II SA/Wa 1573/24
WyrokWSA w Warszawie2025-02-20
Skład orzekający: Joanna Kruszewska-Grońska, Iwona Maciejuk, Mateusz Rogala
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organy Policji są związane prawomocnymi orzeczeniami sądów administracyjnych dotyczącymi wypłaty wyrównania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy i dodatkowy oraz czy prawidłowo stosują art. 115a ustawy o Policji w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 30 października 2018 r.?Ratio decidendi
Organy Policji są związane prawomocnymi orzeczeniami sądów administracyjnych, które nakazują stosowanie art. 115a ustawy o Policji w brzmieniu zgodnym z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 30 października 2018 r., tj. z uwzględnieniem, że ekwiwalent za 1 dzień niewykorzystanego urlopu odpowiada wynagrodzeniu za 1 dzień roboczy, a nie ułamkowi 1/30 miesięcznego uposażenia. Niezastosowanie się do tych wytycznych stanowi naruszenie prawa i skutkuje uchyleniem decyzji organów.Stan faktyczny
Skarżący, były funkcjonariusz Policji zwolniony w 2013 r., wystąpił o wypłatę wyrównania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy i dodatkowy za lata 2011-2013. Organy Policji odmówiły wypłaty, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2018 r. oraz brak podstaw prawnych do ustalenia wysokości ekwiwalentu. Skarżący zaskarżył decyzje do WSA, który uchylił odmowy, a NSA oddalił skargi kasacyjne organów. Pomimo tego organy ponownie odmówiły wypłaty wyrównania, co doprowadziło do kolejnej skargi do WSA.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Komendanta Głównego Policji oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji i nakazał ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem prawidłowej wykładni art. 115a ustawy o Policji zgodnej z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego i orzeczeniami sądów administracyjnych.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kruszewska-Grońska (spr.), Sędzia WSA Iwona Maciejuk, Asesor WSA Mateusz Rogala, , Protokolant starszy specjalista Aleksandra Weiher po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2025 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia [...] lipca 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wypłaty wyrównania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystane urlopy uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji w [...] z dnia [...] kwietnia 2024 r. nr [...]
Rozkazem personalnym z [...] września 2013 r. nr [...] [...] Komendant Wojewódzki Policji zwolnił B. S. (dalej: "skarżący") ze służby w Policji z dniem [...] września 2013 r. W związku ze zwolnieniem skarżącemu wypłacono ekwiwalent pieniężny za 84 dni niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego w łącznej kwocie 15.131,20 zł brutto, przyjmując, że ekwiwalent pieniężny za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego odpowiada wysokości 1/30 części miesięcznego uposażenia zasadniczego z dodatkami o charakterze stałym należnego na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym.
Wnioskiem z 26 listopada 2018 r. skarżący wystąpił do Komendanta Wojewódzkiego Policji w [...] (dalej: "organ pierwszej instancji", "KWP") o wypłacenie wyrównania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy i dodatkowy, a także wynikające z tego tytułu odsetki za opóźnienie, z uwzględnieniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego (dalej: "Trybunał", "TK") z 30 października 2018 r., sygn. akt K 7/15 (publ. Dz. U. z 6 listopada 2018 r., poz. 2102).
Decyzją z [...] października 2019 r. nr [...] KWP odmówił skarżącemu wypłaty wyrównania ekwiwalentu za niewykorzystane urlopy wypoczynkowe lub dodatkowe za okres 2011-2013.
W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji stwierdził, że utrata mocy części przepisu art. 115a ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 145 ze zm.; dalej: "u.P."), tj. w zakresie wielkości "przelicznika" za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego, sama w sobie nie przyznaje uprawnień byłym policjantom do przedmiotowego ekwiwalentu w innej wysokości. Wyrok Trybunału jest orzeczeniem negatoryjnym, eliminującym normę prawną odnoszącą się do ułamkowej części miesięcznego uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym należnego policjantowi na ostatnio zajmowanym przez niego stanowisku służbowym, będącą podstawą do obliczenia wysokości ekwiwalentu pieniężnego za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego. Orzeczenie tworzy lukę w systemie prawnym i dopiero nowelizacja ustawy, konkretyzująca wymiar części miesięcznego uposażenia za 1 dzień niewykorzystanego urlopu, stworzy nowy stan prawny, w którym organ będzie upoważniony dokonywać wypłaty uzupełniającej.
Po rozpoznaniu odwołania skarżącego od powyższej decyzji, Komendant Główny Policji (dalej: "organ drugiej instancji", "organ odwoławczy", "KGP") decyzją z [...] lutego 2020 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 572; dalej: "k.p.a.") utrzymał w mocy decyzję KWP.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, iż art. 114 ust. 1 pkt 2 u.P. (w brzmieniu obowiązującym w dacie zwolnienia skarżącego ze służby, tj. 15 września 2013 r.) stanowił podstawę do otrzymania przez policjanta zwalnianego ze służby ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystane urlopy wypoczynkowe lub dodatkowe oraz za niewykorzystany czas wolny od służby udzielany na podstawie art. 33 ust. 3 u.P. Sposób ustalania wysokości tego ekwiwalentu określa art. 115a u.P., który do 5 listopada 2018 r. stanowił, że ekwiwalent pieniężny za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego oraz za każde rozpoczęte 8 godzin niewykorzystanego czasu wolnego przysługującego na podstawie art. 33 ust. 3 ustala się w wysokości 1/30 części miesięcznego uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym należnego na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym. Wobec luki w systemie prawnym, powstałej na skutek ogłoszenia wyroku TK, a zarazem obowiązku działania organów administracji publicznej na podstawie przepisów prawa (art. 6 k.p.a.), niemożliwym jest ustalenie wysokości należnego policjantowi zwalnianemu ze służby ekwiwalentu pieniężnego za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego oraz dodatkowego. Według KGP, brak podstaw prawnych do ustalenia wysokości ekwiwalentu pieniężnego, będzie występował do czasu ustanowienia przez ustawodawcę przepisu prawa, w którym wskazane zostanie, jak należy obliczać wysokość ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy i dodatkowy. Ponadto istotne znaczenie będzie miało wprowadzenie przez ustawodawcę przepisów przejściowych, rozstrzygających, do jakich zdarzeń prawnych bądź też podmiotów nowe przepisy prawa znajdą zastosowanie, co z kolei może skutkować koniecznością ponownego ustalenia wysokości omawianego ekwiwalentu i wypłaty różnicy w jego wysokości osobom, które taki ekwiwalent otrzymały na podstawie zakwestionowanej przez Trybunał regulacji.
Powyższa decyzja organu drugiej instancji stała się przedmiotem skargi skarżącego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej też: "tutejszy Sąd", "WSA", "Sąd pierwszej instancji"), który wyrokiem z 10 listopada 2020 r., sygn. akt II SA/Wa 798/20, uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję KWP z [...] października 2019 r. nr [...].
W uzasadnieniu wyroku tutejszy Sąd podał, iż skutkiem orzeczenia TK była utrata z dniem 6 listopada 2018 r. (data publikacji) mocy obowiązującej art. 115a u.P. w takim zakresie, w jakim określał on współczynnik ułamkowy 1/30 uposażenia policjanta jako podstawę ustalenia wysokości ekwiwalentu za niewykorzystany urlop. Wprawdzie ustawodawca zaniechał wprowadzenia w to miejsce nowej normy ustawowej, tym niemniej uzasadnienie wyroku Trybunału zawiera dyrektywy umożliwiające odtworzenie metody obliczania przedmiotowego ekwiwalentu w zgodności z Konstytucją RP. Świadczeniem ekwiwalentnym za przepracowany dzień urlopu jest bowiem wynagrodzenie za 1 dzień roboczy. Ilość dni roboczych w każdym roku kalendarzowym jest okolicznością faktyczną, możliwą do ustalenia w oparciu o przepisy ustawy z dnia 18 stycznia 1951 r. o dniach wolnych od pracy, natomiast do 1 lipca 2019 r. "okres rozliczeniowy", o którym mowa w art. 33 ust. 3 u.P. w związku z ust. 2 tego artykułu wynosi 3 miesiące. WSA stwierdził więc, że w niniejszej sprawie po wyliczeniu ilości dni urlopu przysługującego skarżącemu, należy tę ilość urlopu pomnożyć przez wysokość wynagrodzenia przysługującego mu za 1 dzień roboczy na dzień zwolnienia ze służby obliczonego w trzymiesięcznym okresie rozliczeniowym.
Tutejszy Sąd nakazał, aby przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy Policji uwzględniły przedstawioną powyżej ocenę prawną, mając jednak na uwadze zmianę stanu prawnego dotyczącego sprawy, a związaną z wprowadzeniem ustawy z dnia 14 sierpnia 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach dotyczących wsparcia służb mundurowych nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, o zmianie ustawy o Służbie Więziennej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r., poz. 1610; dalej: "ustawa nowelizująca").
Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wywiódł (co do całości orzeczenia) zarówno KGP, jak i skarżący. Wyrokiem z 13 września 2023 r., sygn. akt III OSK 4463/21, Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: "NSA", "Sąd drugiej instancji", "Sąd kasacyjny") oddalił obie skargi kasacyjne.
W motywach rozstrzygnięcia Sąd kasacyjny nie podzielił twierdzenia KGP, iż na dzień orzekania w systemie prawnym nie było normy ustawowej odnoszącej się do ustalenia należnego byłemu policjantowi prawa do ekwiwalentu pieniężnego z tytułu niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego. Podstawę prawną nadal stanowił art. 115a u.P., który w tym zakresie zachował walor konstytucyjności. Niekonstytucyjność dotyczyła wyłącznie jednego elementu przepisu - wskazanego w nim ułamka. Wprawdzie ten element jest niezbędny do obliczenia kwoty ekwiwalentu, jednak to, jaki jest właściwy i pozostający w zgodzie z Konstytucją RP wynika jednoznacznie z uzasadnienia wyroku Trybunału. W tym uzasadnieniu TK wskazał, że świadczeniem ekwiwalentnym za przepracowany dzień urlopu jest wynagrodzenie za 1 dzień roboczy. Taki sposób obliczania wartości 1 dnia urlopu wynika z faktu, iż urlop wypoczynkowy liczony jest wyłącznie w dniach roboczych. Interpretację taką wspiera także treść art. 121 ust. 1 u.P., który ustala wysokość uposażenia przysługującego policjantowi w razie wykorzystania urlopu. Zatem ekwiwalent będący substytutem urlopu powinien odpowiadać wartości tego świadczenia w naturze.
NSA zauważył, że pomiędzy opublikowaniem wyroku Trybunału i tym samym jego wejściem w życie a jego wykonaniem przez ustawodawcę zawsze upływa pewien czas. Niekiedy obejmuje on wiele lat. Ustawodawca nie zawsze też w ogóle przywraca stan konstytucyjności, uchwalając nową regulację. Aprobując pogląd co do niemożności stosowania art. 115a u.P. do momentu wykonania wyroku TK przez ustawodawcę, Sąd drugiej instancji podkreślił, iż policjantom odchodzącym ze służby w tym czasie nie powinien być wypłacany jakikolwiek ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop - ani ten wyliczony w oparciu o niekonstytucyjny przelicznik, ani ten, który wynika z treści uzasadnienia wyroku Trybunału. Powyższe prowadziłoby do tego, że korzystny dla policjantów wyrok TK w istocie powodowałby uszczuplenie ich praw. Niezasadne jest więc twierdzenie organu odwoławczego o niemożności zastosowania w niniejszej sprawie art. 115a u.P. w jego brzmieniu określonym wyrokiem TK, jak również, iż ten wyrok, z uwagi na jego charakter zakresowy, nie podlegał stosowaniu, lecz był skierowany wyłącznie do ustawodawcy.
W okolicznościach rozpoznawanej sprawy w systemie prawnym pozostała norma prawna gwarantująca konstytucyjne prawo do ekwiwalentu per se, wskazująca podstawę wymiaru i prawo do ekwiwalentu za czas wolny od służby. Natomiast sposób obliczania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wynika z uzasadnienia wyroku TK wskazującego, że świadczeniem ekwiwalentnym za przepracowany dzień urlopu jest wynagrodzenie za 1 dzień roboczy. Zamieszczone w art. 81 Konstytucji RP odesłanie do ustawy nie może zatem oznaczać, iż podmiot uprawniony nie może dochodzić konstytucyjnego prawa przynajmniej w zakresie minimum tego prawa, które wyznaczone jest przez jego istotę - istotę corocznego płatnego urlopu chronionego przez art. 66 ust. 2 Konstytucji RP. W kontekście sposobu wyliczenia wysokości należnego ekwiwalentu, którym jest na dzień zwolnienia ze służby liczba dni niewykorzystanego urlopu, WSA prawidłowo przyjął, że za 1 dzień niewykorzystanego urlopu przysługuje wynagrodzenie za 1 dzień roboczy na dzień zwolnienia ze służby. W praktyce należy - po ustaleniu liczby dni niewykorzystanego urlopu przysługującego skarżącemu - ilość urlopu pomnożyć przez wysokość wynagrodzenia przysługującego skarżącemu za 1 dzień roboczy na dzień zwolnienia ze służby. Tym samym stanowisko Sądu pierwszej instancji uwzględnia przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnym aktem, znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych takim przepisem oraz okoliczności rozpoznawanej sprawy.
Na tle orzecznictwa sądowoadministracyjnego w analogicznych sprawach ukształtował się pogląd eksponujący, iż art. 115a u.P. odwołuje się do ostatniego jednomiesięcznego uposażenia bez odniesienia do jakiegokolwiek okresu rozliczeniowego czasu służby. Brak jest bowiem podstawy, aby dokonywać wyliczenia wartości uposażenia za 1 dzień - ostatni dzień roboczy policjanta - w trzymiesięcznym okresie rozliczeniowym i mnożyć uzyskaną wartość przez liczbę dni niewykorzystanego urlopu.
Sąd drugiej instancji odnotował, że sprawa wypłaty ekwiwalentu za niewykorzystany urlop w oparciu o art. 115a u.P. w brzmieniu ukształtowanym wyrokiem TK z 30 października 2018 r. była już przedmiotem wielu orzeczeń NSA (vide wyroki NSA: z 2 lipca 2020 r., sygn. akt I OSK 3258/19; z 15 lipca 2020 r., sygn. akt I OSK 2928/19; z 16 lipca 2020 r., sygn. akt I OSK 3155/19; z 10 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 3259/19; z 25 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 3383/19; z 11 lipca 2022 r., sygn. akt III OSK 4475/21). Poglądy w nich wyrażone Sąd kasacyjny w pełni zaaprobował.
Po ponownym rozpatrzeniu wniosku skarżącego z [...] listopada 2018 r., KWP decyzją nr [...], wydaną [...] kwietnia 2024 r. na podstawie art. 104 § 1 k.p.a. w związku z art. 32, art. 114 ust. 1 pkt 2 i art. 115a u.P., a także art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej, odmówił skarżącemu wypłaty wyrównania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystane urlopy wypoczynkowe i dodatkowe za lata 2011-2013.
W motywach tego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji stwierdził, iż zastosowanie się do wykładni art. 115a u.P. w brzmieniu zaprezentowanym w prawomocnym wyroku WSA stanowiłoby naruszenie art. 6 k.p.a. KWP podkreślił, że nie dysponuje kompetencją do oceny zgodności z Konstytucją RP treści przepisów rangi ustawowej. W dniu 1 października 2020 r. organ pierwszej instancji został wyposażony w materialnoprawne przepisy umożliwiające rozpoznanie wszystkich spraw o wypłatę ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy obejmującym każdy mogący się pojawić stan faktyczny. Ocena tego, czy jego sposób postępowania, polegający na uchyleniu się w niniejszej sprawie od skutków art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), znajduje uzasadnienie prawne, należy do sądu, który może zweryfikować legalność decyzji wydanej po wejściu w życie ustawy nowelizującej.
Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, KGP decyzją z [...] lipca 2024 r. nr [...] w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne.
W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy uznał, iż KWP w sposób prawidłowy zastosował obowiązujące po 1 października 2020 r. przepisy odnoszące się do spraw w przedmiocie wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy policjantowi zwolnionemu ze służby do 6 listopada 2018 r. i wobec braku możliwości naliczenia oraz wypłaty wyrównania, słusznie odmówił skarżącemu wypłaty wnioskowanego wyrównania. Organ drugiej instancji dodał, że kwestia wypłaty ewentualnych ustawowych odsetek nie jest sprawą administracyjną, ale możliwe jest dochodzenie ich na drodze cywilnoprawnej.
Powyższa decyzja KGP stała się przedmiotem skargi skarżącego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zarzucił naruszenie:
1) art. 115a u.P. w związku art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej w związku z art. 190 ust. 4 i art. 66 ust. 2 Konstytucji RP w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy;
2) przepisów postępowania, a to art. 170 i art. 153 p.p.s.a., polegające na niezastosowaniu się przez organy Policji, pomimo związania, do prawomocnych orzeczeń NSA z 13 września 2023 r., sygn. akt III OSK 4463/21 i WSA z 10 listopada 2020 r., sygn. akt II SA/Wa 798/20, jak też zawartych w tych orzeczeniach ocen prawnych oraz wskazań co do dalszego postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy;
3) przepisów postępowania, a to art. 7, art. 104 i art. 107 § 1 pkt 5 k.p.a. poprzez brak pełnego rozstrzygnięcia sprawy co do jej istoty, polegający na nierozstrzygnięciu żądania ubocznego dotyczącego ustawowych odsetek za opóźnienie wypłaty wyrównania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystane urlopy wypoczynkowe i dodatkowe za lata 2011-2013.
W oparciu o ww. zarzuty skarżący domagał się:
( uchylenia zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji KWP,
( zobowiązania przez Sąd organu Policji, na podstawie art. 145a § 1 p.p.s.a., do wydania w określonym terminie decyzji, wskazując sposób załatwienia sprawy lub jej
rozstrzygnięcie,
( wydania postanowienia w trybie art. 155 § 1 p.p.s.a., informującego Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o istotnych naruszeniach prawa przez KGP, polegających na niewykonaniu wytycznych zawartych w ww. wyrokach,
( skierowania sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.
W uzasadnieniu skargi skarżący rozwinął jej zarzuty. Skonkludował, iż niewątpliwie organy Policji, stosownie do art. 170 i art. 153 p.p.s.a., były związane prawomocnymi wyrokami Sądu kasacyjnego i WSA, które to sądy w sposób dostateczny i zrozumiały wyraziły ocenę prawną oraz dalszy sposób postępowania. Skoro treść uzasadnienia tych orzeczeń jest zrozumiała, pod względem prawnym, dla skarżącego, to tym bardziej powinna być zrozumiała dla profesjonalnych podmiotów jakimi są organy administracji publicznej.
W odpowiedzi na skargę KGP wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ drugiej instancji nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Na wstępie zaznaczyć trzeba, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym w oparciu o art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a. Pierwszy z ww. przepisów stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Natomiast art. 120 p.p.s.a. wskazuje, iż w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Kontrolowane przez tutejszy Sąd decyzje zapadły w następstwie uprawomocnienia się wyroku WSA z 10 listopada 2020 r., sygn. akt II SA/Wa 798/20, uchylającego odmowne rozstrzygnięcia organów Policji obu instancji w przedmiocie wyrównania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystane urlopy.
W tym stanie rzeczy Sąd był obowiązany dokonać oceny zaskarżonej decyzji w świetle art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. W pojęciu "ocena prawna" mieści się wykładnia przepisów prawa materialnego i procesowego, która zmierza do wyjaśnienia istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (vide wyrok NSA z 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GSK 2101/11 - orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w bazie orzeczeń na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, a zatem zarówno organ administracji, jak i sąd obowiązane są zastosować się do oceny prawnej i zaleceń zawartych w prawomocnym wyroku (vide wyrok NSA z 1 września 2010 r., sygn. akt I OSK 920/10).
Wprawdzie w rozpatrywanej sprawie organy zasadnie uznały, iż zastosowanie znajdują przepisy ustawy nowelizującej, jednakże dokonały ich błędnej wykładni, pomijając skutki wyroku Trybunału z 30 października 2018 r. o sygn. akt K 7/15. Uczyniły to wbrew wyraźnym wytycznym zawartym w wyrokach Sądu drugiej instancji z 13 września 2023 r., sygn. akt III OSK 4463/21 oraz WSA z 10 listopada 2020 r., sygn. akt II SA/Wa 798/20. W konsekwencji organy Policji naruszyły art. 153 p.p.s.a., a także art. 66 ust. 2 i art. 190 ust. 4 Konstytucji RP oraz art. 115a u.P. w związku z art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej w stopniu, który miał wpływ na wynik sprawy.
Z dniem opublikowania wyroku Trybunału z 30 października 2018 r., sygn. akt K 7/15, czyli od 6 listopada 2018 r., część art. 115a u.P. (w brzmieniu uwzględniającym współczynnik ekwiwalentu pieniężnego w wysokości 1/30 części miesięcznego uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym) została wyeliminowana z obrotu prawnego i nie może stanowić podstawy orzekania o wysokości ekwiwalentu za niewykorzystany urlop. Oznacza to, że niekonstytucyjny przepis stracił moc obowiązującą i nie może być podstawą orzeczenia w procesie stosowania prawa, niezależnie od tego czy rozstrzygnięcie dotyczy stanu faktycznego sprzed ogłoszenia orzeczenia TK czy zaistniałego po tej dacie. Nie ulega bowiem wątpliwości, iż orzeczenie Trybunału o niezgodności z Konstytucją RP, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego typu postępowania (vide art. 190 ust. 4 Konstytucji RP). W przypadku derogacji przepisu prawa z powodu jego niezgodności z wzorcem konstytucyjnym, sytuację jednostki normuje bezpośrednio art. 190 ust. 4 Konstytucji RP.
W uzasadnieniu uchwały składu 7 sędziów z 28 czerwca 2010 r., sygn. akt II GPS 1/10, Sąd kasacyjny wyraził pogląd, że wznowienie postępowania, przewidziane w art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, jest szczególną instytucją, określaną w doktrynie prawnej jako uzdrowienie (sanacja) postępowania (sądowego, administracyjnego) opartego na niekonstytucyjnym akcie normatywnym. Ta właśnie regulacja, stanowiąca podmiotowe, konstytucyjne prawo uprawnionego, stwarza jednostce możliwość ponownego rozpatrzenia danej sprawy na podstawie zmienionego stanu prawnego, ukształtowanego w następstwie orzeczenia Trybunału (vide wyroki TK z 20 lutego 2002 r., sygn. akt K 39/00, OTK ZU-A 2002 nr 1, poz. 4 oraz z 7 września 2006 r., sygn. akt SK 60/05, OTK ZU-A 2006 nr 8, poz. 101).
Celem ustawowej procedury, realizującej normę wyrażoną w art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, musi być więc realne zagwarantowanie skutku w postaci uprawnienia do ponownego rozstrzygnięcia sprawy w nowym stanie prawnym, ustalonym orzeczeniem Trybunału. Swoboda ustawodawcy ukształtowania implementujących to uprawnienie przepisów jest w tym wypadku zawężona, a jej granice wyznacza okoliczność, iż "wzruszalność" aktów stosowania prawa została przesądzona już na gruncie samej Konstytucji RP i nie można modyfikować momentu ani skutku czasowego derogacji trybunalskiej.
W dniu 1 października 2020 r. weszła w życie ustawa nowelizującej, której art. 1 pkt 16 nadał nowe brzmienie art. 115a u.P. Jednocześnie ustawodawca w art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej zawarł przepis o charakterze intertemporalnym, regulując zasady stosowania art. 115a u.P. w znowelizowanym brzmieniu. I tak w art. 9 ust. 1 zdanie drugie ustawy nowelizującej, w przypadku ustalenia ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy za okres przed 6 listopada 2018 r., nakazał przyjąć zasady wynikające z przepisów u.P. w brzmieniu obowiązującym przed 6 listopada 2018 r., a więc te, które zostały uznane przez TK w wyroku z 30 października 2018 r. za sprzeczne z art. 66 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 zdanie drugie Konstytucji RP.
Wobec powyższego, nie do zaakceptowania jest stanowisko organów orzekających w sprawie, które dokonały literalnej wykładni art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej, wyłączającej możliwość zastosowania zgodnych z Konstytucją RP zasad obliczania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy wobec funkcjonariuszy, którzy - tak jak skarżący - zostali zwolnieni ze służby przed 6 listopada 2018 r., zaś wnioski o wyrównanie ekwiwalentu pieniężnego złożyli po wspomnianej wyżej dacie.
Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni akceptuje prokonstytucyjną wykładnię art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej, której zwolennikiem jest jej autor – Sejm RP (vide stanowisko Sejmu RP z [...] czerwca 2022 r. nr [...]), a wielokrotnie dokonywaną przez wojewódzkie sądy administracyjne w sprawach wszczętych przez funkcjonariuszy Policji w przedmiocie wypłaty wyrównania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystane urlopy.
W uzasadnieniu wyroku z 12 września 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 633/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie trafnie stwierdził, że jak stanowi art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej, ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy za okres przed 6 listopada 2018 r. ustala się na zasadach wynikających z przepisów u.P. w brzmieniu obowiązującym przed 6 listopada 2018 r., a nie w wysokości wynikającej z przepisów u.P. Odwołanie się przez ustawodawcę do zasad, a nie do niekonstytucyjnego przelicznika w wysokości 1/30 części miesięcznego uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym należnego policjantowi na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym oznacza, iż ustawodawca nie powtórzył niekonstytucyjnych zapisów u.P., wbrew ww. wyrokowi TK i nie nakazał stosowania do obliczania ekwiwalentu za niewykorzystany urlop z okresu przed 6 listopada 2018 r. (czyli sprzed daty publikacji orzeczenia Trybunału) uregulowań, które utraciły moc w wyniku ww. wyroku. Jak słusznie podkreślił ten Sąd: "Przyjęcie za prawidłową wykładnię przepisów przejściowych zastosowaną przez organ oznaczałoby istnienie zjawiska tzw. >>wtórnej niekonstytucyjności<<, które polega na tym, że ustawodawca powtarza rozwiązania normatywne uznane już raz za niekonstytucyjne (K. Kos, O pojęciu wtórej niekonstytucyjności prawa, Przegląd Prawa Konstytucyjnego 2018 nr 2 (42), s. 21). Oznaczałoby to, że ustawodawca przepisami przejściowymi próbuje ograniczyć zakres zastosowania wyroku Trybunału, a nadto narusza konstytucyjną zasadę powszechnej mocy obowiązującej wyroków TK, które wiążą również ustawodawcę".
Zasady, o których mowa w art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej, oznaczają konieczność wzięcia pod uwagę, przy wykładni przepisu art. 115a u.P., orzeczenia Trybunału z 30 października 2018 r., sygn. akt K 7/15, na co już wielokrotnie zwracały uwagę wojewódzkie sądy administracyjne w swoich orzeczeniach. Także sam ustawodawca w uzasadnieniu projektu ustawy nowelizującej wskazał, iż przewiduje wprowadzenie rozwiązań prawnych mających na celu wdrożenie wyroku Trybunału z 30 października 2018 r., sygn. K 7/15. Skoro wyrok TK usunął z systemu prawnego niekonstytucyjne brzmienie art. 115a u.P. w zakresie współczynnika 1/30, to posłużenie się przez ustawodawcę w art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej sformułowaniem "na zasadach wynikających z przepisów ustawy" oznacza, że należy stosować art. 115a u.P. w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją, jednak z wyłączeniem tej jego części (dotyczącej współczynnika ekwiwalentu w wysokości 1/30), która została uznana za sprzeczną z przepisami ustawy zasadniczej i którą należy wypełnić treścią wyroku TK.
Z tej też przyczyny, na mocy art. 190 Konstytucji RP, nie tylko sądy, ale także organy administracji publicznej, winny dokonywać wykładni art. 115a u.P. w związku z art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej zgodnie z Konstytucją RP. Przeciwne rozumienie powołanego art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej prowadzi do stosowania wyroku Trybunału jedynie na przyszłość (od dnia jego publikacji), z wyłączeniem skutku retroaktywnego, co niewątpliwie narusza art. 190 ust. 4 Konstytucji RP. Wprawdzie przyznanie (naliczenie w wymaganej wysokości) i wypłata ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany przez policjanta urlop wypoczynkowy stanowi czynność materialnotechniczną i nie wymaga wydania decyzji administracyjnej, a więc uruchomienia nadzwyczajnego trybu wznowienia postępowania z art. 145a k.p.a., to jednak nie uzasadnia odstąpienia od konieczności przywrócenia stanu zgodnego z prawem. Wówczas trudno byłoby mówić o ekwiwalentności, wypłaconego funkcjonariuszowi Policji przed 6 listopada 2018 r., świadczenia za niewykorzystany urlop wypoczynkowy, o czym wyraźnie rozstrzygnął Trybunał w wyroku o sygn. akt K 7/15, a tym samym o zrealizowaniu zagwarantowanego konstytucyjnie prawa do urlopu (art. 66 ust. 2 Konstytucji RP).
KWP i KGP zignorowały prokonstytucyjną wykładnię art. 115a u.P., uwzględniającą skutku wyroku Trybunału, której zastosowanie wprost nakazywał NSA w wiążącym organy Policji wyroku. Niekonstytucyjność ww. przepisu dotyczyła wyłącznie jednego elementu przepisu - wskazanego w nim ułamka, jednak to, jaki ułamek jest właściwy i pozostaje w zgodzie z Konstytucją RP, wynika jednoznacznie z uzasadnienia orzeczenia TK.
Rozpoznając ponownie sprawę, organ pierwszej instancji przyjmie, iż wysokość ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy za okres przed 6 listopada 2018 r. ustala się na zasadach wynikających z przepisów u.P. w brzmieniu obowiązującym przed 6 listopada 2018 r., co implikuje obowiązek obliczenia go wedle zasad podanych w tej ustawie w brzmieniu ukształtowanym wyrokiem TK z 30 października 2018 r., sygn. akt K 7/15. Świadczeniem ekwiwalentnym za przepracowany dzień urlopu jest wynagrodzenie za 1 dzień roboczy, przy czym należy pamiętać, że art. 115a u.P. odwołuje się do ostatniego uposażenia należnego policjantowi na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym, bez odniesienia do jakiegokolwiek okresu rozliczeniowego służby. Racjonalnym w tym względzie będzie posłużenie się aktualnie obowiązującym współczynnikiem ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy, wynoszącym 1/21, gdyż przyjęta przez ustawodawcę wartość średnia, jako odwołująca się do zasad, o których mowa w art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej, została uznana za ekwiwalentną względem 1 dnia urlopu wypoczynkowego i w pełni realizuję zasadę sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP). Rozpatrując wniosek skarżącego z [...] listopada 2018 r., organ pierwszej instancji dokona ponownego ustalenia wysokości przysługującego skarżącemu ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy wedle podanych powyżej zasad i określi różnicę pomiędzy kwotą wymaganą a już wypłaconą.
Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 27.07.2026. · Źródło