II SA/Wa 1615/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Pisula-Dąbrowska, Sędziowie WSA Anna Mierzejewska, Eugeniusz Wasilewski (spr.), Protokolant Sylwia Falkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lutego 2009 r. sprawy ze skargi L. B. przedstawicielki ustawowej małoletnich D., G. i K. rodzeństwa B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą z dnia [...] lipca 2008 r., 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] kwietnia 2008 r., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j.: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), odmówił L. B. przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku na rzecz małoletnich dzieci - D., G. i K. B., po zmarłym ojcu - A. B. W uzasadnieniu podał, iż świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Organ zaznaczył, że powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego rodzaju świadczenia. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyjaśnił, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. W związku z tym, w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega spełnienie powyższych przesłanek przez osobę zmarłą, a następnie przez wnioskodawcę - członka rodziny osoby zmarłej. Organ wskazał, iż z dokumentacji rentowej wynika, iż na przestrzeni 43 lat życia A. B. udokumentował ponad 20 lat i 3 miesiące łącznie okresu składkowego i nieskładkowego, jednak w latach 1999-2004 oraz 2005-2006 wystąpiły przerwy w opłacaniu składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. W jego ocenie w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w dalszym kontynuowaniu zatrudnienia i nabyciu uprawnień do świadczenia na zasadach ogólnych, ponieważ we wskazanym okresie zmarły ojciec małoletnich dzieci nie miał orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy. Jak wynika z oświadczenia L. B., jej mąż podejmował prace dorywcze bez zgłoszenia tego faktu do ubezpieczenia społecznego, jednak podejmowanie pracy bez ubezpieczenia było jego świadomym wyborem rodzącym określone skutki prawne. Organ dodał również, iż wprawdzie przy rozpatrywaniu uprawnień do renty ocenie podlegała sytuacja materialna wnioskodawczyni, jednak nie stanowi ona jedynego kryterium przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W dniu [...] sierpnia 2008 r. L. B. skierowała do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, motywując go bardzo trudną sytuacją bytową jej rodziny. Ponadto wskazała, iż zmarły mąż pracował bez opłacania składek na ubezpieczenie, bowiem był do tego zmuszony panującym w tym okresie dużym bezrobociem. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] września 2008 r. nr [...] utrzymał w mocy swoje poprzednie rozstrzygnięcie, podtrzymując zawartą w nim argumentację. Organ stwierdził również, iż bezrobocie nie jest okolicznością szczególną w rozumieniu art. 83 ustawy emerytalnej. Podkreślił, iż samo powoływanie się na fakt bycia osobą bezrobotną nie odzwierciedla rzeczywistej aktywności tej osoby w poszukiwaniu pracy, zaś dopiero dowody wskazujące na odmowę zatrudnienia przez konkretnych pracodawców pozwalają na uznanie okresu bezowocnych poszukiwań pracy jako okresu przerwy w zatrudnieniu spowodowanej szczególnymi okolicznościami. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie L. B. wyraziła swoje niezadowolenie z wyżej wymienionej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i ponownie wskazała na trudną sytuację bytową swojej rodziny. W ocenie skarżącej łączny udowodniony staż ubezpieczeniowy jej zmarłego męża nie jest zbyt krótki do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, zaś powoływane przez organ argumenty są zbyt formalistyczne. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty zawarte w wydanych w sprawie decyzjach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. przepisami prawa obowiązującego w dniu podjęcia zaskarżonego aktu lub czynności. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j.: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Konstrukcja tego przepisu wskazuje, że zawarte w nim przesłanki muszą być spełnione łącznie. Ustalenie ich istnienia musi jednak nastąpić w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, za szczególną okoliczność na potrzeby stosowania przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych uznaje się wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 czerwca 2000 r. sygn. akt II SA 306/00), przy czym owo zdarzenie bądź trwały stan muszą mieć charakter zewnętrzny, obiektywny i niezależny od woli tej osoby. Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy, stwierdzić należy, iż Prezes ZUS niezasadnie uznał, że udowodniony łączny okres składkowy i nieskładkowy, jakim legitymował się zmarły mąż skarżącej, nie ma znaczenia przy przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku, wobec niespełnienia przez niego przesłanki szczególnych okoliczności, których wystąpienie mogłoby uzasadniać nienabycie uprawnień do świadczenia w zwykłym trybie. Oceniając kwestię spełniania przez A. B. przesłanek do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, należy wziąć pod uwagę, iż ubezpieczony, mając w chwili śmierci 43 lata, legitymował się ponad 20-letnim okresem ubezpieczeniowym. Nie ulega wątpliwości, że wskazany wyżej okres ubezpieczenia jest okresem znaczącym wobec długości jego życia. Co więcej, analizując okoliczności niniejszej sprawy, należy mieć również na względzie fakt, iż A. B. podlegał ubezpieczeniu do dnia zgonu, tj. do dnia [...] stycznia 2008 r. Można zatem przypuszczać, że gdyby nie przedwczesna śmierć, okres ubezpieczeniowy mógłby być dłuższy i być może pozwoliłby na wypracowanie w przyszłości świadczenia ubezpieczeniowego w trybie zwykłym. Ponadto podkreślenia wymaga, iż przerwy w zatrudnieniu zmarłego, na które powołuje się organ, nie mogą być oceniane w oderwaniu od długości udowodnionego okresu ubezpieczenia. Mając na uwadze powyższe rozważania, zasadne było uchylenie zarówno zaskarżonej, jak i poprzedzającej ją decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Rozpoznając sprawę ponownie, organ powinien wnikliwie rozpatrzyć materiał dowodowy pod kątem szczególnych okoliczności, w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, z uwzględnieniem poczynionych przez Sąd uwag. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji w całości Sąd orzekł w oparciu o art. 152 powołanej ustawy.