II SA/Wa 162/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Grochowska – Jung, Sędziowie Sławomir Antoniuk (spr.), Anna Mierzejewska, Protokolant Aleksandra Weiher, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi D. U. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku – oddala skargę – Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...] odmawiającą przyznania D. U. renty rodzinnej w drodze wyjątku. W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej ZUS) podniósł, iż przyznanie świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił przesłanki określone w tym przepisie. Organ zaś nie stwierdził istnienia przesłanek umożliwiających przyznania D. U. renty rodzinnej po zmarłym mężu w drodze wyjątku. Prezes ZUS wskazał, iż renta rodzinna jest pochodną świadczenia przysługującego osobie zmarłej. W związku z powyższym w pierwszej kolejności bada się uprawnienia do świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. Za szczególną okoliczność, na potrzeby stosowania art. 83 ustawy, uznaje się wyłącznie zdarzenie lub trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Z dokumentacji rentowej natomiast wynika, że w okresach: od dnia 1 czerwca 1993 r. do dnia 2 lipca 1996 r. i od dnia 27 kwietnia 1999 r. do śmierci w dniu [...] września 2008 r. mąż wnioskodawczyni nie podejmował zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowym. Przeprowadzona przez organ analiza akt sprawy nie wskazuje, aby w wykazanych okresach ubezpieczony nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności z powodu stanu zdrowia. Ponadto przed śmiercią w dniu [...] września 2008r. nie została u męża wnioskodawczyni ustalona całkowita niezdolność do pracy. Odnosząc się argumentacji zawartej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w której strona powołała się na chorobę męża w latach 1993 – 1996 organ stwierdził, iż samo istnienie choroby nie zawsze jest równoznaczne z niezdolnością do pracy. Ustalenie początków niezdolności do pracy nie może opierać się na dowolnych przypuszczeniach, lecz konieczne są dowody zawierające dokładne dane, pozwalające na niewątpliwe bądź z przeważającym prawdopodobieństwem ustalenie daty lub czasu powstania niezdolności. W niniejszej sprawie, orzeczeniem z dnia [...] maja 2009 r. komisja lekarska ZUS ustaliła, że mąż wnioskodawczyni był częściowo niezdolny do pracy od dnia 4 sierpnia 2008 r. Ponadto nie można uznać, że okolicznością szczególną, wskutek której mąż strony (zarejestrowany jako bezrobotny) nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym, była sytuacja na rynku pracy. Duże bezrobocie i występujące trudności w znalezieniu pracy, w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych, nie stanowią okoliczności szczególnej w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (por. wyrok WSA z 19 kwietnia 2005 r., sygn. akt II SA/Wa 2345/04). Ponadto wnioskodawczyni nie spełnia przesłanki dotyczącej niemożności podjęcia zatrudnienia z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, gdyż obecnie strona ma 53 lata i jest osobą zdolną do pracy. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych przyjęty jest pogląd, iż przepis art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jako jedyne przyczyny braku możliwości podjęcia pracy lub działalności gospodarczej objętej ubezpieczeniami społecznymi wskazuje całkowitą niezdolność do pracy lub wiek (por. wyrok WSA z 12 stycznia 2007 r., sygn. akt II SA/Wa 1590/06). Pojęcie niezdolności do pracy zostało zdefiniowane w przepisie art. 12 ustawy stanowiąc, że niezdolna do pracy w rozumieniu ustawy jest osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu, przy czym całkowicie niezdolna do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy. Odnośnie zaś wieku, chodzi o taki przedział wiekowy, który statuuje zainteresowaną w gronie osób pozostających poza aktywnością zawodową. W polskim systemie prawnym przyjęto, że okres aktywności zawodowej kończy się wraz z nabyciem uprawnień emerytalnych. W przypadku kobiet jest to wiek 60 lat. Zatem strona nie spełnia przesłanki braku możliwości podjęcia pracy lub prowadzenia działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, o której mowa w przepisie art. 83 powołanej ustawy. W niniejszej sprawie nie została również spełniona przesłanka dotycząca braku niezbędnych środków utrzymania. W celu ustalenia tego kryterium należy posiadane przez wnioskodawczynię środki utrzymania ocenić na tle wysokości najniższej emerytury, która od 1 marca 2009 r. wynosi 675,10 zł miesięcznie. Taką wykładnię pojęcia niezbędnych środków utrzymania podzielił NSA w wyroku z dnia 27 września 2006 r. (sygn. akt I OSK 1112/06). Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych, przepis art. 83 ustawy uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych, a nie niewystarczających środków utrzymania. Nie są to natomiast środki pozwalające na zaspokojenie wszystkich potrzeb życiowych. Z akt administracyjnych sprawy zaś wynika, że z tytułu zatrudnienia strona otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 1344,28 zł miesięcznie, które przekracza wysokość najniższej emerytury, co nie pozwala przyjąć, iż pozostaje ona bez niezbędnych środków utrzymania. W związku z powyższym, po przeanalizowaniu wszystkich okoliczności sprawy pod kątem przesłanek wynikających z art. 83 powołanej ustawy organ stwierdził, że wnioskodawczyni nie spełnia warunków do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Decyzja Prezesa ZUS z dnia [...] listopada 2009 r. stała się przedmiotem skargi wniesionej przez D. U. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Uważając zaskarżoną decyzję za krzywdzącą strona podniosła, iż jej zmarły mąż wypracował 28 lat składkowych. Skoro z powodu przedwczesnej śmierci nie skorzystał on z zaopatrzenia emerytalnego, to środki pieniężne zgromadzone na ten cel powinny być przeznaczone na utrzymanie wnioskodawczyni, która opiekowała się mężem w czasie choroby nie korzystając z pomocy Państwa. Skarżąca podniosła, iż jej mąż w okresach wskazanych w uzasadnieniu decyzji jako bezskładkowe poważnie chorował oraz pozostawał zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych i nie otrzymywał propozycji zatrudnienia. Skarżąca wskazała także, że jest zatrudniona na ½ etatu i otrzymuje wynagrodzenie w wysokości zabezpieczającej w sposób minimalny jej potrzeby bytowe. Ponadto zakład pracy, w którym skarżąca jej zatrudniona, jest w trakcie prywatyzacji. Zważywszy, iż wiek skarżącej wynosi 54 lata, będzie ona w pierwszej kolejności przewidziana do zwolnienia z pracy. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że Sąd ocenia zaskarżoną decyzję pod względem jej legalności mając na względzie stan faktyczny i prawny istniejący w czasie jej wydania. Rozpoznając sprawę w świetle powołanego wyżej kryterium stwierdzić należy, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2009 r., Nr 153, poz. 1227). Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z treści przedmiotowego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Jedna z powyższych przesłanek stanowi, iż ubiegający się o świadczenie w drodze wyjątku nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku. Brak którejkolwiek z przesłanek wymienionych w art. 83 ust. 1 ww. ustawy wyklucza zaś możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Jak wynika z akt sprawy skarżąca nie spełnia powyższego warunku. Nie jest ona bowiem osobą niezdolną do pracy z uwagi na wiek, który jako przesłanka niemożności podjęcia pracy, w rozumieniu przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych, oznacza wiek poniżej 18 lat albo wiek emerytalny. Należy stwierdzić, że skarżąca urodzona w dniu 17 listopada 1955 r. nie osiągnęła jeszcze wieku emerytalnego 60 lat dla kobiet. Ponadto skarżąca nie jest osobą całkowicie niezdolną do pracy. Przeciwnie, jest osobą aktywną zawodowo i pozostaje w zatrudnieniu. Ponadto podkreślenia wymaga, iż skarżąca w dniu orzekania przez organ otrzymywała stały miesięczny dochód z tytułu wynagrodzenie za pracę w wysokości 1.361 zł brutto (721,72 zł netto), a także jej potrzeby mieszkaniowe były w sposób trwały zabezpieczone. Nie sposób także kwestionować trudnej sytuacji materialnej skarżącej, bowiem środki, którymi skarżąca dysponuje prowadząc jednoosobowe gospodarstwo domowe z pewnością nie wystarczają na zaspokojenie większości jej potrzeb. Jednak przepis art. 83 ust. 1 powołanej ustawy uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych środków utrzymania. W świetle ustaleń organu zasadnym stało się twierdzenie, iż skarżąca nie spełnia także przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania, co eliminuje ją z kręgu osób, którym może być przyznane świadczenie w drodze wyjątku. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 kwietnia 2002 r. sygn. akt II SA 4189/2001 (publik. - LEX nr 83733), zgodnie z którym niezbędnych środków utrzymania nie można utożsamiać z wystarczającymi środkami utrzymania. Zgodzić należy się też z organem, że w celu ustalenia kryterium braku niezbędnych środków utrzymania - wobec niezdefiniowania tej przesłanki w ustawie o emeryturach i rentach z FUS - należy posiadane przez skarżącego środki utrzymania oceniać na tle wysokości minimalnej emerytury brutto, albowiem ten pogląd został już w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany. Reasumując, już tylko brak spełnienia przez skarżącą przesłanki niemożności podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek wyłącza możliwość przyznania jej jakiegokolwiek świadczenia w drodze wyjątku, w tym renty rodzinnej. Okoliczność ta przesądza też o treści rozstrzygnięcia, bez potrzeby ustosunkowywania się do pozostałych warunków (przykładowo wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 listopada 2007 r. sygn. akt I OSK 711/07). Zatem nie ma większego znaczenia w sprawie, że zmarły mąż skarżącej legitymował się znacznym okresem składkowym. Nie ma także potrzeby poddania wnikliwej analizie przyczyn powstania przerw w zatrudnieniu męża skarżącej wykazanych przez organ. Niespełnienie przez skarżącą dwóch ustawowych przesłanek z art. 83 powołanej ustawy powoduje, iż wnioskowane świadczenie w drodze wyjątku nie może zostać jej przyznane, a zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd orzekł jak w sentencji.