II SA/Wa 1656/21

WyrokWSA w Warszawie2021-10-04

Skład orzekający: Izabela Głowacka – Klimas, Andrzej Wieczorek, Janusz Walawski

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy okres służby wynoszący 6 lat i 6 miesięcy, stanowiący około 28% całkowitego okresu służby funkcjonariusza, może być uznany za "krótkotrwały" w rozumieniu art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, uzasadniający wyłączenie stosowania przepisów dotyczących służby na rzecz totalitarnego państwa?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że organ błędnie zinterpretował pojęcie "krótkotrwałej służby" w kontekście art. 8a ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy. Okres 6 lat i 6 miesięcy służby na rzecz totalitarnego państwa, stanowiący około 28% całkowitego okresu służby, nie może być uznany za krótkotrwały w ujęciu bezwzględnym ani proporcjonalnym. Ponadto, organ nie zbadał drugiej przesłanki – rzetelnego wykonywania zadań po 12 września 1989 r. – uznając analizę za bezcelową po niespełnieniu pierwszej przesłanki, co jest błędną wykładnią przepisów. Zaskarżona decyzja narusza przepisy proceduralne i materialne, w tym art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej oraz art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a.
Stan faktyczny
Skarżący W.B. wystąpił do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA) o wyłączenie stosowania wobec niego przepisów dotyczących służby na rzecz totalitarnego państwa, powołując się na art. 8a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy. Skarżący opisał swoją służbę, podkreślając brak zaangażowania w działalność przeciwko opozycji i brak udziału w działaniach represyjnych. MSWiA odmówił wyłączenia, uznając, że okres służby na rzecz totalitarnego państwa (6 lat i 6 miesięcy) nie jest "krótkotrwały", co stanowiło jedną z przesłanek do wyłączenia. Skarżący wniósł skargę do WSA, zarzucając błędną wykładnię przepisów, naruszenie procedury administracyjnej i brak indywidualnej oceny jego sytuacji.
Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji i zasądził od Ministra na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka – Klimas, Sędzia WSA Andrzej Wieczorek (spr.), Sędzia WSA Janusz Walawski, Protokolant referent Joanna Mazur po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 października 2021 r. sprawy ze skargi W. B. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wyłączenia stosowania przepisów ustawy 1) uchyla zaskarżona decyzję; 2) zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz skarżącego W. B. kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (zwany dalej MSWiA/organ) decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] po rozpoznaniu sprawy W.B.(zwany dalej skarżący) odmówił wyłączenia stosowania wobec skarżącego art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2020 r. poz. 723 zwanej dalej ustawą zaopatrzeniową). Skarżący wystąpił do MSWiA zastosowanie wobec niego art. 8a ustawy zaopatrzeniowej. We wniosku opisał szczegółowo przebieg służby wskazując, że w okresie od dnia [...] lutego 1984 r. do dnia [...] lipca 1990 r. pełnił służbę na stanowisku wywiadowcy oraz starszego wywiadowcy Biura [...] Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, a następnie od dnia [...] sierpnia 1990 r. do dnia [...] lipca 1992 r. pracował w Biurze [...] Urzędu Ochrony Państwa. Po przejściu pozytywnej weryfikacji w 1992 r. ww. został przyjęty do służby w Policji, gdzie realizował zadania w Wydziale [...] Komendy oraz Wydziale Techniki Operacyjnej Komendy [...] Policji. Odszedł z Policji w dniu [...] kwietnia 2007 r. otrzymując prawo do świadczenia emerytalnego. Podniósł, iż nie był zaangażowany w działalność przeciwko opozycji antykomunistycznej i nigdy nie uczestniczył w działaniach represyjnych, nikogo nie zatrzymał, ani nie pozbawił wolności. Nadmienił, że w trakcie służby był cenionym funkcjonariuszem, a za wykonywanie obowiązków służbowych był opiniowany pozytywnie. Wskazał, że nigdy nie był karany sądownie, administracyjnie czy dyscyplinarnie, a powierzone mu obowiązki realizował w sposób rzetelny i uczciwy. MSWiA decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] odmówił wyłączenia stosowania wobec wnioskodawcy art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej. Wskazał, że na podstawie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej minister właściwy do spraw wewnętrznych, w drodze decyzji, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, może wyłączyć stosowanie art. 15c, art. 22a i art. 24a w stosunku do osób pełniących służbę, o której mowa w art. 13b, ze względu na: 1) krótkotrwałą służbę przed dniem 31 lipca 1990 r. oraz 2) rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia. Zdaniem organu wskazane w ww. artykule przesłanki muszą być spełnione łącznie. Podniósł, że z pisma z Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] marca 2017 r., stanowiącego informację o przebiegu służby Nr [...] wynika, iż wnioskodawca pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b ustawy zaopatrzeniowej w okresie od dnia [...] lutego 1984 r. do dnia [...] lipca 1990 r., tj. przez okres 6 lat i 6 miesięcy, podczas gdy całkowity okres służby ww. wynosi 23 lata, 2 miesiące i 12 dni. Do wysługi emerytalnej zaliczono również okres zasadniczej służby wojskowej trwający 1 rok i 2 dni. Wskazał, że w zaistniałej sytuacji organ był władny zastosować uprawnienie wynikające z art. 8a ustawy zaopatrzeniowej z uwagi na to, iż znaczna część służby skarżącego pełniona była na rzecz totalitarnego państwa. Zdaniem organu wnioskodawca pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa przez okres 6 lat i 6 miesięcy, co stanowi ok. 28% ogółu jego służby, i z tego powodu okres ten nie może być uznany za krótkotrwały, i tym samym pierwsza powołana przesłanka nie została spełniona. Organ wskazał, że obie przesłanki muszą być spełnione łącznie a niespełnienie choćby jednej z nich czyni bezcelową analizę potencjalnego spełnienia drugiej i z tego powodu uznał, że żądanie skarżącego jest bezzasadne. Skargę na powyższą decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący, zarzucając naruszenie: 1. art. 8a ust. 1 i 2 ustawy zaopatrzeniowej poprzez błędną jego wykładnie i niezastosowanie wobec stwierdzenia przez organ braku przesłanek do jego zastosowania w stosunku do osoby skarżącego, pomimo wykazania przez stronę skarżącą spełnienia przesłanek zwartych w tym przepisie. 2. art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że pojęcie "krótkotrwałości" w przesłance określonej w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej należy interpretować w oparciu o wykładnię językową, tj. słownikowe znaczenie tych pojęć, podczas gdy powinny być one interpretowane indywidualnie, w kontekście każdej ze spraw rozpatrywanych przez organ, mając na względzie niepowtarzalność, różnorodność i specyfikę różnych stanów faktycznych. 3. art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. w z zw. z art. 6 k.p.a. w zw. z art. 8a ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o zaopatrzeniowej poprzez nieprzeprowadzenie przez organ w sposób wszechstronny i wnikliwy postępowania poprzedzającego wydanie zaskarżonej decyzji. 4. art. 10 § 1, 2 i 3 k.p.a. w zw. z art. 81 k.p.a. poprzez brak zapewnienia Skarżącemu czynnego udział w tym postępowaniu, uniemożliwienie Skarżącemu przed wydaniem decyzji wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań jak również brak utrwalenia w aktach sprawy Organu I instancji w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od ww. zasad. 5. art. 80 k.p.a. poprzez błędne dokonanie oceny przesłanki krótkotrwałości pełnienia służby, która jest sprzeczna z wykładnią autentyczną dokonaną przez autora zmiany do przepisów, tj. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji w odpowiedzi na interpelację posła na Sejm RP nr 19195 i braku dokonania przez organ indywidualnej oceny stanu faktycznego dotyczącego przebiegu służby skarżącego oraz weryfikacji informacji IPN o przebiegu służby. 6. art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak w uzasadnieniu decyzji elementów wskazujących na indywidualną ocenę sytuacji prawnej strony skarżącej, w szczególności rozważań dotyczących przesłanek wynikających z art. 7 k.p.a., którymi organ winien się kierować przy wydaniu decyzji uznaniowej W skardze rozwinął argumentację wskazując, że organ uznając, że w stosunku do Skarżącego nie zaistniała pierwsza z przesłanek określonych w art. 8a ust.1 ustawy zaopatrzeniowej, tj. przesłanka "krótkotrwałej służby przed dniem 31 lipca 1990 r." nie zasadnie odstąpił od badania drugiej z przesłanek uznając taką analizę za bezcelową. W jego ocenie stanowisko MSWiA wskazującego, iż w związku z faktem, iż służba na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b ustawy zaopatrzeniowej trwała przez okres 6 lat i 6 miesięcy to organ ten nie był władny zastosować uprawnienia wynikającego z art. 8 ustawy zaopatrzeniowej, z uwagi na fakt, iż znaczna część służby Skarżącego pełniona była na rzecz totalitarnego państwa nie znajduje potwierdzenia zarówno w powołanych przez organ przepisach jak i orzecznictwie. Podniósł, że skarżący jako funkcjonariusz Służby Bezpieczeństwa nie był zaangażowany w działalność przeciwko opozycji antykomunistycznej i nigdy nie uczestniczył w działaniach represyjnych i nigdy w toku wykonywanych tam czynności nie popełnił przestępstwa. Nie był uczestnikiem aparatu represji PRL w szczególności nikogo nie zatrzymywał ani nie pozbawiał wolności. Był cenionym funkcjonariuszem, a za wykonywanie swoich obowiązków służbowych był opiniowany pozytywnie. Po 1990 r. Skarżący dobrowolnie poddał się weryfikacji, przeszedł ją pozytywnie i otrzymał propozycję pracy w [...] Komendzie, gdzie pełnił służbę w Wydziale [...] - rozpoznawczym. Zauważył, że do 2007 r. pełnił wzorowo służbę wykorzystując swoje umiejętności i wiedzę, którą nabywał przez lata służby w celu budowy i organizacji nowo organizowanych służb w wolnej Polsce. Podkreślił, że za wzorową służbę odznaczono go brązową odznaką Zasłużony Policjant a nadto został odznaczony Brązowym Krzyżem Zasługi przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Aleksandra Kwaśniewskiego. Podniósł, że uzasadnienie decyzji uznaniowej powinno zawierać wszechstronną analizę zgromadzonego materiału dowodowego i wyczerpująco uargumentowane stanowisko organu. Powinno z niego wynikać także, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały rozważone i ocenione. Wskazał, że sprawie niniejszej nie dokonano wszechstronnej i wyczerpującej oceny dlaczego zdaniem organu przypadek skarżącego nie jest przypadkiem szczególnie uzasadnionym, a tym samym dlaczego wbrew twierdzeniom wnioskodawcy, nie może do niego znaleźć zastosowania wyłączenie stosowania art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy o zaopatrzeniowej. Uzasadnienie decyzji nie wskazuje faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, które nie pozwalałyby przyjąć, że w sprawie zachodzi podstawa do uwzględnienia wniosku Skarżącego i wyłączenia stosowania wobec niego art 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej. Skarżący wnosił o zbadanie przez Sąd zgodności zaskarżonej decyzji z prawem materialnym pod kątem przekroczenia przez organ administracyjny granic tzw. "uznania administracyjnego", jak również zweryfikowanie, czy w niniejszej sprawie nie naruszono zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego (tj. czy dokładnie wyjaśniono stan faktyczny, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes Skarżącego), a także czy respektowana była konstytucyjna zasada równości wobec prawa. Podnosił, że art. 10 § 1 k.p.a. stanowi, że organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań a tego skarżącemu nie zapewniono. Skarżący nie został zawiadomiony przez Organ I instancji o zebraniu materiału dowodowego przed wydaniem decyzji. W związku z powyższym wnosił o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji z dnia [...] stycznia 2021 r.; zobowiązanie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji do wydania, w terminie określonym przez Sąd, decyzji na podstawie art. 8a ustawy emerytalnej wyłączającej stosowanie wobec Skarżącego art. 15 c ustawy zaopatrzeniowej i zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem skargi jest decyzja organu z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wyłączenia stosowania wobec Skarżącego art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, w świetle kryteriów opisanych w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej p.p.s.a.), Sąd dopatrzył się w działaniu organu rozstrzygającego w niniejszej sprawie nieprawidłowości, zarówno, gdy idzie o ustalenie stanu faktycznego sprawy, jak i o zastosowanie do jego oceny przepisów prawa. W ocenie Sądu nie zostały wyjaśnione motywy podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja nie jest wyczerpująca. W ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że wydana w niniejszej sprawie decyzja jest decyzją uznaniową. Podkreślić należy, że uznanie administracyjne nie pozwala na dowolne działanie organu administracji publicznej, czy rozstrzyganie na podstawie przesłanek niemających obiektywnego uzasadnienia. Orzekający w sprawie organ jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy. Sąd kontrolując decyzję uznaniową, jest natomiast obowiązany zbadać, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 23 stycznia 2009 r., sygn. akt II OSK 1488/08 (pub.www.orzeczenia.nsa.gov.pl) stwierdził, że zakres badania decyzji posiadającej cechy uznania administracyjnego sprowadza się do oceny, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z odpowiednim zachowaniem procedury administracyjnej. Natomiast wybór rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego, dokonywany na podstawie kryteriów słuszności i celowości pozostaje poza kontrolą sądowoadministracyjną. Kontrola zaskarżonej decyzji przez sąd administracyjny sprowadza się zatem do oceny, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, czy organ wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia i czy wyboru tego rozstrzygnięcia dokonał po ustaleniu i rozważeniu wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności. W zaskarżonej decyzji Minister zawarł argumenty na uzasadnienie odmowy wyłączenia stosowania w stosunku do Skarżącego art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej i doszedł do wniosku, że nie spełnia on przesłanki, o której mowa w art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, gdyż służba na rzecz totalitarnego państwa, stanowiła okres 6 lat i 6 miesięcy (tj. od dnia [...] lutego 1984 r. do dnia [...] lipca 1990 r.), podczas gdy całkowity okres służby ww. wynosił 23 lata, 2 miesiące i 12 dni. Do wysługi emerytalnej zaliczono również okres zasadniczej służby wojskowej trwający 1 rok i 2 dni. Zdaniem organu służba na rzecz totalitarnego państwa trwała przez okres 6 lat i 6 miesięcy, co stanowi ok. 28% ogółu służby Skarżącego, i z tego powodu okres ten nie może być uznany za krótkotrwały, i tym samym organ stwierdził, że pierwsza powołana przesłanka nie została spełniona. W ocenie organu, służba nie jest krótkotrwała, niespełniona jest więc przesłanka z art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej. Rozważania w tej sprawie należy poprzedzić stwierdzeniem, że Naczelny Sąd Administracyjny m. in. w wyrokach: z dnia 13 grudnia 2019 r. sygn. akt I OSK 1895/19, z dnia z 21 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 1669/19 i z dnia 14 lipca 2020 r. sygn. akt I OSK 2514/19 stwierdził, że przepis art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej należy wykładać jako dany przez ustawodawcę organowi administracji publicznej instrument służący wszechstronnemu zbadaniu sprawy określonego funkcjonariusza w celu zweryfikowania, czy funkcjonariusz ten, objęty ustawowym domniemaniem "służby na rzecz totalitarnego państwa", jest w istocie osobą, która angażowała się w sposób bezpośrednio ukierunkowany na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji i którego prawa - z tego właśnie względu - zostały nabyte niesłusznie z perspektywy aksjologii demokratycznego państwa prawnego. Użyty w art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej zwrot "ze względu na" ukierunkowuje zatem na pewne istotne okoliczności mogące mieć znaczenie dla ustalenia zaistnienia "szczególnie uzasadnionych przypadków", którymi to okolicznościami są: krótkotrwała służba przed dniem 31 lipca 1990 r. oraz rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu powyższego wyroku I OSK 1895/19, "największe trudności interpretacyjne budzi wykładnia kryterium "krótkotrwałej służby przed dniem 31 lipca 1990 r." ze względu na bardzo wysoki stopień nieostrości pojęcia "krótkotrwałości", czyniący je w istocie pojęciem nieczytelnym. Należy przyjąć, że o ile przymiotnik "krótki" w podstawowym znaczeniu oznacza "mający małą długość (w stosunku do typowej) zwykłej długości czegoś" to bliskoznaczny przymiotnik "krótkotrwały" rozumiany jako "trwający krótko, szybko przemijający" (zob. B. Dunaj (red.): Słownik współczesnego języka polskiego, Warszawa 1999, tom 1, s. 431) akcentuje pewną trwałość w krótkim czasie, gdzie "krótkość" powinna być oceniana na tle "zwykłej długości czegoś". Skoro postępowanie prowadzone na podstawie art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej dotyczy indywidualnej sprawy administracyjnej, to konieczność uwzględniania indywidualnej sytuacji określonego funkcjonariusza sprawia, że punktem odniesienia dla ustalenia "krótkotrwałości służby przed 31 lipca 1990 r." powinien być cały okres służby pełnionej przez osobę, której dotyczy postępowanie prowadzone na podstawie art. 8a ust. 1 ustawy i na tym tle należy oceniać, czy okres służby tej osoby przed 31 lipca 1990 r. w stosunku do całego okresu służby tej osoby spełnia kryterium "krótkotrwałości". Jako pewna wskazówka interpretacyjna może w tym zakresie służyć treść art. 13c pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej. Skoro, zgodnie z tą regulacją, służby, która rozpoczęła się po raz pierwszy nie wcześniej niż 12 września 1989 r. ustawodawca w ogóle nie uznaje za służbę na rzecz totalitarnego państwa w rozumieniu art. 13b, to można przyjąć, że służba niespełniająca wymogu "rozpoczęcia się po raz pierwszy nie wcześniej niż w dniu 12 września 1989 r.", będąc jednak służbą w okresie "totalitarnego państwa" obejmującą okres około 10 miesięcy (tj. długość okresu wyznaczonego datami 12 września 1989 r. i 31 lipca 1990 r.) będzie służbą krótkotrwałą. Nie oznacza to jednak, że również służba wyrażana w latach nie będzie mogła być w realiach indywidualnej sprawy uznana za służbę krótkotrwałą". W niniejszej sprawie w ocenie Sądu służba na rzecz totalitarnego państwa trwająca 6 lat i 6 miesięcy, co stanowi ok. 28% ogółu służby Skarżącego nie może zarówno w ujęciu bezwzględnym tego okresu jak i w ujęciu proporcjonalnym do całkowitego okresu służby uznana być za krótkotrwałą. Należy również podnieść, że organ nie badał kwestii rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r. Ustawodawca nie ograniczył się do wskazania kryteriów "krótkotrwała służba przed dniem 31 lipca 1990 r." oraz "rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia", lecz kryteria te powiązał z przesłanką "szczególnie uzasadnionych przypadków", a zatem wyraźnie wyodrębnił przesłankę "szczególnie uzasadnionych przypadków", co w konsekwencji nie daje podstaw do przyjmowania, że wprowadził do tekstu ustawy nieostry zwrot "szczególnie uzasadnionych przypadków" po to tylko, by utożsamić go z kryteriami "krótkotrwałej służby przed dniem 31 lipca 1990 r." oraz "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia", skoro skutek taki mógłby osiągnąć rezygnując z odwoływania się do "szczególnie uzasadnionych przypadków". Ponadto "krótkotrwała służba przed dniem 31 lipca 1990 r." oraz "rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia" nie stanowią oddzielnych samoistnych przesłanek, ponieważ przez zwrot "ze względu na" dookreślają one treść "szczególnie uzasadnionych przypadków", ułatwiając obalenie domniemania służby charakteryzującej się zindywidualizowanym zaangażowaniem w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu. W konsekwencji brak spełnienia któregoś z kryteriów wskazanych w punktach 1 i 2 art. 8a ust. 1 ustawy nie wyłącza automatycznie możliwości spełnienia przesłanki "szczególnie uzasadnionych przypadków", lecz wymaga zbadania, czy służba określonej osoby, mimo że nie była "krótkotrwałą służbą przed dniem 31 lipca 1990 r.", bądź nie charakteryzowała się "rzetelnym wykonywaniem zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia", była służbą charakteryzującą się bezpośrednim zaangażowaniem w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego, czy też nie miała takiego charakteru, tj. była np. działalnością ograniczającą się do zwykłych, standardowych działań, czynności podejmowanych i wykonywanych w każdej służbie publicznej, tj. służbie na rzecz państwa jako takiego, a tym samym nie ma - z punktu widzenia aksjologicznych podstaw demokratycznego państwa prawnego - żadnych konotacji negatywnych. W tym drugim przypadku dopuszczalne jest przyjęcie, że wystąpiły w sprawie "szczególnie uzasadnione przypadki" obalające domniemanie służby charakteryzującej się zindywidualizowanym zaangażowaniem w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu. Wnikliwa analiza materiału dowodowego nie pozwala na domniemanie, że Skarżący utożsamiał się z ustrojem totalitarnym. Praca Skarżącego w [...] nie świadczy o tym, że jego działalność miała na celu umacnianie pozycji państwa totalitarnego, a nie była działalnością ograniczającą się do zwykłych, standardowych działań, czynności podejmowanych i wykonywanych w każdej służbie publicznej, tj. służbie na rzecz państwa jako takiego, a tym samym nie ma - z punktu widzenia aksjologicznych podstaw demokratycznego państwa prawnego - żadnych konotacji negatywnych. Na zakończenie należy odnotować, że w dniu 16 września 2020 r. Sąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów, po rozpoznaniu w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zagadnienia prawnego w sprawie o sygn. akt III UZP 1/20, podjął uchwałę o następującej treści: Kryterium "służby na rzecz totalitarnego państwa", określone w art. 13b ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, powinno być oceniane na podstawie wszystkich okoliczności sprawy, w tym także na podstawie indywidualnych czynów i ich weryfikacji pod kątem naruszenia podstawowych praw i wolności człowieka. Poczynione uwagi prowadzą do wniosku, że Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji dokonał błędnej wykładni przepisu prawa materialnego stanowiącego podstawę wydania zaskarżonej decyzji, a w konsekwencji nie przeprowadził rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy i w ten sposób naruszył art. 8a ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy oraz art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Organ będzie zobowiązany dokonać wnikliwej oceny całkowitego okresu służby ww. wynoszącego 23 lata, 2 miesiące i 12 dni w szczególności pod kątem szczególnie uzasadnionych przypadków, a następnie rozważyć czy w świetle zaprezentowanej przez Sąd wykładni art. 8a ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, w sprawie mamy do czynienia ze szczególnie uzasadnionym przypadkiem, pozwalającym pozytywnie załatwić wniosek strony. Uzasadnienie decyzji powinno być wyczerpujące, tak aby strona nie miała wątpliwości, dlaczego Minister rozstrzygnął w taki, a nie w inny sposób. Poczynione uwagi prowadzą do wniosku, że Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji dokonał błędnej wykładni przepisu prawa materialnego stanowiącego podstawę wydania zaskarżonej decyzji, a w konsekwencji nie przeprowadził rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy i w ten sposób naruszył art. 8a ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy oraz art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. W zakresie wnioskowanego przez Skarżącego zobowiązania organu do wydania konkretnego orzeczenia w określonym terminie Sąd stwierdza, że brak jest podstaw prawnych do wydania tego typu rozstrzygnięcia. Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 26.07.2026. · Źródło