II SA/Wa 1696/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Góraj po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. R. – redaktora naczelnego kwartalnika [...] w przedmiocie odmowy udzielenia informacji prasowej postanawia 1. odrzucić skargę; 2. zwrócić stronie skarżącej – M. R. – redaktorowi naczelnemu kwartalnika [...] kwotę 200 zł (dwieście złotych), tytułem zwrotu uiszczonego wpisu od skargi. Pismem z dnia 6 czerwca 2016 r. M. R. – redaktor naczelny kwartalnika [...] wystąpił do P. [...] S.A. w W. (w piśmie wymieniono Prezesa M. L.) z zapytaniem prasowym następującej treści: "Do naszej redakcji zwróciły się osoby będące zwolnionymi pracownikami T. w W. informując, że w okresie od grudnia 2015 r. był Pan równocześnie zatrudniony w T. cytując zgłoszenie "prawdopodobnie była to tzw. "telepraca" – Pan L. nie był widywany w pracy a obecnie prawdopodobnie jest w T. na urlopie bezpłatnym". Nie twierdzimy, że opisane sytuacje mają lub miały miejsce ale ponieważ dotarły one do nas w formie pisemnej bardzo prosimy o wyjaśnienie oraz udzielenie informacji i komentarza. Prosimy o potwierdzenie prawdziwości przedstawionych informacji oraz udzielenie nam informacji w trybie zapytania prasowego. Jeżeli nie zamierza Pan odpowiedzieć prosimy o pisemną odmowę wraz z uzasadnieniem przesłaną w terminie 3 (trzech) dni na nasz adres." Następnie pismem z dnia [...] lipca 2016 r., zatytułowanym "wezwanie ostateczne", M. R. – redaktor naczelny kwartalnika [...] wezwał P. [...] S.A. w W. do odpowiedzi na zapytanie prasowe z dnia [...] czerwca 2016 r. Pismem z dnia 24 sierpnia 2016 r., uzupełnionym pismem z dnia 10 października 2016 r. oraz pismem z dnia 01 grudnia 2016 r. M. R. – redaktor naczelny kwartalnika [...] złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na odmowę udzielenia informacji prasowej, o którą wnioskował pismem z dnia [...] czerwca 2016 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie, ewentualnie oddalenie. Następnie organ - przy piśmie z dnia 14 marca 2017 r. - przekazał Sądowi pismo organu z dnia 14 marca 2017 r., stanowiące odpowiedź na zapytanie prasowe strony skarżącej z dnia 6 czerwca 2016 r. W treści przedmiotowego pisma organ podniósł, że cyt.: "w odpowiedzi na zapytanie prasowe (dalej także "wniosek") z dnia [...] czerwca 2016 r. w sprawie potwierdzenia lub zaprzeczenia informacjom uzyskanym przez Redakcję [...] (dalej także "redakcję") od byłych pracowników T. (skrót nierozwinięty) w W., a które to informacje dotyczą sfery osobistej jednego z pracowników P. [...] S.A. (dalej także "spółka"), Spółka uprzejmie informuje, że z uwagi na treść wniosku i okoliczność, że sformułowane we wniosku pytania w sposób oczywisty nie dotyczą działalności spółki, zapytanie prasowe, bez dokonania pogłębionej analizy okoliczności sprawy, pozostawiono bez odpowiedzi, za co, szczególnie z uwagi na termin oczekiwania przez Redakcję na stanowisko, serdecznie przepraszamy. Pragniemy zauważyć, że dopiero informacja o przyjęciu przedmiotowej sprawy do rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej także WSA) i ponowna analiza treści wniosku w korelacji z obowiązującymi przepisami prawa doprowadziła do konkluzji, że wniosek Redakcji [...], nawet jeżeli złożony został w sposób uniemożliwiający jednoznaczne uznanie go za złożony przez podmiot uprawniony w rozumieniu art. 7 ust. 2 ustawy Prawo prasowe, jak też w swej treści jest całkowicie oderwany od "działalności" P. [...] S.A. w rozumieniu art. 4 ww. ustawy - nie powinien pozostawać bez odpowiedzi, z uwagi chociażby na poszanowanie zawodu dziennikarza i przyjętą przez spółkę politykę transparentności. W naszej ocenie, przedstawiona poniżej odpowiedź umożliwi także Redakcji ewentualne skonkretyzowanie skargi, co może mieć znaczenie w prowadzonym postępowaniu sądowo-administracyjnym, szczególnie że ze złożonej przez Redakcję skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie wynika ani na co skarga jest złożona (na bezczynność, na odmowę udzielenia informacji prasowej, czy może na odmowę udzielenia informacji publicznej), ani w jakim trybie została złożona (czy w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej, czy ustawy Prawo prasowe) i zasadnym byłoby doprecyzowanie treści tej skargi, co umożliwiłoby również prawidłowe odniesienie się do stawianych w niej zarzutów. Z uwagi na treść zapytania prasowego, z którego niestety nie wynika jednoznacznie, ani do kogo to pytanie jest skierowane, ani jak miałoby się odnosić do działalności Spółki, poniżej - w miarę możliwości - postaramy się odnieść wyczerpująco do wszystkich ewentualności. 1. Jeżeli pytanie zostało skierowane do P. [...] S.A., jako do spółki akcyjnej, to uprzejmie informujemy, że nie jest ono związane z działalnością Spółki w rozumieniu art. 4 ustawy Prawo prasowe, stosownie do przyjętej w orzecznictwie definicji, że za dane "o działalności" można uznać informacje: - dotyczące sposobu realizacji statutowych celów podmiotów obowiązanych; - odnoszące się do procesów prowadzących do realizacji statutowych celów obowiązanych; - istotne z punktu widzenia realizacji statutowych celów podmiotów obowiązanych. Tym samym odpowiedź na takie pytanie leży poza kompetencjami Spółki, oczywistym jest bowiem, że w zakresie przekazania informacji o stanie i formie zatrudnienia, pytanie to powinno być raczej skierowane do podmiotu zatrudniającego. Na marginesie pragniemy wskazać, że wszelkie wymagane prawem informacje dotyczące kompetencji członków zarządu Spółki dostępne są na jej stronie internetowej. W tym miejscu, w celu ułatwienia Redakcji pracy, w zakresie informacji na temat pracownika wymienionego w treści wniosku odsyłamy do linku: [...] 2. Jeżeli pytanie zostało skierowane do osoby wymienionej w treści wniosku, jako do osoby fizycznej, to pozostawienie go bez odpowiedzi jest oczywiście zasadne, szczególnie że dotyczy sfery osobistej tej osoby, a osoba ta nie jest osobą publiczną. 3. Jeżeli pytanie to zostało skierowane do Spółki w interesie społecznym, w celu zbadania prawidłowości funkcjonowania T., to przyjmując, że poprzez T. Redakcja miała na myśli urząd Transportowy Dozór Techniczny, uprzejmie informujemy, że jego działalność, w tym także sposób zatrudniania pracowników, regulowana jest odpowiednimi przepisami prawa, urząd ten działa na podstawie przepisów prawa i w jego granicach a rozstrzygnięcia wydawane są w formie decyzji administracyjnych. Jeżeli Redakcja pośredniczy zatem w jakimkolwiek sporze sądowym w przedmiocie wzruszenia wydawanej przez ten urząd decyzji, to informujemy, że istotnie, wydanie takiej decyzji przez osobę nieuprawnioną, lub osobę podlegającą z mocy prawa wyłączeniu z postępowania, stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności tej decyzji a okoliczność taką można podnieść na każdym etapie postępowania lub też po jego zakończeniu. 4. Jeżeli pytanie zostało skierowane do Spółki, w celu oceny prawidłowości zatrudniania pracowników przez T. w formie telepracy, to należy zauważyć, że okoliczność, czy w danym zakładzie pracy (urzędzie) praca jest świadczona w formie telepracy, czy też nie, regulowana jest przez osoby zarządzające lub kierujące daną jednostką organizacyjną, a ocena tego i udzielanie informacji w tym zakresie nie należy do obowiązków innych podmiotów. W tym miejscu pragniemy tylko zwrócić uwagę Redakcji na fakt, że "telepraca" jest uregulowana przez ustawodawcę w Kodeksie pracy a przyjęcie przez strony stosunku pracy takiej formy świadczenia pracy nie powinno być powodem do potencjalnej dyskryminacji tych osób, czy też próby ich piętnowania, szczególnie przez osoby zobowiązane do działania zgodnie z etyką zawodową i zasadami współżycia społecznego, w granicach prawa. Przekazując powyższą odpowiedź P. [...] S.A. na złożone zapytanie prasowe, pragniemy jeszcze poinformować - po uprzednim uzyskaniu zgody osoby wymienionej w pytaniu prasowym z imienia i nazwiska na przekazanie informacji leżącej w jej sferze prywatności - że pracownik ten nie jest zatrudniony w T. ani w formie telepracy, ani w innej formie, jak też nie przebywa na urlopie bezpłatnym w T. Mamy nadzieję, że przekazana odpowiedź w całości, lub przynajmniej jakaś jej część, w zależności od intencji Redakcji niewyrażonej w pytaniu prasowym, okaże się wystarczająca i satysfakcjonująca.". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Ustawa z dnia 26 stycznia 1984 r. – Prawo prasowe (Dz. U. Nr 5, poz. 24 ze zm.) zapewnia ochronę sądowoadministracyjną w sprawach odmowy udzielenia informacji prasowej i w sytuacji niezachowania wymogów formy tej odmowy. Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się więc do wykładni art. 4 ust. 3 powołanej ustawy i do oceny stanu faktycznego przez jej pryzmat. Powyższa norma prawna stanowi, iż w przypadku odmowy udzielenia informacji, na żądanie redaktora naczelnego, odmowę doręcza się zainteresowanej redakcji w formie pisemnej, w terminie trzech dni; odmowa powinna zawierać oznaczenie organu, jednostki organizacyjnej lub osoby, od której pochodzi, datę jej udzielenia, redakcję, której dotyczy, oznaczenie informacji będącej jej przedmiotem oraz powody odmowy. Z kolei, stosownie do ust. 4 tego przepisu, odmowę, o której mowa w ust. 3, lub niezachowanie wymogów określonych w tym przepisie, można zaskarżyć do sądu administracyjnego w terminie 30 dni; w postępowaniu przed sądem stosuje się odpowiednio przepisy o zaskarżaniu do sądu decyzji administracyjnych. Z powołanego przepisu wynika, że skarga do sądu administracyjnego, wnoszona w trybie ustawy – Prawo prasowe, przysługuje w sytuacji, gdy – po pierwsze – został złożony wniosek o udzielenie informacji przez podmiot należący do kategorii pojęciowej "prasa", po drugie – gdy wniosek ten dotyczył informacji prasowej (określonej przedmiotowo w art. 3a lub 4 ust. 1) i po trzecie – gdy odmówiono udzielenia informacji w formie pisemnej, ewentualnie odmówiono udzielenia informacji prasowej, nie zachowując wymogów formy tej odmowy (przedmiot zaskarżenia). W rozpoznawanej sprawie Redaktor Naczelny jest podmiotem mieszczącym się w kategorii pojęciowej "prasa". Także żądanie udostępnienia informacji prasowej (spełniające walor informacji publicznej) zawarte w piśmie z dnia [...] czerwca 2016 r. skierowanym do P. [...] S.A. w W., zważywszy na treść jej art. 3a Prawa prasowego, spełnia kryterium przedmiotowe stosowania tej ustawy. Wniosek skarżącego stanowi więc zapytanie prasowe. Informacja prasowa jest zaś pojęciem szerszym od pojęcia "informacji publicznej", zawierającym informacje o szeroko pojętej działalności podmiotu zobowiązanego do udzielenia informacji prasowej, w tym także informacji o podjętych w sprawie czynnościach przez podmiot zobowiązany. W myśl art. 4 ust. 3 powołanej ustawy – Prawo prasowe, jeśli podmiot zobowiązany do udzielenia informacji prasowej odmówi jej udzielenia, to – na żądanie redaktora naczelnego – ma obowiązek doręczenia odmowy zainteresowanej redakcji w formie pisemnej, zgodnie z wymogami określonymi w tym przepisie, czyniąc to w terminie trzech dni. Z przepisów ustawy – Prawo prasowe jednoznacznie wynika, że ustawodawca nie określił terminu udzielenia informacji prasowej przez podmioty obowiązane do jej udostępnienia, jak uczynił to w odniesieniu do informacji publicznej, wskazując w art. 13 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej, że udostępnienie informacji na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, z wyjątkiem sytuacji przewidzianej w art. 13 ust. 2 i art. 15 ust. 2 ustawy. Przyjąć zatem należy, że informacja prasowa powinna zostać udzielona bez nieuzasadnionej zwłoki, a więc niezwłocznie, co ma przede wszystkim umożliwić prasie działanie możliwie szybkie, zgodnie z przepisami Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, jak i ustawy – Prawo prasowe (art. 1 ustawy). Jeśli natomiast podmiot obowiązany ignoruje złożony wniosek, nie zamierza udzielić informacji prasowej, ewentualnie odmawia jej udostępnienia, wówczas materializuje się uprawnienie redaktora naczelnego do wystąpienia z żądaniem doręczenia odmowy na piśmie. Zgłoszenie żądania otwiera trzydniowy termin na udzielenie odmowy w formie pisemnej. Doręczenie pisemnej odmowy otwiera z kolei trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Analogicznie jest w przypadku niezachowania wymogów formy odmowy, a więc także wówczas, gdy podmiot zobowiązany do udzielenia informacji prasowej w ogóle nie zachowuje pisemnej formy odmowy, tzn. milczy wobec żądania redaktora naczelnego doręczenia odmowy na piśmie, nie rozpoznając jego wystąpienia. Ma to znaczenie dla wyjaśnienia problemu ewentualnej bezczynności podmiotu obowiązanego do udzielenia informacji prasie. W takim bowiem przypadku bezskuteczny upływ trzydniowego terminu na wydanie pisemnej odmowy otwiera trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 11 grudnia 2001 r. o sygn. akt II SAB 254/01 (publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl) stwierdził, że zważywszy na istotę bezczynności organu, polegającą na braku reakcji procesowej na żądanie strony postępowania oraz cel skargi na bezczynność, polegający na uzyskaniu wyroku sądu administracyjnego zobowiązującego organ do wydania stosownego aktu, należy przyjąć, że w sprawach o udzielenie informacji prasowej (w sprawach prasowych) taka bezczynność nie istnieje, lecz oznacza odmowę udzielenia informacji, w rozumieniu art. 4 ust. 3 i 4 ustawy – Prawo prasowe. Wynika z tego, że w sprawach o udzielenie informacji prasowej nie ma podstaw prawnych, by przedmiotem skargi czynić bezczynność podmiotu zobowiązanego do jej udzielenia (patrz postanowienie WSA w Warszawie z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II SA/Wa 1893/12, wyrok NSA z dnia 25 kwietnia 2012 r. sygn. akt I OSK 284/12). Warto także zwrócić uwagę, że wspomniany trzydniowy termin na wydanie pisemnej odmowy na żądanie redaktora naczelnego ma w tych sprawach podwójne znaczenie prawne. Ma nie tylko służyć dyscyplinowaniu podmiotów obowiązanych do udzielania informacji prasowej (z pewnością z tego względu ustawodawca zrezygnował z określenia terminów, w jakich winno dojść do udzielenia informacji prasowej), ale także – jako tryb zmierzający do uruchomienia środka zaskarżenia – stanowi kryterium czasowe, mające wpływ na liczenie terminu do wniesienia skargi, jako że jej przedmiotem może być tylko odmowa udzielenia informacji prasowej, względnie niezachowanie wymogów formy odmowy, które tworzą w tego rodzaju sprawach przedmiot zaskarżenia, w których to sprawach ustawodawca zdecydował o odpowiednim stosowaniu w postępowaniu przed sądem administracyjnym przepisów o zaskarżaniu do sądu decyzji administracyjnych. Powyższe oznacza, że w omawianym rodzaju postępowania sąd administracyjny może dokonać merytorycznej oceny zasadności skargi na odmowę udzielenia informacji prasowej (odmowę wyrażoną w formie pisemnej, jak i odmowę, której wymogów formy nie zachowano), jeśli w sprawie doszło do odmowy i został wyczerpany tryb z art. 4 ust. 3 ustawy – Prawo prasowe - jako warunek dopuszczalności skargi. W niniejszej sprawie Redaktor Naczelny czyniąc przedmiotem skargi do Sądu odmowę (art. 4 ust. 3 Prawa prasowego) udzielenia informacji prasowej, działał w mylnym przekonaniu, że pytana Spółka odmówiła mu udzielenia takowej informacji. Z akt sprawy nie wynika zaś, aby adresat zapytania przed wniesieniem skargi do Sądu w jakikolwiek sposób wyraził wolę odmowy udostępnienia wnioskowanej informacji prasowej. Przed złożeniem przedmiotowej skargi do Sądu na odmowę udzielenia informacji prasowej, wnioskowanej pismem z dnia [...] czerwca 2016 r., Redaktor Naczelny nie zażądał w formie pisemnej odmowy udzielenia informacji prasowej, jak tego wymaga art. 4 ust. 3 ustawy – Prawo prasowe. Niezgłoszenie przedmiotowego żądania sprawia, że nie został otwarty trzydniowy termin na udzielenie pisemnej odmowy, toteż nie doszło do otwarcia trzydziestodniowego terminu do wniesienia skargi na odmowę udzielenia informacji prasowej, względnie niezachowania wymogów formy odmowy. Tym samym skarżący pominął całkowicie tryb umożliwiający mu skuteczne wniesienie skargi do sądu administracyjnego. Nie zażądał bowiem pisemnej odmowy udzielenia informacji, co po jej doręczeniu, względnie po bezskutecznym upływie trzydniowego terminu, określonego w art. 4 ust. 3 ustawy – Prawo prasowe, otworzyłoby trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi do sądu administracyjnego – odpowiednio – na odmowę udzielenia informacji prasowej lub niezachowanie wymogów formy odmowy. W realiach faktycznych niniejszej sprawy nie sposób było przyjąć, że pismo Redaktora Naczelnego z dnia [...] lipca 2016 r. skierowane do adresata zapytania prasowego, było opisanym w art. 4 ust. 3 ustawy - Prawo prasowe żądaniem odmowy udzielenia informacji prasowej w formie pisemnej. Sama strona traktowała je bowiem (co wynika z jego treści), jako ostateczne wezwanie do udzielenia odpowiedzi na zapytanie prasowe. Brak jest też przesłanek uzasadniających możliwość dokonania rozszerzającej wykładni przy ocenie charakteru omawianego pisma z [...] lipca 2016 r. Prawo prasowe stanowi bowiem szczególną regulację. Jej twórca uzależnił zaś możliwość żądania informacji prasowej (jak i skarżenia odmowy jej udzielenia), od ścisłego spełnienia bardzo kazuistycznych przesłanek formalnych. To zaś wyklucza możliwość odkodowywania woli Redaktora Naczelnego wbrew jasno wyartykułowanym przez niego w piśmie z [...] lipca 2016 r. twierdzeń i wniosków procesowych. Skoro zatem Redaktor Naczelny nie wyczerpał trybu poprzedzającego wniesienie skargi w sprawach prasowych, o którym mowa w art. 4 ust. 3 ustawy – Prawo prasowe, to wniesioną skargę należy uznać za niedopuszczalną i podlegającą odrzuceniu. Z tych względów, stosując art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji postanowienia. Na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 oraz § 2 ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, Sąd zwrócił M. R. – redaktorowi naczelnemu kwartalnika [...] kwotę 200 zł, tytułem zwrotu wpisu sądowego od wniesionej skargi. Na marginesie podkreślenia wymagała też okoliczność, iż w znajdującym się w aktach sprawy piśmie Spółki z 14 marca 2017 r., skierowanym do podmiotu inicjującego postępowanie, znajduje się odpowiedź na sporne zapytanie prasowe z dnia [...] czerwca 2016 r.