II SA/Wa 1697/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska (spr.), Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska, WSA Andrzej Kołodziej, Protokolant Mateusz Rogala, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lutego 2009 r. sprawy ze skargi A. S. przedstawicielki ustawowej małoletniej K. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Decyzją z dnia [...] września 2008 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpatrzeniu sprawy z wniosku A. S. – przedstawicielki ustawowej małoletniej K. M. - o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku postanowił, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymać w mocy decyzję podjętą w dniu [...] lipca 2008 r. nr [...] odmawiającą przyznania K. M. świadczenia w drodze wyjątku, po zmarłym ojcu R. M. W uzasadnieniu Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełni łącznie następujące warunki: ─ jest lub był osobą ubezpieczoną lub członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, ─ nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, ─ nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, ─ nie ma niezbędnych środków utrzymania. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ nie stwierdził istnienia przesłanek umożliwiających uwzględnienie wniosku o przyznanie świadczenia. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej, a zatem w pierwszej kolejności bada się uprawnienia jakie przysługiwałyby tej osobie. Również szczególna okoliczność, o której mowa w przytoczonym powyżej przepisie, odnosi się do osoby zmarłej. Za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 powołanej ustawy uważa się wyłącznie zdarzenie lub trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Organ wskazał, że ojciec dziecka na przestrzeni 45 lat życia miał udowodniony okres ubezpieczenia wynoszący 4 lata, 7 m-cy i 14 dni i uznał, że okres ten jest nieadekwatny do wieku ubezpieczonego. Analizując przebieg ubezpieczenia zmarłego Prezes ZUS podał też, że niespełnienie przez R. M. warunków do świadczenia w trybie zwykłym nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym, bowiem u ubezpieczonego w ustalonych okresach nieskładkowych (18.08.1981 r. - 03.07.1983 r., 08.06.1985 r. - 25.03.2002 r. oraz 01.07.2002 r. – 31.01.2006 r.) nie była orzeczona całkowita niezdolność do pracy z powodu choroby. Ponadto organ podniósł, że w sprawie nie występuje przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania, ponieważ wykazany w dokumentach zgromadzonych w aktach rentowych, przypadający na jedną osobę w rodzinie, dochód wynosi 1605,50 zł brutto, a tym samym przekracza kwotę najniższej emerytury, która od 1 marca 2008 r. wynosi 636,29 zł. Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2008 r. stała się przedmiotem skargi A. S. wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji A. S. zarzuciła naruszenie art. 83 ustawy emerytalnej poprzez przyjęcie przez organ rentowy, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki uzasadniające przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, a także naruszenie art. 75, art. 77 i art. 80 k.p.a., z uwagi na pominięcie przez organ dowodów dotyczących stanu zdrowia córki – K. M. i orzeczonego wobec niej stopnia niepełnosprawności oraz kosztów jej utrzymania w zestawieniu z wysokością dochodów osiąganych przez jej matkę. W uzasadnieniu skargi A. S. podała, że skoro zmarły ojciec dziecka dobrowolnie łożył na utrzymanie dziecka przekazując każdego miesiąca kwotę 1.000 zł, a skarżąca zamieszkując w innym miejscu niż ojciec dziecka nie miała - poza umową o pracę na czas nieokreślony zawartą w 2006 r. przez R. M. - dostępu do innych dokumentów wskazujących na okresy jego zatrudnienia, a tym samym nie miała podstaw, aby przypuszczać, że ojciec dziecka nie został zgłoszony do ubezpieczenia lub, że jego okres ubezpieczenia był zbyt krótki. Skarżąca wskazała, że okoliczność regularnego łożenia na utrzymanie córki uprawdopodabnia zatem fakt, że to w istocie pracodawcy ojca dziecka, nie dopełnili ciążących na nich obowiązków i nie zgłosili go do ubezpieczenia. Zaznaczyła, że organ rentowy tego rodzaju możliwości nie wziął w ogóle pod uwagę. Zwróciła także uwagę, że córka posiada orzeczony stopień niepełnosprawności i wymaga stałej opieki, co łącznie z jej wiekiem dowodzi, że spełniona jest trzecia przesłanka, a mianowicie niemożność podjęcia pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym. W końcowej części uzasadnienia skargi zaznaczyła, że organ pominął rzeczywiste środki pozostające w dyspozycji skarżącej, które po odliczeniu wszystkich miesięcznych wydatków, wynoszą ok. 250 zł i są zdecydowanie niższe od kwot przyjętych przez organ. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że jeżeli zaskarżona decyzja prawa nie narusza, sąd obowiązany jest skargę oddalić. Zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę postępowanie przeprowadzone zostało zgodnie z wymogami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000 r. Nr 93, poz. 1071 ze zm.), a ustalenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie braku spełnienia łącznie wszystkich przesłanek uprawniających do przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest prawidłowe. Decyzja odmawiająca wymienionego świadczenia nie narusza zatem prawa. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), zwanej dalej również ustawą o emeryturach i rentach. Powołany przepis pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nie przekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. Podkreślić przy tym należy, że ustawa nie gwarantuje jego wypłaty, pozostawiając przyznanie świadczenia uznaniowej decyzji Prezesa ZUS. Możliwość decydowania na zasadzie uznania administracyjnego nie oznacza jednak - co wymaga podkreślenia - że organ ma całkowitą i niekontrolowaną swobodę podczas rozpatrywania wniosku o przyznanie świadczenia. W postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w tej ustawie stosuje się bowiem - zgodnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach - przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Prezes ZUS podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczenia przyznawanego w drodze wyjątku, jest zatem, związany rygorami procedury administracyjnej określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania. Jednym z warunków przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest zaistnienie szczególnych okoliczności, z powodu których nie zostały spełnione warunki ustawowe uzyskania świadczenia. Akta sprawy nie pozwalają przyjąć, aby zachodziły szczególne okoliczności o jakich mowa w powołanym wyżej art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Z akt tych wynika, że zmarły w wieku 45 lat ojciec małoletniej K. M. legitymował się jedynie łącznym okresem ubezpieczenia wynoszącym 4 lata, 7 miesięcy i 14 dni, a w czasie niewykonywania zatrudnienia R. M. nie był uznany za osobę całkowicie niezdolną do pracy ze względu na stan zdrowia. W sprawie nie zostały również wykazane inne szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w podjęciu zatrudnienia i nabyciu przez zmarłego ojca dziecka uprawnień do świadczenia ustawowego. W ocenie Sądu, za okoliczność szczególną uznać należy wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (v. wyrok NSA w Warszawie z dnia 16 czerwca 2000 r., sygn. akt II SA 306/00). Okoliczność łożenia na utrzymanie dziecka, którą to okoliczność skarżąca powołuje jako okoliczność szczególną i jednocześnie jako dowód na ewentualne zatrudnienie ojca dziecka, nie znajduje potwierdzenia w dowodach znajdujących się w aktach sprawy, według których przez okres wynoszący aż 22 lata, 4 miesiące i 7 dni ojciec dziecka nie podejmował żadnego zatrudnienia ani nie wykonywał żadnej innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Prezes ZUS podjął przy tym wszelkie niezbędne kroki do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, o czym świadczy choćby wystąpienie organu do płatnika składek ojca dziecka – Przedsiębiorstwa [...] dokonane w ramach ponownej analizy okresu ubezpieczeniowego R. M. W świetle powyższego, ustalenia organu co do braku spełnienia przestanki szczególnych okoliczności należy uznać za prawidłowe. W myśl wcześniejszych wywodów w przedmiocie kumulatywnego charakteru warunków z art. 83 ust. 1 cyt. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, stwierdzić należy, iż już sam brak szczególnych okoliczności przesądza o niemożności uwzględnienia wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Sąd podziela również pogląd organu w zakresie niespełnienia przez skarżącą przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania, co wyklucza K. M. z kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia. Kwota 1605,50 zł brutto przypadająca miesięcznie na jedną osobę w rodzinie nie może być uznana za brak niezbędnych środków utrzymania. Sytuacja skarżącej i jej małoletniego dziecka może być uznana za trudną, a środki, jakimi dysponuje za niewystarczające na zaspokojenie wszystkich potrzeb, jednakże z pewnością – przy uwzględnieniu, że dochód na osobę w rodzinie jest wyższy od najniższej emerytury – organ nie miał podstaw do stwierdzenia, że skarżąca nie dysponuje niezbędnymi środkami utrzymania. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny, w powołanym przez organ w decyzji wyroku z dnia 15 kwietnia 2002 r., sygn. akt II SA 4189/2001, zgodnie z którym niezbędnych środków utrzymania nie można utożsamiać z wystarczającymi środkami utrzymania. A. S. w czasie, gdy wydana i doręczona jej została decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych posiadała pracę, z której uzyskiwała wynagrodzenie wystarczające na pokrycie niezbędnych potrzeb dziecka. Z przytoczonych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i stąd, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.