II SA/Wa 1700/23
WyrokWSA w Warszawie2024-04-08
Skład orzekający: Piotr Borowiecki, Izabela Głowacka-Klimas, Mateusz Rogala
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji prawidłowo zinterpretował i zastosował art. 8a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, odmawiając wyłączenia stosowania przepisów obniżających świadczenie emerytalne wobec funkcjonariuszki, która pełniła służbę w Służbie Bezpieczeństwa PRL?Ratio decidendi
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji dopuścił się istotnego naruszenia przepisów prawa, w tym art. 153 P.p.s.a., poprzez brak zastosowania się do oceny prawnej wyrażonej w poprzednim wyroku WSA w Warszawie. Organ nie dokonał indywidualnej oceny służby skarżącej pod kątem jej zaangażowania w realizację zadań państwa totalitarnego i naruszenia praw człowieka, co jest niezbędne do oceny, czy zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek" pozwalający na wyłączenie stosowania restrykcyjnych przepisów emerytalnych.Stan faktyczny
Skarżąca Z. D. wniosła o wyłączenie stosowania wobec niej przepisów obniżających świadczenie emerytalne, argumentując, że jej służba w Grupie Paszportów w latach 1985-1990 miała charakter wyłącznie administracyjny i nie wiązała się z działalnością w organach bezpieczeństwa PRL. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji dwukrotnie odmówił uwzględnienia wniosku, uznając, że skarżąca pełniła służbę na rzecz totalitarnego państwa i nie zaszły przesłanki do zastosowania art. 8a ustawy. WSA w Warszawie uchylał poprzednie decyzje Ministra, wskazując na potrzebę indywidualnej oceny sprawy. W ostatniej zaskarżonej decyzji Minister ponownie odmówił, powołując się na analizę akt osobowych i ocenę służby skarżącej.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2023 r.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Borowiecki (spr.), Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas, Asesor WSA Mateusz Rogala, , Protokolant specjalista Joanna Głowala, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi Z. D. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wyłączenia stosowania przepisów ustawy uchyla zaskarżoną decyzję.
Zaskarżoną decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2023 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej także: "Minister" lub "organ"), działając na podstawie art. 8a ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r., poz. 1626 ze zm. - dalej także: "ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy"), po rozpatrzeniu wniosku Z. D. (dalej także: "skarżąca" lub "strona skarżąca") odmówił wyłączenia stosowania wobec skarżącej przepisów art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy.
Do wydania zaskarżonej decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji doszło w następującym stanie faktycznym.
Wnioskiem z dnia [...] października 2017 r. skarżąca Z. D. zwróciła się do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o zastosowanie wobec niej art. 8a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy.
W uzasadnieniu ww. wniosku skarżąca szczegółowo opisała przebieg swojej służby wskazując m.in., że w okresie od dnia 1 grudnia 1985 r. do dnia 1 lutego 1990 r. (okres zaliczony do służby na rzecz totalitarnego państwa) pracowała w Grupie Paszportów, wykonując wyłącznie czynności administracyjne. Dodała, że nigdy nie pełniła służby w organach bezpieczeństwa oraz, że nigdy nie uczestniczyła w szkoleniach dla funkcjonariuszy tych służb, ponadto została pozytywnie zweryfikowana, co pozwoliło jej na kontynuowanie służby z wielką pasją i powołaniem. Skarżąca poinformowała, że decyzja o ponownym ustaleniu wysokości emerytury jest dla niej bardzo krzywdząca i niezrozumiała, tym bardziej biorąc pod uwagę jej całkowity, ponad 31-letni staż służby, a także jej poświęcenie podczas służby, która była pełniona z narażeniem życia i zdrowia. Skarżąca nadmieniła m.in., że w wyborach samorządowych została wybrana radną Powiatu [...] na okres 2010-2014.
W wyniku rozpatrzenia wniosku strony skarżącej Minister decyzją z dnia [...] marca 2019 r., nr [...] odmówił wyłączenia stosowania wobec skarżącej przepisów art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, stwierdzając w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, że w przypadku strony skarżącej przesłanki zastosowania art. 8a ust. 1 cyt. ustawy nie zostały spełnione.
Skarżąca 9 kwietnia 2019 r. (data wpływu do organu) złożyła wniosek do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ww. decyzją.
Minister decyzją z [...] lipca 2019 r., nr [...] po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, postanowił utrzymać w mocy decyzję nr [...] z dnia [...] marca 2019 r.
Pismem z dnia 23 sierpnia 2019 r, (data wpływu do organu: 27 sierpnia 2019 r.) skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę, na ww. decyzję
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 9 lipca 2020 r., (sygn. akt II SA/Wa 2221/19) uchylił zaskarżoną decyzję Ministra nr [...] z dnia [...] lipca 2019 r. oraz poprzedzającą ją decyzję nr [...] z dnia [...] marca 2019 r. Przedmiotowy wyrok wraz z aktami sprawy oraz uzasadnieniem i stwierdzeniem jego prawomocności z dniem 24 września 2020 r., wpłynął do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w dniu 12 października 2020 r.
Minister decyzją nr [...] z [...] stycznia 2021 r. odmówił wyłączenia stosowania wobec skarżącej art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy.
Skarżąca pismem z dnia 14 lutego 2021 r. (data wpływu do organu: 9 lutego 2021 r.) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na ww. decyzję.
Wyrokiem z dnia 18 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 731/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Ministra nr [...] z dnia [...] stycznia 2021 r. Przedmiotowy wyrok wraz z aktami sprawy oraz uzasadnieniem i stwierdzeniem jego prawomocności z dniem 7 sierpnia 2021 r., wpłynął do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w dniu 6 września 2021 r.
W wyniku ponownego rozpatrzenia wniosku strony skarżącej Minister, działając na podstawie art. 8a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2023 r. odmówił wyłączenia stosowania wobec skarżącej przepisów art 15c, art. 22a i art. 24a tej ustawy.
W uzasadnieniu decyzji Minister zauważył na wstępie, że z akt sprawy wynika, iż skarżąca został zwolniona ze służby w Policji z dniem [...] maja 2017 r., nabywając prawo do emerytury, których wysokość ustalono z uwzględnieniem odpowiednio art. 15c ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy.
Organ wskazał, że Instytut Pamięci Narodowej - Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu uznał za służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, okres od dnia [...] grudnia 1985 r. do dnia [...] stycznia 1990 r., tj. okres 4 lat i 2 miesięcy. Jednocześnie, w sprawie ustalono, że całkowity okres służby skarżącej wynosił 31 lat, 5 miesięcy i 17 dni.
Minister stwierdził, że z kopii akt osobowych o sygn. [...], przekazanych przez Instytut Pamięci Narodowej - Komisję Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu wynika m.in., że skarżąca rozpoczęła swoją karierę zawodową z dniem [...] grudnia 1985 r. w Służbie Bezpieczeństwa Rejonowego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Wyszkowie na stanowisku maszynistki, gdzie pracowała do czasu likwidacji i transformacji struktur formacji związanych ze zmianami ustrojowymi w Polsce.
Ponadto, organ podniósł, że Komendant Główny Policji w piśmie z dnia [...] marca 2018 r., nr [...], przekazał informację dotyczącą przebiegu służby skarżącej, wskazując, że ze zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika, iż skarżąca po 12 września 1989 r. rzetelnie wykonywała zadania i obowiązki w okresie służby w Policji. Z pisma tego wynikało jednocześnie, że skarżąca wielokrotnie otrzymywała awans w stopniu służbowym, a także podnoszono jej kwotę uposażenia zasadniczego. Ponadto w 2012 r. została odznaczona Srebrnym Medalem Za Długoletnią Służbę.
Jednocześnie, Komendant Główny Policji wskazał, że w aktach osobowych nie odnaleziono informacji o udzielonych skarżącej karach dyscyplinarnych. Komendant Główny Policji poinformował także, iż brak jest dokumentów potwierdzających udział skarżącej w zadaniach, które mogły stanowić zagrożenie dla życia i zdrowia.
Minister w uzasadnieniu decyzji wyjaśnił, że na podstawie art. 8a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy minister właściwy do spraw wewnętrznych, w drodze decyzji, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, może wyłączyć stosowanie art. 15c, art. 22a i art. 24a w stosunku do osób pełniących służbę, o której mowa w art. 13b, ze względu na: 1) krótkotrwałą służbę przed 31 lipca 1990 r. oraz 2) rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po 12 września 1989 r. w szczególności z narażeniem zdrowia i życia.
Organ podkreślił, że wskazany wyżej przepis art. 8a cyt. ustawy w pierwszym rzędzie nakłada na organ obowiązek weryfikacji spełnienia przez stronę wspomnianych przesłanek, które są nieostre, co oznacza, że intencją ustawodawcy było zagwarantowanie uprawnionemu organowi możliwości indywidualnego podejścia do każdej sprawy, poprzez wprowadzenie uznania administracyjnego.
Analizując pierwszą z formalnych przesłanek, Minister wskazał, że krótkotrwałość musi być każdorazowo oceniana indywidualnie, jednak z zastrzeżeniem, że winna być ona rozpatrywana przede wszystkim w ujęciu bezwzględnym, jako długość okresu służby na rzecz totalitarnego państwa.
Minister wyjaśnił, że krótkotrwałość jest wprawdzie pojęciem nieostrym, w zakresie którego trudno określić choćby przybliżoną definicję, jednak oparłszy się na wykładni językowej organ stwierdził, że krótkotrwałość jest tożsama z nietrwałością, przelotnością lub chwilowością. Przytoczył również z Wielkiego słownika wyrazów bliskoznacznych (Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005 r.) synonimy ww. słowa.
Organ dodał jednocześnie, że pierwszeństwo wykładni językowej jest powszechnie akceptowane w orzecznictwie i piśmiennictwie, jednak przy rozpatrywaniu sprawy w trybie art. 8a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, po dokonaniu wykładni językowej, zasadne jest również odwołanie się do wykładni autentycznej, zgodnie z którą przepis ma być tłumaczony tak, aby był najbardziej przydatny do osiągnięcia celu ustawy. Dodatkowo zawarł informację, że na etapie prac komisji sejmowych, kiedy została przedstawiona propozycja wprowadzenia ww. przepisu, sygnalizowano, iż wprowadzenie do ustawy tak nieostrego pojęcia jakim jest "krótkotrwałość" może napotkać problemy interpretacyjne. W konsekwencji powyższego zgłoszono propozycję uwzględnienia w prowadzanym przepisie jednoznacznego progu procentowego wynoszącego 20% całego okresu służby, po przekroczeniu którego w sposób niebudzący wątpliwości można byłoby stwierdzić brak zaistnienia owej krótkotrwałości. Jednakże przedmiotowa poprawka - o której mowa powyżej - nie zyskała akceptacji komisji sejmowej, stąd też ostatecznie uchwalono przepis art. 8a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy zawierający określenie "krótkotrwała służba". W świetle powyższego Minister uznał, że należy stwierdzić, iż rzeczywistą wolą projektodawcy było pozostawienie uznaniowego charakteru ww. przepisu, pozwalającego w wyjątkowych sytuacjach wyłączyć - ograniczenia w zakresie uprawnień emerytalno-rentowych wprowadzonych w stosunku do osób, które pełniły służbę na rzecz totalitarnego państwa.
Analizując przesłankę rzetelnego wykonywania obowiązków po 12 września 1989 r. Minister wyjaśnił, że stanowi ona również przesłankę o charakterze nieostrym, która powinna być każdorazowo oceniona indywidualnie. W oparciu o wykładnię językową, organ wskazał, że pojęcie rzetelności w ujęciu określającym postawę oraz jakość wykonywania zadań i obowiązków zawodowych definiować należy jako sumienne, solidne i dokładne wykonywanie swojej pracy - przyjętych na siebie obowiązków. Przytoczył również z Wielkiego słownika wyrazów bliskoznacznych (Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005 r.) synonimy ww. słowa
W ocenie organu, zwrot "szczególnie z narażeniem zdrowia i życia" traktować należy jako czynnik podnoszący wartość rzetelnej służby funkcjonariusza. Minister wskazał jednak, że warunek "narażenie zdrowia i życia" odnosi się do kwalifikacji narażenia, rozumianej jako stwierdzenie istnienia zagrożenia innego, niż normalne następstwo pełnienia służby, przy założeniu, że w jej istotę wpisane jest ryzyko zagrożenia życia i zdrowia. Z perspektywy ustawowej regulacji ważne jest, aby zagrożenie nie było normalnym następstwem służby, czy też nie miało charakteru hipotetycznego, ale było rzeczywiste, dowiedzione i miało charakter wyjątkowy.
Minister wyjaśnił, że prawidłowość powyższego wywodu wynika z faktu, że "szczególnie uzasadniony przypadek" znalazł się w ustawie obok dwóch pozostałych przesłanek. Oznacza to, że krótkotrwałość służby na rzecz państwa totalitarnego i rzetelność służby pełnionej po 12 września 1989 r., nawet z narażeniem zdrowia i życia, nie wystarczą do oceny, czy zastosowanie art. 8a ustawy zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy jest zasadne. Na poparcie powyższego stanowiska organ powołał wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 1895/19 oraz wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 maja 2019 r., sygn. akt ll SA/Wa 147/19.
Przechodząc do analizy rozpatrywanej sprawy, Minister wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 18 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 731/21, powołując się na zapisy art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, z późn. zm. - zwanej dalej "P.p.s.a."), badał w szczególności prawidłowość podjętego przez organ rozstrzygnięcia w świetle oceny prawnej wyrażonej w poprzednim wyroku WSA w Warszawie o sygn. akt II SA/Wa 2221/19 z dnia 9 lipca 2020 r.
W treści uzasadnienia organ przytoczył treść wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 18 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 731/21.
Minister uznał, że w świetle wyroku o sygn. akt II SA/Wa 2221/19 Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 9 lipca 2020 r. całkowicie zbytecznym było podejmowanie przez organ powtórnej analizy w obszarze krótkotrwałości pełnienia przez skarżącą służby na rzecz totalitarnego państwa oraz rzetelnego wykonywania przez nią zadań i obowiązków po12 września 1989 r., bowiem oceny tej dokonał już Sąd, zaś sformułowanie konstatacji sprzecznej z ową oceną, stanowiłoby wchodzenie w polemikę z wiążącą dla organu oceną prawną, jak również byłoby działaniem nieuwzględniającym szeroko rozumianej ekonomiki procesowej. Stąd też przed wydaniem niniejszej decyzji, organ w szczególności rozpatrzył wszystkie te aspekty, które miały lub ewentualnie mogły mieć wpływ na ukształtowanie się ostatecznego poglądu organu co do wystąpienia w przedmiotowej sprawie warunku "szczególnie uzasadnionego przypadku", umożliwiającego zastosowanie wobec zainteresowanej art. 8a ustawy zaopatrzeniowej.
Minister w uzasadnieniu podkreślił, że organ stanowczo nie dał wiary podnoszonym przez wnioskodawczynię twierdzeniom, jakoby treść jej wniosku o przyjęcie do służby w strukturach organów bezpieczeństwa była "z góry określona". O ile wypełniana przez osobę rekrutującą się do służby ankieta osobowa ma charakter szablonowy i stanowi pewnego rodzaju wzór pomocny dla podania szczegółowych informacji, o tyle treść samego podania o przyjęcie do pracy podpisanego przez osobę zainteresowaną stanowi dokument odrębny i indywidualny. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji po przeanalizowaniu ogromnej ilości akt osobowych byłych funkcjonariuszy w trakcie wydawania rozstrzygnięć w trybie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej z całą pewnością może stwierdzić, iż treść tych podań nie ma charakteru sztampowego, lecz różni się nie tylko aspektami związanymi z motywacją do wstąpienia do służby, ale także chęcią rozpoczęcia kariery zawodowej w konkretnej formacji czy też jednostce organizacyjnej.
Według Ministra w tej sprawie wskazania wymaga, iż skarżąca na własną prośbę rozpoczęła służbę w SB, czego odzwierciedleniem może być jej podanie z dnia 11 czerwca 1985 r., w którym prośbę o przejęcie do służby umotywowała, tu cyt.: " (...) praca w organach MO i SB bardzo mi się podoba i sądzę, że może zaspokoić moje osobiste aspiracje (...)". Ponadto w ocenie organu skarżąca musiała wówczas zdawać sobie sprawę, że rekrutuje się do aparatu represyjnego PRL, którego działania przez długi okres skutecznie eliminowały wszelkie przejawy dążeń wolnościowych w Polsce, a także ograniczały swobodę wyrażania i obrony swoich przekonań i poglądów. Analizując szczegółowo treść archiwalnych akt osobowych strony skarżącej, odnaleźć można wpis osoby przyjmującej od zainteresowanej ankietę osobową w którym to wskazuje, iż tu cyt.: " (...) Kandydatka w rozmowie była bardzo szczera. W pełni zdawała sobie sprawę odnośnie uprawiania praktyk religijnych (...)". Zdaniem organu absurdalnym jest dowodzenie, iż w okolicznościach takiego aplikowania do nowej pracy, motywacją do jej podjęcia jest jedynie chęć służenia w zwykłej służbie publicznej realizującej standardowe zadania jak w każdej innej służbie, nienoszącej znamion ustroju totalitarnego.
Zdaniem organu nie można było, w kontekście analizy sprawy co do wystąpienia "szczególnie uzasadnionego przypadku", pominąć faktu, że skoro wnioskodawczyni pełniła przez ponad 4 lata służbę na rzecz totalitarnego państwa, to - zdaniem organu - z całą pewnością pozwoliło jej to dokładnie zaznajomić się ze specyfiką realizowanych przez nią zadań oraz ich charakterem tym bardziej, że zdążyła ona również ukończyć kurs podoficerski, a także zostać mianowana na funkcjonariusza w służbie stałej. Pomimo tego kontynuowała ona swoją służbę w charakterze funkcjonariusza do czasu całkowitej likwidacji i transformacji struktur formacji związanych ze zmianami ustrojowymi w Polsce.
Na poparcie swojego stanowiska Minister przytoczył wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 października o sygn. akt I OSK 3208/19, w którym uchylono zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oraz oddalono skargę. Sąd kasacyjny nie podzielił bowiem poglądu Sądu I instancji co do tego, że literalne odczytanie pojęcia "krótkotrwały" nie może zostać wywiedzione z treści ustawy zaopatrzeniowej.
Minister przytoczył równie fragment treści wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2021 r. o sygn. akt II SA/Wa 731/21, w którym stwierdzono, że: "(...) Zatem stwierdzenie w powyższej opinii: chętnie wykonuje się zadania operacyjne na rzecz plonu IV SB, na którym to organ zbudował tezę o identyfikowaniu się i wspieraniu przez skarżącą państwa totalitarnego, przeczy doświadczeniu życiowemu i nie zostało potwierdzone w innych dokumentach nadesłanych przez IPN do akt sprawy W konsekwencji uznał, że treść o wykonywaniu czynności na rzecz pionów operacyjnych odnaleźć można nie tylko w opinii służbowej z [...] listopada 1988 r., ale także w opinii służbowej z [...] listopada 1986 r. Zaznaczył również, że w ocenie organu do stwierdzenia, iż była funkcjonariusz wykonywała zadania na rzecz państwa totalitarnego, nie jest konieczne wykazanie, iż realizowała ona zadania stricte operacyjne. Działalność skarżącej, która w ramach powierzonych jej obowiązków pomagała organom SB w sposób oczywisty przyczyniała się bezpośrednio do skutecznego, prawidłowego i niezakłóconego funkcjonowania aparatu komunistycznego, w tym w szczególności okrytego niesławą pionu IV SB, który zajmował się zwalczaniem Kościoła. Ponadto organ uznał, że bezsprzecznie okres pełnienia służby przez skarżącą pokrywał się ze szczególnie dotkliwymi dla środowisk opozycyjnych działaniami oraz licznymi naruszeniami praw człowieka co w sposób dodatkowy może wpływać na negatywną ocenę działalności strony i ustalenie, iż w istocie stanowiła ona służbę na rzecz totalitarnego państwa.
Analizując akta osobowe przekazane prze IPN Minister uznał, że skarżąca była samodzielnym, wyróżniającym się i w pełni zaangażowanym funkcjonariuszem, prezentując przy tym wzorową - z punktu widzenia jej ówczesnych przełożonych - postawę ideową. Zainteresowana wyrażała chęć podnoszenia swoich kwalifikacji zawodowych, czerpała z tej organizacji pełne przywileje, przyczyniając się do jej trwania i rozwoju. Ponadto według organu ww. postawa związana z pełną świadomością aktywnego uczestnictwa w strukturach Służby Bezpieczeństwa, nie kwalifikuje sprawy jako szczególnie uzasadnionego przypadku.
W treści uzasadnienia następnie Minister przytoczył wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 marca 2023 r. o sygn. akt III OSK 7144/21 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 kwietnia 2023 r. o sygn. akt II SA/Wa 3784/21.
Zdaniem organu, argument skarżącej, że wstąpienie w poczet kandydatów PZPR było warunkiem koniecznym w ramach przyjęcia do służby, należy uznać za chybiony, z uwagi na to, że z opinii służbowej z [...] listopada 1988 r. wynika, że strona wstąpiła w poczet kandydatów PZPR dopiero w styczniu 1988 r., nie zaś dwa lata wcześniej kiedy rozpoczynała ona karierę zawodową w szeregach SB.
Minister dokonując analizy sprawy wyważył, iż pomimo nienagannej służby skarżącej w Policji, nie można było zakwalifikować danego przypadku jako szczególnie uzasadnionego, w związku z powyższym uznał że, brak jest podstaw do dokonania rozstrzygnięcia zgodnego z wnioskiem strony.
Skarżąca, [...] lipca 2023 r. zaskarżyła wydaną przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzję nr [...] z [...] lipca 2023r. w przedmiocie wyłączenia stosowania wobec niej art. 15c, art.22a i art.24a ustaw o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, ponadto na podstawie art. 50 § 1, art. 54 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 145a § 1, w zw. z art. 3 § 1 i 2pkt 1 P.p.s.a. wniosła o uchylenie decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji nr [...] z [...] lipca 2023r. oraz o zobowiązanie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji do wydania, w terminie określonym przez Sąd, decyzji na podstawie art. 8a ustawy emerytalnej wyłączającej stosowanie wobec skarżącej art. 15c, art. 22a i art. 24a ww. ustawy.
Skarżąca w treści skargi zarzuca Ministrowi naruszenie prawa materialnego, tj. art. 8a ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, poprzez wadliwie zinterpretowanie oraz niewłaściwe dokonanie oceny stanu faktycznego, co w ocenie skarżącej miało istotny wpływ na wynik w sprawie. Ponadto, skarżąca zarzuca organowi brak respektowania prawomocnych wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.
W uzasadnieniu skarżąca rozwinęła argumentację swojego żądania prezentując przebieg swojej kariery. Strona skarżąca w treści uzasadnienia wniosła o zbadanie zgodności z prawem materialnym podjętej decyzji oraz czy minister nie przekroczył granic tzw. "uznania administracyjnego".
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm ), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
W świetle powołanych przepisów cyt. ustawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w zakresie swojej właściwości, ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną, postanowienie, czy też inny akt lub czynność z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu lub podjęcia spornej czynności. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.
Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (yide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 - dalej także: "P.p.s.a.").
W ocenie Sądu, analizowana pod tym kątem skarga Z. D. zasługuje na uwzględnienie, albowiem Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, wydając zaskarżoną decyzję z [...] lipca 2023 r., nr [...], odmawiającą wyłączenia stosowania wobec skarżącej przepisów art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy - dopuścił się istotnego naruszenia obowiązujących przepisów prawa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, wydając sporną decyzję, dopuścił się - mogącego mieć zasadniczy wpływ na wynik sprawy - naruszenia zarówno przepisów procedury administracyjnej, a w szczególności art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., a także art. 107 § 3 k.p.a., które polegało przede wszystkim na niewłaściwej ocenie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, jak również naruszenia przepisów prawa materialnego, polegającego na błędnym zastosowaniu normy prawnej wyrażonej w art. 8a ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy do ustalonego w niniejszej sprawie stanu faktycznego.
Sąd uznał, że naruszenie wspomnianych wyżej przepisów, w tym art. 8a ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, było przede wszystkim konsekwencją ewidentnego naruszenia art. 153 P.p.s.a., albowiem - wbrew normie prawnej wyrażonej w tym przepisie - Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, wydając zaskarżoną decyzją, nie zastosował się w pełni do oceny prawnej wyrażonej w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 18 czerwca 2021 r., sygn. art. II SA/Wa 731/21.
Tymczasem, zgodnie z przepisem art. 153 P.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
Przyjmuje się zgodnie, że przez ocenę prawną należy rozumieć wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w konkretnej sprawie administracyjnej. Natomiast związanie .oceną prawną powinno być rozumiane jako wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w rozpatrywanej sprawie, co oznacza zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie, jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie danej normy przez organ, który wydał ten akt, zostało uznane za błędne. Przy tym - co ważne - przedmiotem takiej oceny mogą być zarówno przepisy prawa materialnego, jak i postępowania (por. m.in. M. Jagielska, J. Jagielski, R. Stankiewicz, M. Grzywacz /w:/ Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, wydanie 7, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2021, komentarz do art. 153 P.p.s.a. i powołane tam orzecznictwo, w tym m.in. wyrok NSA z dnia 18 maja 2016 r., sygn. akt I OSK 2003/14).
Ocena prawna dotyczyć może w szczególności stanu faktycznego sprawy, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, czy też kwestii zastosowania określonego przepisu do wydania danego rozstrzygnięcia.
Związanie oceną prawną wyrażoną w treści orzeczenia oraz wskazaniami co do dalszego postępowania dotyczy zarówno organów administracji publicznej, jak i sądów. Związanie sądów, w rozumieniu komentowanego przepisu oznacza, że nie mogą one formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązane są do podporządkowania się mu w pełnym zakresie (por. m.in. wyrok NSA z dnia 4 grudnia 2019 r., sygn. akt II GSK 3191/17, czy też wyrok NSA z dnia 13 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 651/18).
Związanie organów oceną prawną sądu administracyjnego obejmuje nie tylko organ, którego działanie było bezpośrednio przedmiotem orzekania sądu, ale także każdy inny organ orzekający w sprawie do czasu jej ostatecznego rozstrzygnięcia. Oznacza to, że organ administracji jest obowiązany rozpatrzyć sprawę ponownie, stosując się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach, a tym bardziej w orzeczeniach organów administracyjnych wydanych w innych sprawach (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wydanie 5, LexisNexis, Warszawa 2012, s. 398; podobnie: T. Woś /w:/ T. Woś (red.), H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wydanie 4, LexisNexis, Warszawa 2011, s. 691-692 i cyt. tam wyrok WSA w Warszawie z dnia 17 marca 2006 r., sygn. akt VI SA/Wa 2320/05, LexPolonica nr 402781).
Konsekwencją związania sądów oceną prawną wyrażoną w prawomocnym wyroku jest to, że stanowisko sądu pierwszej instancji, który rozpoznaje skargę strony od ponownego orzeczenia organu administracyjnego, powinno co do zasady odpowiadać ocenie prawnej tegoż sądu wyrażonej w poprzednim orzeczeniu, a sąd ten nie może formułować nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z wyrażonym wcześniej poglądem (por. m.in. wyrok NSA z dnia 2 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OSK 886/07), chyba że w okresie pomiędzy wydaniem wyroku a ponowną skargą do sądu administracyjnego zmianie uległy przepisy.
Nie ulega wątpliwości, że między oceną prawną a wskazaniami co do dalszego postępowania zachodzi ścisły związek, ponieważ ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania organów administracji publicznej w sprawie, a wskazania określają sposób postępowania w przyszłości (por. m.in. wyrok NSA z dnia 28 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 896/19). Wskazania stanowią więc konsekwencję oceny prawnej przebiegu postępowania przed organami administracyjnymi. Celem wskazań jest zapobieżenie w przyszłości błędom stwierdzonym przez sąd administracyjny w trakcie kontroli zaskarżonego orzeczenia i wytyczenie kierunku działalności organów przy ponownym rozpatrywaniu sprawy.
Warto jednocześnie podkreślić, że kontrola rozstrzygnięcia wydanego po ponownym rozpatrzeniu sprawy sprowadza się do oceny, czy organ podporządkował się wskazanym wytycznym i ocenie prawnej wyrażonej przez sąd, gdyż jest głównym kryterium poprawności nowo wydanej decyzji (por. M. Jagielska, J. Jagielski, R. Stankiewicz, M. Grzywacz /w:/ Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, po red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, wydanie 7, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2021, komentarz do art. 153 P.p.s.a. i powołany tam wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2011 r., sygn. akt II OSK 729/10). W konsekwencji, przyjmuje się, że naruszenie przez organ administracji publicznej art. 153 P.p.s.a. w razie złożenia skargi powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego aktu.
Mając na względzie powyższe, należy zauważyć, że w niniejszej sprawie Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, wydając sporną decyzję [...] lipca 2023r., bezwzględnie związany był oceną prawną i wskazaniami zawartymi w wyroku WSA w Warszawie z dnia 18 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 731/21.
W tej sytuacji, wskazać trzeba więc, iż w przedmiotowym wyroku z dnia 18 czerwca 2021 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w wyniku rozpatrzenia skargi na poprzednio wydaną w sprawie decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w przedmiocie odmowy wyłączenia stosowania wobec skarżącej przepisów art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy - stwierdził wyraźnie, że ponownie rozpoznając sprawę, Minister powinien wskazać, że służba skarżącej w latach 1985 - 1990 była pełniona na rzecz totalitarnego państwa, a nie należała do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w służbie publicznej, tj. służbie na rzecz państwa jako takiego, bez bezpośrednio zaangażowania w realizację specyficznych - z punktu widzenia podstaw ustrojowych - zadań i funkcji tego państwa. Uznał bowiem, że tylko w takiej sytuacji będzie można przyjąć, że skarżąca jest w istocie osobą, której wysokość świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego powinna być ustalana na podstawie restrykcyjnych przepisów znajdujących aksjologiczne uzasadnienie wyłącznie do tych osób, które angażowały się w sposób bezpośrednio ukierunkowany na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji..
WSA w Warszawie we wspomnianym wyroku z dnia 18 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 731/21 wskazał przede wszystkim, odwołując się do stanowiska uchwały Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2020 r., sygn. akt III UZP 1/20, iż kryterium "służby na rzecz totalitarnego państwa", określone w art. 13b ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, powinno być oceniane na podstawie wszystkich okoliczności sprawy, w tym także na podstawie indywidualnych czynów i ich weryfikacji pod kątem naruszenia podstawowych praw i wolności człowieka służących reżimowi komunistycznemu. Ponadto Sąd podzielił pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w wyroku z dnia 12 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 2114/19, iż wykładnia art. 8a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym należy dokonywać z uwzględnieniem wyrażonej w art. 2 Konstytucji RP zasady sprawiedliwości społecznej, która kojarzona jest z koniecznością poszanowania niezbywalnej godności człowieka, który powinien być traktowany przez organy państwa w sposób bezstronny i sprawiedliwy według jednolitej miary dla wszystkich.
W ocenie Sądu, uznać należy jednak, że Minister - powołując się na wykładnię art. 8a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy przeprowadzoną przez WSA w Warszawie we wskazanym wyżej wyroku z dnia 18 czerwca 2021 r. - nie dokonał prawidłowej oceny służby skarżącej w aspekcie tam wskazanym.
Organ co prawda wskazał jedynie, że komórka organizacyjna, w której pracowała skarżąca wykonywała zadania operacyjne prowadzące do zwalczania Kościoła, jednakże w ocenie Sądu, samo uczestnictwo w organizacjach typowych dla systemu totalitarnego, tj. PZPR czy TPPR, nie może prowadzić do wniosku, że skarżąca angażowała się w umacnianie reżimu, a organ w tym celu powinien wskazać konkretne działania przez nią podjęte.
Podkreślić należy, że organ administracji nie przypisał w tej sprawie skarżącej żadnych konkretnych czynów godzących w wolności obywatelskie, które pozwalałyby - w świetle orzecznictwa NSA - na jednoznaczną ocenę, że uprawnienia emerytalne, zostały nabyte niesłusznie. Według Sądu, stwierdzić trzeba, że zarówno przywołane przez Ministra fragmenty dokumentów archiwalnych pochodzących z akt osobowych skarżącej, jak i wykonywanie czynności stricte operacyjnych nie świadczą bowiem o działaniach zmierzających do budowy państwa totalitarnego.
Ponadto, w tym miejscu podkreślić należy, że w kontekście "szczególnie uzasadnionego przypadku" zwrócił również uwagę Naczelny Sąd Administracyjny, podnosząc w uzasadnieniach wyroków z dnia 13 grudnia 2019 r., wydanych w sprawach sygn. akt I OSK 1464/19 i sygn. akt I OSK 1690/19, że w przypadku ustalenia przez organ, że działalność określonego funkcjonariusza w okresie państwa totalitarnego była działalnością ograniczającą się do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w służbie publicznej, tj. służbie na rzecz państwa jako takiego, a tym samym wystąpiły w sprawie "szczególnie uzasadnione przypadki" obalające domniemanie służby charakteryzującej się zindywidualizowanym zaangażowaniem w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu, to wydanie decyzji o odmowie wyłączenia stosowania art. 15c, art. 22a i art. 24a w stosunku do tego funkcjonariusza jest w istocie wykluczone, a teoretyczna możliwość wydania - nawet w przypadkach absolutnie wyjątkowych i szczegółowo omówionych w uzasadnieniu - decyzji odmownej, byłaby zanegowaniem konstytucyjnego publicznego prawa podmiotowego funkcjonariusza do zaopatrzenia społecznego w wysokości określonej w oparciu o materialnoprawne zasady określone w ustawie o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy.
W tej sytuacji, zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, przyjąć należy zatem, iż nie jest wystarczające dla stosowania restrykcyjnych unormowań ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy - co mogłaby sugerować bezrefleksyjna, wyłącznie językowa wykładnia art. 13b w zw. z art. 13c ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy nieuwzględniająca pozostałych unormowań tej ustawy - poprzestanie wyłącznie na ustaleniu okresów służby na rzecz totalitarnego państwa, na stwierdzeniu dobrowolnej przynależności do struktur SB, lecz konieczne staje się również odkodowanie pełnej treści pojęcia "służby na rzecz totalitarnego państwa", znajdującej oparcie w przepisach tej ustawy odczytywanych w zgodzie z konstytucyjnymi zasadami wyznaczającymi standardy demokratycznego państwa prawnego (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 1935/19).
Według Sądu, unormowania zawarte w art. 15c ust. 5 i 6, art. 22a ust. 5 i 6 oraz art. 24a ust. 4 i 6 cyt. ustawy w sposób wyraźny akcentują taką aktywność funkcjonariuszy "z okresu totalitarnego państwa", która pozostawała w bezpośredniej opozycji do zadań oraz funkcji państwa totalitarnego i stanowią podstawę - na warunkach wskazanych w tych unormowaniach - wyłączenia restrykcyjnych regulacji art. 15c ust. 1, art. 22a ust. 1 i art. 24a ust. 1 tej ustawy właśnie wobec osób, wymienionych w art. 13b w związku z art. 13c cyt. ustawy, których aktywność pozostawała w bezpośredniej opozycji do zadań i funkcji państwa totalitarnego.
W tej sytuacji, skoro kryterium "służby na rzecz totalitarnego państwa", określone w art. 13b ust. 1 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, powinno być oceniane na podstawie wszystkich okoliczności sprawy, w tym także na podstawie indywidualnych czynów i ich weryfikacji pod kątem naruszenia podstawowych praw i wolności człowieka, nie można poprzestać wyłącznie na takich ustaleniach, jak dokonane w niniejszej sprawie przez Ministra, tym bardziej, że organ ten nie wskazał na jakiekolwiek konkretne działania skarżącej, które miałyby negatywne konotacje.
W ocenie składu Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, powołując się na wykładnię art. 8a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 1895/19, organ nie ocenił służby skarżącej w aspekcie tam wskazanym. Według Sądu, powołanie się na dobrowolne zgłoszenie się do służb, czy też pozytywnie przebiegający proces adaptacji w tej służbie nie świadczy, że skarżąca, wykonując swoje zadania służbowe w strukturach Służby Bezpieczeństwa, angażowała się w sposób bezpośrednio ukierunkowany na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji.
Zdaniem Sądu, ocena taka jest nieuzasadniona, albowiem Minister - podnosząc wskazane wyżej okoliczności - nie wykazał w żaden sposób, iż postawa skarżącej charakteryzowała się bezpośrednim zaangażowaniem w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego. Organ nie dokonał jakiejkolwiek indywidualnej oceny służby skarżącej, wbrew wyraźnym zaleceniom wynikającym z przywołanego wyżej wyroku WSA w Warszawie z dnia 18 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 731/21 i powołanego w jego uzasadnieniu orzecznictwa.
W szczególności, organ nie wskazał, jakie to konkretne zindywidualizowane zachowania skarżącej, podejmowane w ramach jej aktywności mogą świadczyć o tym, że służba charakteryzowała się bezpośrednim zaangażowaniem w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego poprzez naruszenia podstawowych praw i wolności człowieka, mając tym samym negatywne konotacje.
Według Sądu, uznać należy, że Minister nie dokonał ustaleń faktycznych w przedmiotowej sprawie pod kątem istnienia owego szczególnie uzasadnionego przypadku. Ma to istotne znaczenie o tyle, że przedmiotem postępowania jest konkretne świadczenie przysługujące skarżącej, a nie ocena funkcjonowania jednostek organizacyjnych państwa tzw. totalitarnego.
Takie podejście, jakie wykazał w niniejszej sprawie Minister, wydając sporną decyzję, nie uzyskuje akceptacji w demokratycznym państwie prawa. Sąd w całej rozciągłości zgadza się ze wspomnianą wyżej uchwałą Sądu Najwyższego wydaną w składzie siedmiu sędziów Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych SN z dnia 16 września 2020 r., sygn. akt III UZP 1/20, stwierdzającą, iż kryterium "służby na rzecz totalitarnego państwa", określone w art. 13b ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, powinno być oceniane na podstawie wszystkich okoliczności sprawy, w tym także na podstawie indywidualnych czynów i ich weryfikacji pod kątem naruszenia podstawowych praw i wolności człowieka służących reżimowi komunistycznemu.
Warto zauważyć, że także dotychczasowy dorobek orzeczniczy Naczelnego Sądu Administracyjnego ukształtował wyraźny pogląd, iż wykładni art. 8a cyt. ustawy należy dokonywać z uwzględnieniem wyrażonej w art. 2 Konstytucji RP zasady sprawiedliwości społecznej. Jest ona kojarzona z koniecznością poszanowania niezbywalnej godności człowieka, który powinien być traktowany przez organy państwa w sposób bezstronny i sprawiedliwy według jednolitej miary dla wszystkich (podobnie: W. Sokolewicz /w:/ Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, pod red. L. Garlickiego i M. Zubika, Warszawa 2018, s. 158). Jednocześnie, wskazuje się w orzecznictwie, że oznacza ona zakaz arbitralności państwa przy określeniu sytuacji prawnej obywateli (por. m.in. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 grudnia 1997 r., sygn. akt K 2/97). Zasada sprawiedliwości społecznej jest zatem wyznacznikiem zmierzającym do tego, aby Państwo podejmowało wobec swoich obywateli działania, które nie będą miały cech dowolności. Powinna ona uwzględniać indywidualne przypadki, które pozwalają na uwzględnienie szczególnej sytuacji danego podmiotu. Warto za u ważyć,-że również w doktrynie podnosi się, że w ujęciu art. 2 Konstytucji RP sprawiedliwość społeczna jest celem, który ma urzeczywistniać demokratyczne państwo prawne. Nie jest bowiem demokratycznym państwem prawnym, państwo, które nie realizuje idei sprawiedliwości społecznej, przynajmniej pojmowanej jako dążenie do zachowania równego w stosunkach społecznych i powstrzymywania się od kreowania nieusprawiedliwionych, niepopartych obiektywnymi wymogami i kryteriami przywilejów" (por. P. Tuleja /w:/ Konstytucja RP tom I Komentarz do art. 1-86, pod red. M. Safiana i L. Boska, Warszawa 2016, s. 243).
Sąd uznał, że okoliczności pełnionej przez skarżącą przed transformacją ustrojową służby w resortowych strukturach Służby Bezpieczeństwa, a także brak wskazania przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, jakich konkretnie czynów dopuściła się skarżąca i jak istotną funkcję dla aparatu bezpieczeństwa PRL pełniła w strukturach SB, które nie pozwalają na stwierdzenie, że pomimo pełnienia późniejszej służby w sposób rzetelny, w sprawie mamy do czynienia ze szczególnym przypadkiem, o którym mowa w art. 8a ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy - skłaniają do postawienia tezy, iż organ w sposób nieuzasadniony odmówił wyłączenia stosowania wobec skarżącej przepisów cyt. ustawy obniżających jej świadczenie emerytalne.
Z tych wszystkich względów, Sąd uznał, że wydając sporną decyzję, Minister dopuścił się mającego istotny wpływ na wynik sprawy naruszenia zarówno przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a., jak również błędnego zastosowania do ustalonego stanu faktycznego przepisu prawa materialnego wyrażonego w art. 8a ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy.
Rozpatrując ponownie wniosek skarżącej, organ zastosuje się do dokonanej przez Sąd oceny prawnej, w ramach której jednoznacznie przesądzono, że skarżąca nie tylko spełnienia kryteria określone w art. 8a ust. 1 cyt. ustawy, ale także, iż w sytuacji skarżącej zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, który daje w konsekwencji pełną podstawę do zastosowania wnioskowanego wyłączenia, o którym mowa w przywołanym wyżej przepisie art. 8a cyt. ustawy.
Ponownie rozpoznając sprawę, organ - uwzględniając przedstawione wyżej wskazania - dokona wyczerpującej oceny co do tego, czy sprawa skarżącej stanowi szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej. Organ uzasadni decyzję w sposób odpowiadający wymogom art. 107 § 3 k.p.a., tj. m.in. wskaże fakty, które uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł, przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Uzasadnienie decyzji - stanowiące wyraz zindywidualizowanej oceny przypadku wnioskodawcy - nie powinno pozostawiać wątpliwości, dlaczego organ rozstrzygnął sprawę strony w taki, a nie inny sposób. Zależnie od dokonanej ponownie, wyczerpującej oceny, organ podejmie stosowną decyzję.
W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - działając na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. a i c P.p.s.a. - orzekł, jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 26.07.2026. · Źródło