyjaśnianie podstawy faktycznej i prawnej decyzji, czyli wyjaśnianie stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia; w uzasadnieniu powinno się znaleźć więc pełne odzwierciedlenie i ocena zebranego materiału dowodowego oraz wyczerpujące wyjaśnienie przesłanek dokonanego rozstrzygnięcia; uzasadnienie powinno przekonywać - zarówno co do prawidłowości oceny stanu faktycznego i prawnego, jak i zasadności samej podjętej decyzji, - uzasadnienie zaskarżonej decyzji w sposób oczywisty, nie spełnia wyżej wskazanych wymogów; już z samej treści uzasadnienia, można wyprowadzić przypuszczenie, że organ II. instancji rozpatrzył sprawę, abstrahując od ustaleń faktycznych, na które skarżący zwracał uwagę w odwołaniu, - nie można, odnosząc się do treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji, opierać rozstrzygnięcia w sprawie na tak powierzchownej ocenie materiału dowodowego; argumentacja organów powinna być przekonująca i jasno uzasadniona – zarówno, co do faktów, jak i co do prawa - aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy głęboko rozważono i oceniono, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją; z decyzji musi zatem wynikać m.in., że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami podnoszonych przez stronę argumentów, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego; idąc dalej, nie można bez podania konkretnej przyczyny - opierając się na samych tylko danych ogólnych organu - rozpatrzyć sprawę - nie odnosząc się choćby w znikomym stopniu do okoliczności podawanych przez stronę. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Skargę rozpoznano w trybie uproszczonym, wobec treści art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.). Sąd zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżoną decyzją prawa nie naruszono w stopniu, gdzie byłoby wymagane jej wyeliminowanie z obrotu prawnego. Trafnie skonstatował organ brak wystąpienia w sprawie przesłanek dla przyznania świadczenia. W uzasadnieniu skarżonego aktu wskazano wszystkie istotne uwarunkowania formalne i okoliczności faktyczne sprawy. Z uwagi na uprzednie, szczegółowe zreferowanie stanowiska organu, ponowne przytaczanie jego argumentacji byłoby bezzasadne. Sąd przyjmuje ją za własną. Odnosząc się do stanowiska Wnioskodawcy należy jedynie dodać, co następuje: Prawidłowo skontaktował organ, że jednym z niezbędnych warunków uzyskania świadczenia w drodze wyjątku jest – w myśl art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej – jest brak po stronie Wnioskodawcy niezbędnych środków utrzymania. Sąd w tym składzie podziela zdecydowanie dominujące i ugruntowane już w judykaturze stanowisko - przywołane zresztą przez samego Wnioskodawcę (jego profesjonalnego pełnomocnika) w skardze - że właściwym, obiektywnym kryterium do oceny spełnienia danego warunku jest odniesienie dochodu, przypadającego na Wnioskodawcę (brutto) w gospodarstwie domowym do kwoty najniższej emerytury. Zdaniem Sądu, skoro w systemie ubezpieczeń społecznych, dopuszczono - dla osób, które spełniły warunki uiszczania składek - uzyskanie określonego minimalnego świadczenia, które nie jest wszak zależnie od ich realnych potrzeb, nie byłoby do pogodzenia z zasadą równości i sprawiedliwości społecznej, takie rozumienie art. 83 ust. 1, jakoby wnioskujące o świadczenia w drodze wyjątku osoby (a więc niespełniające warunków odprowadzenia odpowiednio długo składek), mogły uzyskać w tym trybie pomoc, skutkująca uzyskaniem lepszego statusu materialnego niż uprawnieni do uzyskania świadczeń minimalnych na zasadach ogólnych. Świadczenia oparte na kryterium realnych potrzeb (np. w kontekście spłaty kredytu) nie mogą znajdować podstawy w systemie ubezpieczeń społecznych lecz jedynie - w określonym przez ustawodawcę zakresie – zamieszczono je w ramach regulacji, dotyczących pomocy społecznej (socjalnej). Wprawdzie – w danym kontekście - trafnie podniesiono w skardze, że organ nie sprecyzował w treści uzasadnienia wprost, na jakiej podstawie określił wysokość dochodu Wnioskodawcy. W realiach rozpoznawanych sprawy kwestia dochodu w rodzinie nie może jednak budzić wątpliwości. W aktach administracyjnych znajduje się bowiem wniosek przedstawiciela ustawowego Wnioskodawcy z [...] marca 2024 r., gdzie wskazano kwotę jego wynagrodzenia brutto 5000 zł. (tak: k. 17 akt adm.). Rzeczywistą, pełną jego wysokość (5600 zł) potwierdza zaś wydruk z bazy danych za luty 2024 roku (tak k. 28). Z kolei deklarowana we wniosku wysokości dochodu netto jest tożsama z wyliczeniem, wynikającym z danych organu (na k. 17 i 28 – 3,787 zł). Przywołana w skardze wysokość przelewu na rzecz matki Wnioskodawcy nie podważa ustaleń organu, który zasadnie odnosił się do dochodu brutto. Odtworzenie rozumowania organu nie nastręcza w takim przypadku żadnych trudności. W tych realiach, uchybienie wymagania właściwie szczegółowego uzasadnienia orzeczenia (tak: art. 107 § 3 w zw. z art. 8 § 1 i art. 11 K.p.a.), nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy. Nie może więc stanowić przesłanki uchylenia oskarżonego aktu - przy wnioskowaniu a contrario z treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Chybiony jest z kolei zarzut naruszenie art. 32 Konstytucji – przez zastosowanie regulacji rangi ustawowej w określonym brzmieniu. Przede wszystkim zarówno organ administracji jaki sądy administracyjne, nie są generalnie właściwe dla oceny zgodności ustaw z Konstytucją RP - co potwierdza m.in. brzmienie art. 188 pkt 1 oraz art. 193 ustawy zasadniczej. Sąd nie znalazł z kolei przesłanek dla skierowania pytania prawnego - w myśl art. 193 wskazanego aktu. Należy jedynie odnotować, że uprawnienie do korzystania ze świadczeń z funduszu ubezpieczeń społecznych - przez ubezpieczonego bądź członków jego rodziny – ustawodawca powiązał z realizacją powinności odprowadzania składek, zaś możliwość uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku jest jedynie wyłomem od danej reguły. Pozostawania więc w gorszej sytuacji przez określone osoby, gdy składek nie odprowadzano (niezależnie, czy ponoszą za to winę), nie może być kwalifikowane jako naruszenie konstytucyjnej zasady równości. Chybione są także pozostałe zarzuty skargi, gdzie sformułowano ogólnie zarzuty, jakoby orzeczenia organu prawidłowo nie uzasadniono - w zakresie, gdzie wykracza to poza sygnalizowaną wcześniej kwestią ustalenia, przypadającego na Wnioskodawcę dochodu. Wbrew wywodom skargi, organ wyczerpująco wyjaśnił przesłanki, jakimi się kierował. Nie był zaś obowiązany odnosić się do kwestii, nie mających w sprawie kluczowego znaczenia. Należało do nich sygnalizowane w skardze zagadnienie wystąpienia – zdaniem Wnioskodawcy - szczególnej okoliczności, dla której nie spełniono warunku uzyskania świadczeń w trybie zwykłym - np. nagła śmierć ojca Wnioskodawcy. Zagadnie to nie było bowiem przedmiotem analizy organu - jako nieistotne przy orzekaniu w danym przypadku. Ustalono wszak wystąpienie innej, negatywnej przesłanki dla przyznanie świadczenia. W takim przypadku organ był uprawniony odstąpić od oceny zniszczenia się pozostałych (tak zasada ekonomii postępowania – art. 11 K.p.a.). Jedynie na marginesie wypada zauważyć, że w sprawie nie znajdowały zastosowania powołane w skardze art. 126 czy 140 K.p.a. Nie orzekano bowiem przez wydawanie postanowienia lecz decyzją. Wobec zarzutów uzasadnienia skargi, sprawy nie rozpoznawano też w trybie odwoławczym (ewentualnie wobec wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy), Zarzuty te są więc chybione. W tym świetle orzekając w sprawie nie naruszono przepisów prawa materialnego, zakreślających przesłanki przyznania świadczenia (art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej), jak i powołanych w skardze przepisów postępowania – w zakresie powinności właściwego wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy, w tym oceny dowodów, bądź przywołania kluczowych ustaleń organu w uzasadnieniu decyzji. Sąd nie spostrzegł więc z urzędu - ani też wobec argumentacji skargi - wad w zaskarżonym akcie, które przemawiałyby za jego wyeliminowaniem z obrotu prawnego. Musiał więc oddalić skargę. Z przytoczonych wyżej przyczyn, na podstawie art. 151. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.