II SA/Wa 1564/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Fularski, Sędzia WSA Iwona Maciejuk (spr.), Sędzia WSA Andrzej Kołodziej, , , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi małoletniej A. D. reprezentowanej przez opiekuna prawnego D. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] sierpnia 2024 r. nr [...] odmówił D. D. – opiekunowi prawnemu A. D. przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletniej A. D. po zmarłym ojcu A. D.. W uzasadnieniu organ przywołał art. 83 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251 ze zm.). Wskazał, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga spełnienia wszystkich warunków określonych w powołanym przepisie prawa, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Prezes ZUS wskazał, że z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że D. D. pobiera rentę rodzinną na małoletnią A. D. w trybie zwykłym po zmarłej matce A. D.. Prezes ZUS wyjaśnił, że przepisy wyżej cytowanej ustawy z uwagi na uznaniowy charakter świadczenia określonego w art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, o przyznaniu którego decyduje wyłącznie Prezes Zakładu, nie przewidują zbiegu tego świadczenia ze świadczeniami ustawowymi przyznawanymi przez organy emerytalno-rentowe. Biorąc pod uwagę, że małoletnia A. D. jest uprawniona do świadczenia przyznanego przez organ emerytalno-rentowy w trybie zwykłym, nie została spełniona jedna z przesłanek do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Prezes ZUS w związku ze stanem faktycznym przedstawionym w sprawie nie znalazł podstaw do przyznania małoletniej A. D. renty rodzinnej w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. Decyzja Prezesa ZUS z dnia [...] sierpnia 2024 r. nr [...] stała się przedmiotem skargi małoletniej A. D., reprezentowanej przez opiekuna prawnego D. D., do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Opiekun prawny w uzasadnieniu wyjaśnił, że renta po zmarłej matce przypada na dwoje dzieci, tj. pełnoletniego już syna, który studiuje oraz na córkę – uczennicę liceum. Opiekun prawny stoi na stanowisku, że śmierć obojga rodziców jest szczególną okolicznością uzasadniającą przyznanie renty w trybie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. Małoletnia skarżąca z uwagi na wiek nie może podjąć zatrudnienia a renta po zmarłej matce stanowi minimalne środki na utrzymanie, bo otrzymuje połowę renty po zmarłej matce. Skarżąca wskazuje, że uzyskiwane środki nie są wystarczające na utrzymanie domu, wyżywienie, ubranie, wyposażenie do szkoły, lekarstwa w razie choroby. Skarżąca wskazała m.in., że zmarły ojciec małoletniej przepracował 24 lata, 10 miesięcy i 12 dni, a przez ostatnie 7 lat opiekował się chorą żoną, która była niezdolna do samodzielnej egzystencji. W ocenie skarżącej, małoletniej powinno przysługiwać świadczenie po zmarłym ojcu. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, reprezentowany przez radcę prawnego, w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. D. D. w piśmie z dnia 13 października 2024 r. podtrzymała skargę, podniosła m.in., że pobiera połowę renty po zmarłej matce A. D.. W ocenie opiekuna prawnego każde z dzieci powinno otrzymać rentę w całości po każdym z rodziców. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935), zwanej dalej P.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie Prezes ZUS wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, zaś strona skarżąca w odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia 3 października 2024 r. nie żądała przeprowadzenia rozprawy. W związku z powyższym Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.). Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów nie podlegała uwzględnieniu. W ocenie Sądu, postępowanie przeprowadzone zostało przez organ zgodnie z wymogami k.p.a., a ustalenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie braku podstaw do przyznania A. D. – w stanie faktycznym niniejszej sprawy - renty rodzinnej w drodze wyjątku jest prawidłowe. Zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Powołany przepis pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. Powołany wyżej przepis stanowi regulację szczególną, umożliwiającą uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym, przewidzianych wskazaną wyżej ustawą. Sąd podziela pogląd organu, że w przypadku pobierania renty rodzinnej na warunkach ustawowych nie można otrzymywać jednocześnie lub zamiennie świadczenia w drodze wyjątku. Jest ono bowiem skierowane tylko dla osób, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym. Sytuacja taka nie zachodzi w niniejszej sprawie. Okoliczność, że renta rodzinna w trybie zwykłym przysługuje dwojgu dzieci niczego w sprawie nie zmienia. Świadczenie przyznawane w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej nie może pozostawać w zbiegu z prawem do emerytury lub renty przyznawanych w trybie zwykłym. W rozpoznawanej sprawie jest bezsporne, że A. D. jest uprawniona do renty rodzinnej w trybie zwykłym (decyzja Oddziału ZUS w [...] z dnia [...] marca 2024 r. – karta 22 akt administracyjnych). Z decyzji tej wynika, że od 1 kwietnia 2024 r. renta rodzinna dla dwóch uprawnionych osób wynosi łącznie 2761,08 zł, część renty rodzinnej dla 1 osoby wynosi 1380,54 zł. Uprawniona do renty rodzinnej jest m.in. A. D.. Z tego powodu wnioskowane świadczenie w drodze wyjątku nie mogło być przyznane, co prawidłowo stwierdził organ. Podnoszona w skardze okoliczność, że renta rodzinna w trybie zwykłym podlega podziałowi na dwie części, albowiem uprawnione są do niej dwie osoby, niczego w sprawie nie zmienia. Naczelny Sąd Admiracyjny w wyroku z 11 lipca 2023 r. sygn. akt III OSK 539/22 (v. orzeczenia.nsa.gov.pl) podkreślił, iż: "Nie ma (...) uzasadnienia dla stanowiska, że oświadczenie w trybie art. 83 ust. 1 powołanej ustawy emerytalnej może się ubiegać osoba, która spełnia warunki do przyznania emerytury bądź renty w trybie zwykłym z powołaniem się na swoją trudną sytuację życiową i wynikający z niej brak niezbędnych środków utrzymania. Świadczenie przyznawane w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej nie może pozostawać w zbiegu z prawem do emerytury lub renty przyznawanych w trybie zwykłym. Innymi słowy, świadczenie, o jakim mowa w art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej nie może stanowić świadczenia dodatkowego, uzupełniającego, emeryturę lub rentę przyznaną w trybie zwykłym. (...)". NSA wskazał też, że "(...) kwestia wysokości pobieranej przez skarżącą emerytury nie ma w sprawie znaczenia. (...) Raz jeszcze należy podkreślić, że świadczenie przyznawane na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej ma charakter wyjątkowy i dedykowane jest wyłącznie osobom, które wskutek szczególnych okoliczności nie nabyły prawa do emerytury lub renty i pozostają w niedostatku. Sam niedostatek, nie jest przesłanką umożliwiającą skuteczne ubieganie się o świadczenia przewidziane w art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej". Uzyskiwanie przez skarżącą świadczenia w trybie zwykłym wyklucza możliwość przyznania przez Prezesa ZUS świadczenia w drodze wyjątku. Z tego względu argumentacja podniesiona w skardze, co do podziału kwoty świadczenia w trybie zwykłym dla dwóch uprawnionych osób, a także kwestie wydatków na utrzymanie, zakup ubrań, wyposażenie do szkoły, nie mogły wpłynąć na wynik sprawy. Świadczenie w drodze wyjątku nie może służyć do podwyższenia świadczenia wypłacanego w trybie zwykłym. Niespełnienie choćby jednej przesłanki z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wyklucza przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Ten pogląd jest ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tą możliwość (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 25 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 2271/15, z 29 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1205/19, z 12 lipca 2022 r. sygn. akt III OSK 3696/21, orzeczenia.nsa.gov.pl.). Podkreślenia wymaga też, że świadczenie w drodze wyjątku (renta rodzinna w drodze wyjątku) nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb ze względu na trudną sytuację materialną wnioskodawcy (v. wyrok NSA dnia 5 listopada 2014 sygn. akt I OSK 2148/14, nsa.orzeczenia.gov.pl). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że sama, nawet najtrudniejsza, sytuacja materialna danej osoby nie jest podstawą przyznania świadczeń w drodze wyjątku (v. wyrok NSA w Warszawie z dnia 12 marca 2002 r., II SA 2955/01, LEX nr 83734 oraz wyrok NSA z dnia 25 lipca 2012 r., I OSK 878/12, LEX nr 1225540). Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 w zw. z art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w wyroku. ----------------------- 6